II GZ 510/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Małgorzata Korycińska po rozpoznaniu w dniu 18 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia T. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. z dnia 11 października 2011 r., sygn. akt IV SA/Po 561/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. R. na postanowienie Wojewody Wielkopolskiego z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie uznania zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym za niezasadne postanawia: oddalić zażalenie I Postanowieniem objętym zażaleniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w P. odmówił T. R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że T. R. złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w P. w dniu 23 sierpnia 2011 r. wydał postanowienie, w którym odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. T. R. złożył sprzeciw od powyższego rozstrzygnięcia, nie przedstawiając żadnych dodatkowych wyjaśnień dotyczących swojej sytuacji majątkowej. W związku z powyższym, Sąd I instancji pismem z dnia 13 września 2011 r. wezwał wnioskodawcę do nadesłania dokumentów, z których wynikałoby jakie ponosi on wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego (np. rachunków, faktur za media, w tym gaz, energię elektryczną, wodę, telefon; dokumentów potwierdzających wysokość: podatku od nieruchomości, opłat czynszowych, ubezpieczenia itp.), a także szeregu innych dokumentów z których wynikałaby jego sytuacja finansowa. Wnioskodawca nie odpowiedział na powyższe wezwanie. Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalając wniosek skarżącego wyjaśnił, że z oświadczenia składanego w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący prowadzi gospodarstwo domowe wspólnie z żoną i dwójką dzieci, a źródłem ich utrzymania jest dochód z renty KRUS w kwocie 534,39 zł i dochód z gospodarstwa rolnego w kwocie 604,39 zł, który określony został na podstawie pisma Urzędu Gminy Rzgów. Skarżący nie załączył jednak tego pisma. Wnioskodawca pomimo wezwania - nie określił dochodu uzyskiwanego przez swoją żonę (w tym z dzierżawy należącej do niej nieruchomości rolnej) oraz wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem. Brak informacji o ponoszonych wydatkach na utrzymanie i brak pełnych informacji skąd pochodzą środki na te wydatki nie pozwolił Sądowi na ocenę rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. W konsekwencji Sąd uznał, że nie ma podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. II Pismem z dnia 24 października 2011 r. T. R. wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się "rozpoznania i zawyrokowania jego lakonicznych próśb do WSA" oraz "sprawiedliwości". III Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej powoływanej jako p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Tak więc podmiot wnoszący skargę do sądu administracyjnego powinien partycypować w kosztach związanych z prowadzeniem postępowania. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy - jest ono przyznawane osobom będącym w trudnej sytuacji materialnej. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Orzeczenie w tej sprawie Sąd wydaje na podstawie oświadczenia strony, mając na uwadze okoliczności podane w tym oświadczeniu i w przedstawionych przez stronę dowodach. W związku z tym, że w przypadku przyznania prawa pomocy koszty postępowania sądowego pokrywane są z budżetu państwa, korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania, a przez to nie może zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo uznał, że informacje przedstawione we wniosku o przyznanie prawa pomocy nie były wystarczające do oceny jego sytuacji majątkowej i wezwał skarżącego do nadesłania szeregu dokumentów, które miały być pomocne do ustalenia rzeczywistej sytuacji finansowej skarżącego. Skoro wezwanie nie zostało wykonane, Sąd I instancji dysponując jedynie danymi zawartymi we wniosku słusznie uznał, że nie dają one podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika wprost, że ciężar dowodu co do wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Powyższe stanowisko znajduje potwierdzenie w treści art. 252 § 1 p.p.s.a., który stanowi, że wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Właściwe przedstawienie przez stronę przyczyn uzasadniających zwolnienie od kosztów sądowych oraz dowodów na ich poparcie umożliwia sądowi rozpoznającemu wniosek dokonanie prawidłowej oceny sytuacji majątkowej wnioskodawcy. Strona ma w tym zakresie inicjatywę dowodową, a sąd na podstawie przedstawionych przez stronę dowodów dokonuje oceny, czy wystąpiły przesłanki przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Ponieważ w rozpoznawanej sprawie skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dokonana przez Sąd I instancji odmowa przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie nie narusza prawa. Odnosząc się do treści złożonego przez skarżącego środka zaskarżenia należy zauważyć, że argumentacja przedstawiona przez stronę nie odnosi się do zaskarżonego postanowienia z 11 października 2011 r., a dotyczy zasadności wniesionej przez niego skargi. Naczelny Sąd Administracyjny wyjaśnia zatem, że w niniejszym postępowaniu wszczętym na skutek złożenia przez skarżącego wniosku o przyznanie prawa pomocy, sąd bada jedynie, czy spełnione zostały przesłanki umożliwiające przyznanie prawa pomocy, nie odnosi się natomiast do kwestii zasadności samej skargi. Skoro podniesione w zażaleniu argumenty nie dotyczyły zasadności zaskarżonego postanowienia, nie mogły tym mieć wpływu na rozstrzygnięcie NSA w przedmiocie prawa pomocy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a. w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.