I FZ 561/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Jan Zając po rozpoznaniu w dniu 27 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia J. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 39/11, odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w W. z dnia 25 listopada 2010 r., nr [...], w przedmiocie podatku od towarów i usług. postanawia: oddalić zażalenie. 1. Postanowieniem z dnia 15 listopada 2011 r., sygn. akt III SA/Wa 39/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania J. M. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. 2. Sąd pierwszej instancji przedstawił następujący stan faktyczny: 2.1. J. M. zwrócił się z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu sądowego. We wniosku wskazał, że organy skarbowe doprowadziły do zablokowania jego konta firmowego oraz prywatnego. W efekcie już kilka wpłat ze strony kontrahentów przekazanych zostało na konto organu egzekucyjnego. Skarżący przedstawił zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, tytuły wykonawcze, listę blokad na rachunku, wyciągi bankowe, postanowienie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. 2.2. Postanowieniem z 23 sierpnia 2011 r. Referendarz sądowy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. 2.3. Pismem z 5 września 2011 r. skarżący wniósł sprzeciw od powyższego postanowienia, w którym w szczególności wskazał, że jego środki finansowe zostały zajęte i są w całości przekazywane na konta organów skarbowych. Wyjaśnił ponadto, że pozostaje w faktycznej separacji z żoną a w Sądzie toczy się już sprawa o rozwód. Wskazał, że zarówno on jak i jego żona prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. 2.4. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił przyznania prawa pomocy. Sąd uznał, że brak było podstaw do stwierdzenia, iż skarżący spełnił przesłankę zawartą w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2002 r. nr 153, poz. 1270 ze zm.) (dalej: u.p.p.s.a.). Wskazał, że w wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący przesłał formularz PPF, w którym stwierdził, że prowadzi działalność gospodarczą, z której uzyskuje dochód średnio ok. 1.700 zł brutto. Zajęto wszystkie jego konta bankowe, w tym konto prywatne. Wszystkie środki są więc automatycznie przekazywane na konto urzędu skarbowego. To zmusiło skarżącego do ograniczenia działalności gospodarczej. Aktualnie skarżący wyczerpał wszystkie oszczędności i brakuje mu już środków na podatki i składki ubezpieczenia społecznego. Zajęte są również należące do niego ruchomości i nieruchomości. Poza domem skarżący nie posiada majątku. W dołączonym do formularza piśmie skarżący sprecyzował, że domaga się zwolnienia od wpisu sądowego. Przedstawił zestawienie ponoszonych wydatków, fakturę dokumentującą sprzedaż samochodu, listę blokad na rachunku, wyciągi bankowe, zeznania podatkowe, fakturę za usługi telekomunikacyjne, listę płac, kopie opłat do ZUS i urzędu skarbowego, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego, tytuł wykonawczy, postanowienie w sprawie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności. Skarżący nie ujawnił natomiast sytuacji finansowej żony. W urzędowym formularzu PPF w ogóle nie uwzględnił żony jako członka rodziny. O tym, że skarżący pozostaje w związku małżeńskim świadczy chociażby treść postanowienia o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności, jak również lektura formularza PPF nadesłanego w marcu br. do sprawy III SA/Wa 556/11. Dodatkowo tym samym, co skarżący, adresem posługuje się M. M. (córka), na rzecz której w marcu br. Skarżący sprzedał samochód ciężarowy i którą uwzględnił on wcześniej jako członka rodziny. Skarżący podał, że jedynym jego majątkiem jest dom w S.. Tymczasem na wyciągu bankowym czy też pieczęci firmowej widnieje adres w O. przy ul. S. Skarżący nie wyjaśnił tej rozbieżności. Dodatkowo z treści wspomnianego wyżej postanowienia wynika, że żona skarżącego osiągnęła w latach 2009-2010 przychód z wynajmu. Rachunki bankowe (firmowe i prywatne) skarżącego zostały zajęte. Analiza przepływów finansowych na tych rachunkach nie potwierdza jednak jakoby wszystkie wpływające na nie środki były automatycznie przekazywane na konto urzędu skarbowego. Przeciwnie przykładowo w kwietniu br. dokonano z rachunku prywatnego wypłaty kwoty 20.000 zł. Skarżący nie uprawdopodobnił faktu zajęcia przez urząd skarbowy posiadanych nieruchomości. Na okoliczność tę powołał się w formularzu PPF. Natomiast wśród nadesłanych materiałów znalazły się jedynie zawiadomienia o zajęciu rachunku bankowego (z listopada 2010 r., z lutego i marca 2011 r., oraz zajęciu środka transportu (sprzedanego następnie M.M.). 2.5. Sąd, odnosząc się do argumentacji zawartej w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego, uznał twierdzenia skarżącego są gołosłowne. Skarżący nie przedstawił dokumentów, które uprawdopodobniłyby jego oświadczenia. Skarżący co prawda w załączeniu do sprzeciwu od postanowienia Referendarza sądowego przedstawił kopie deklaracji VAT -7 za ostatnie 7 miesięcy, jednak w ocenie Sądu przedstawione dokumenty nie były wystarczające do oceny jego sytuacji materialnej. Zdaniem Sądu, na podstawie wybiórczo przedstawionych informacji nie można ustalić, czy skarżący jest w stanie ponieść koszty sądowe w sprawie. 3. Na powyższe postanowienie zostało wniesiono zażalenie, w którym to wniesiono o uchylenie postanowienia w całości oraz udzielenia podatnikowi prawa pomocy w zakresie zwolnienia od obowiązku poniesienia opłaty w postaci wpisu. W zażaleniu wskazano, że zajęto skarżącemu wszystkie środki finansowe i całość środków jest przekazywana na konta organów skarbowych. Wypłacona kwota zaś została przeznaczona na zapłatę zaległych składek na ubezpieczenie pracownicze, pensje. Z żoną pozostaje w praktycznej separacji i prowadzi całkowicie odrębne gospodarstwo domowe. Ponadto toczy się sprawa o rozwód. Skarżący wskazał, że co do rozbieżności w adresie, to w O. znajduje się jego dom rodzinny i tam pierwotnie była zarejestrowana firma. Zajęcie nieruchomości jest działaniem organów skarbowych i w aktach postępowania podatkowego winna znajdować się decyzja o wydaniu zajęć majątku w postaci nieruchomości. Skarżący nie zgodził się z twierdzeniem, że nadal prowadzi działalność osiągając dochody w wysokości uzasadniającej ponoszenie kosztów wpisów sądowych. Skarżący wskazał, że obecnie jedynie podtrzymuje istnienie firmy. Już kilka wpłat ze strony jego kontrahentów, zostało przekazanych na konto organu egzekucyjnego. Ta sytuacja powoduje, że nie stać go w chwili obecnej na uiszczenie wpisu sądowego. 4. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. W myśl art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej jeśli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Regulacja w nim zawarta stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w treści jej art. 199, stosownie do którego strony ponoszą koszty postępowania, związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Poddając zatem ocenie wniosek o przyznanie prawa pomocy Sąd powinien kierować się tą zasadą. Przytoczone we wniosku okoliczności, jak również przedstawione dokumenty powinny uzasadniać wyjątkowe traktowanie, o jakim mowa w powołanym wyżej przepisie. Przy tym to do Sądu kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczenia życiowego i dostępnej wiedzy, należy ocena czy takie okoliczności zachodzą. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd pierwszej instancji prawidłowo stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie zgromadzić środków na uiszczenie wpisu, który na obecnym etapie postępowania wynosił 1153 zł. Zgodzić się należało z Sądem pierwszej instancji, że wnioskujący nie przedstawił pełnej informacji o swojej sytuacji majątkowej. Uwaga ta odnosi się przede wszystkim do niewyjaśnionej kwestii związanej z posiadanymi przez skarżącego nieruchomościami. W formularzu PPF skarżący podał, że jedynym jego majątkiem jest dom w S. o powierzchni 200 m2. Tymczasem na wyciągu bankowym czy tez pieczęci firmowej widnieje adres w O. W piśmie z dnia 5 września 2011 r. skarżący co prawda stwierdza, że w O. znajduje się jego dom rodzinny i tam była pierwotnie zarejestrowana firma, jednak informacja ta, według tut. Sądu, nie wyjaśnia jaki jest dokładny stan majątkowy skarżącego. Niewiadomo bowiem jakiej wielkości jest dom w O., czy skarżący jest właścicielem nieruchomości w O., czy przysługuje mu może jakiś inny tytuł prawny. Informacje te, poparte stosownymi dokumentami, niewątpliwie przyczyniłyby się do poznania rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego. Abstrahując od tej okoliczności pamiętać należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich". Prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł. Skarżący w formularzu PPF podał, że jego majątkiem jest dom w S. o powierzchni 200 m2. Okoliczność ta, według tut. Sądu, nie przemawia za tym aby uznać skarżącego za osobę ubogą. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym podkreśla się, że posiadanie majątku, w szczególności prawa własności nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość zwolnienia od kosztów (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 maja 2005 r., sygn. akt II FZ 211/05). W tym stanie rzeczy nie można uznać, że skarżący wykazał, iż spełnia warunki wskazane w art. 246 § 1 pkt 2 u.p.p.s.a. Z tych względów Naczelny Sad Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 u.p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.