II OZ 1055/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 03 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia I. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 21 września 2011 r. sygn. akt II SAB/Gl 19/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi I. K. na bezczynność Prezydenta Miasta Zabrze w przedmiocie niezałatwienia wniosku o stwierdzenie nieważności decyzji o pozwoleniu na budowę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach do ponownego rozpoznania. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 września 2011 r., sygn. akt II SAB/Gl 19/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oddalił wniosek I. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie z jej skargi na bezczynność Prezydenta Miasta Zabrze. W uzasadnieniu Sąd pierwszej instancji wskazał, iż w dniu 20 lipca 2011 r. (data nadania na poczcie) skarżąca złożyła na urzędowym formularzu wniosek o przyznanie prawa w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu oświadczyła, że jest osobą niepełnosprawną, poruszającą się na wózku inwalidzkim oraz, że nie posiada żadnych oszczędności, papierów wartościowych ani też przedmiotów, których wartość przekraczałaby 3000 euro. Podniosła, iż jej źródło utrzymania stanowi renta w kwocie [...] zł (netto) miesięcznie i oświadczyła, że prowadzi samotnie gospodarstwo domowe, zamieszkując lokal o powierzchni 51 m². Postanowieniem z dnia 23 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. I. K. w ustawowym terminie wniosła od powyższego postanowienia sprzeciw wyjaśniając, że syn uiszcza w jej imieniu opłaty z tytułu czynszu i za energię elektryczną, dlatego też co miesiąc przekazuje mu na ten cel kwotę około [...] zł. Skarżąca wskazała, że samodzielnie ponosi koszty swojego utrzymania w ramach których wymieniała: czynsz – [...] zł, prąd – ok. [...] zł, gaz – ok. [...] zł, woda – ok. [...] zł, użytkowanie wieczyste – [...] zł, leki, badania, opieka, eksploatacja wózka inwalidzkiego – ok. [...] zł. Podniosła, że załączone do wniosku rachunki potwierdzające ponoszone wydatki z tytułu mediów są wystawanie na syna, z związku z przeniesieniem na tę osobę własności przedmiotowego lokalu. Zwróciła także uwagę, że obecnie przed sądem administracyjnym toczą się trzy sprawy z jej udziałem, zatem wydatek w kwocie 100 zł (tytułem wpisu sądowego od skargi) jest dość dużym uszczerbkiem w jej utrzymaniu. Rozpoznając w/w sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach postanowieniem z dnia 21 września 2011 r. oddalił wniosek I. K. o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu Sąd wskazał, że skarżąca nie wykazała, iż w stosunku do jej osoby zachodzi przesłanka art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd uznał, że ocena stanu majątkowego skarżącej, dokonana w oparciu o podniesione przez nią okoliczności prowadzi do wniosku, iż jest ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie, bez uszczerbku koniecznego dla jej utrzymania. Sąd pierwszej instancji zaznaczył, że skarżąca nie została obecnie zobowiązana do uiszczenia kosztów postępowania, w tym wpisu od skargi, gdyż skarżąca przed wniesieniem skargi na bezczynność Prezydenta Miasta Zabrze nie wyczerpała przysługującego jej środka zaskarżenia tj. nie wystąpiła do Wojewody Śląskiego z zażaleniem na niezałatwienie sprawy w terminie przez ten organ. Sąd zaznaczył nadto, iż w dacie wydawania zaskarżonego rozstrzygnięcia, skarżąca została wezwana do uiszczenia opłaty sądowej w kwocie 200 złotych jedynie w sprawie o sygn. II SA/Gl 397/11 zaznaczając, że kwota ta - do dnia rozpoznania sprzeciwu - nie została przez skarżącą uiszczona. Sąd zaznaczył, iż w sprawie o sygn. akt II SAB/Gl 20/11 nie skierowano do skarżącej wezwania w sprawie uiszczenia jakiejkolwiek opłaty sądowej, co mogłoby generować po jej stronie dodatkowe wydatki. Sąd podkreślił, że inicjowane przez skarżącą kolejne postępowania sądowe wiążą się z koniecznością planowania związanych z tym wydatków. Sąd zaznaczył, że prowadzenie licznych postępowań nie jest przesłanką przyznania prawa pomocy, a strona przejawiając aktywność w tym zakresie musi liczyć się z faktem, że każde z nich będzie wiązało się z obowiązkiem partycypowania w kosztach sądowych, zaś sytuacja finansowa strony będzie rozpoznawana odrębnie w każdej ze spraw. Zażalenie na powyższe postanowienie wniosła I. K. podnosząc, iż Sąd pierwszej instancji nie odniósł się do wszystkich okoliczności i dowodów świadczących o tym co składa się na koszty i wydatki ponoszone przez skarżącą i w konsekwencji nie rozpoznał jej sytuacji finansowej. Skarżąca zaznaczyła, iż składanie przez nią kolejnych spraw w sądzie wynika z konieczności obrony jej praw obywatelskich i praw wynikających z niepełnosprawności. Skarżąca podkreśliła, iż jest osobą niepełnosprawną bez obu nóg i bez ręki, I grupy inwalidzkiej, w podeszłym wieku, cierpiącą na klika chorób i poruszającą się na wózku inwalidzkim. Skarżąca podniosła, iż każdy wydatek na inne cele niż utrzymanie, wyżywienie, utrzymanie sprzętu inwalidzkiego, leczenie i opiekę może stanowić zagrożenie dla jej zdrowia, a nawet życia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Prawo pomocy jest szczególną instytucją postępowania przed sądami administracyjnymi, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Przyznanie prawa pomocy ustawodawca uzależnił od spełnienia dwóch przesłanek. Pierwszą z nich reguluje art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej "p.p.s.a.", który uzależnia przyznanie prawa pomocy od wykazania przez stronę, że nie ma ona środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Natomiast przepis art. 245 § 2 i 3 p.p.s.a. określa co oznacza zwolnienie od kosztów w zakresie całkowitym i częściowym. Jak wynika ze złożonego wniosku skarżąca wystąpiła o zwolnienie w zakresie częściowym. Druga z przesłanek została określona treścią art. 247 p.p.s.a. i ma charakter negatywny. Oznacza to, że jej wystąpienie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy chociażby spełniona została przesłanka przyznania prawa pomocy z art. 246 § 1 p.p.s.a. Stosownie do art. 247 p.p.s.a. prawo pomocy nie przysługuje stronie w razie oczywistej bezzasadności jej skargi. O oczywistej bezzasadności skargi można mówić, gdy bez potrzeby głębszej analizy prawnej nie ulega najmniejszej wątpliwości, że nie może ona zostać uwzględniona. Chodzi więc o sytuację, w której obowiązujące prawo jasno i jednoznacznie wyklucza możliwość uwzględnienia żądania skarżącego. (por. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, str. 574, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 marca 2006 r., sygn. akt II OZ 201/06, ONSAiWSA 2006, nr 4 poz. 102). Powyższa konstatacja nie oznacza jednak zasadności podjętego przez Sąd pierwszej instancji rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Bowiem Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił wniosek skarżącej powołując się głównie na bezzasadność skargi z uwagi na nie wystąpienie skarżącej - przed złożeniem skargi - do Wojewody Śląskiego z zażaleniem na niezałatwienie sprawy w terminie przez Prezydenta Miasta Zabrze. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji nie zbadał sytuacji skarżącej w zakresie przesłanek ustawowych, wymienionych w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., a uzasadnienie postanowienia w tym zakresie jest lakoniczne, gdyż sprowadza się do stwierdzenia, że "ocena stanu majątkowego skarżącej dokonana w oparciu o podniesione przez nią okoliczności prowadzi do wniosku, że jest ona w stanie ponieść koszty postępowania sądowego w niniejszej sprawie, bez uszczerbku koniecznego dla jej utrzymania". Tym samym stwierdzić należy, że Sąd pierwszej instancji nie rozpoznał wniosku o prawo pomocy co do istoty mając na uwadze przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd powinien zatem skupić się na ocenie sytuacji finansowej skarżącej, biorąc pod uwagę stopień jej niepełnosprawności i wydatki z tym związane oraz wydatki związane z bieżącym utrzymaniem i porównać je z osiąganymi dochodami. Dopiero tak przeprowadzona ocena sytuacji majątkowej skarżącej pozwoli na stwierdzenie, czy spełnia przesłanki określone w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.