II GZ 526/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 14 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażaleń M. Z., Z. Z. – Ekologiczne Przedsiębiorstwo Hodowlane E. s.c. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 14 października 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 542/11 w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. Z. , Z. Z. – Ekologiczne Przedsiębiorstwo Hodowlane E. s.c. na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r., nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wprowadzenia do obrotu partii produktu niezgodnej z przepisami, określenia terminu wycofania z obrotu oraz nałożenia opłaty sankcyjnej postanawia: oddalić zażalenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 14 października 2011 r., sygn. akt VI SA/Wa 542/11, odmówił [...] i [...] wspólnikom spółki cywilnej Ekologiczne Przedsiębiorstwo Hodowlane E. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, z następującym uzasadnieniem. Zarządzeniem z dnia [...] marca 2011 r. Przewodniczący Wydziału VI WSA w Warszawie wezwał skarżących do uiszczenia wpisu sądowego w kwocie [...] zł od skargi na decyzję Głównego Inspektora Jakości Handlowej Artykułów Rolno-Spożywczych z dnia [...] grudnia 2010 r. (k. [...] akt sądowych). W dniu [...] kwietnia 2011 r. (data wpływu do WSA) obaj skarżący złożyli wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zarządzeniem referendarza sądowego z dnia [...] czerwca 2011 r. skarżący zostali wezwani do uzupełnienia wniosku w terminie 14 dni poprzez: a) przesłanie zeznań podatkowych skarżących za rok 2010 ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie, b) wskazanie czy skarżący uzyskują dochody z tytułu prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej, a jeśli tak, udokumentowania powyższych dochodów, c) wyciągów z posiadanych przez skarżących rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy (w przypadku, jeśli takie rachunki posiadają, jeżeli skarżący nie posiadają rachunków bankowych, zobowiązać skarżących do złożenia stosownego oświadczenia), d) złożenie oświadczenia, czy skarżący otrzymali dopłaty bezpośrednie do gruntów z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak, to kiedy i w jakiej wysokości, e) określenie wysokości miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania z załączeniem dokumentów potwierdzających te dane. W wykonaniu wezwania referendarza sądowego skarżący przy piśmie z dnia 21 czerwca 2011 r. przedłożyli: a) kopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] stycznia 2010 r., w której ustalono [...] - prowadzącemu działalność w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej - dochód z upraw, chowu i hodowli w 2010 r. na kwotę [...] zł, b) kopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] lutego 2011 r., w której ustalono [...] - prowadzącemu działalność w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej - dochód z upraw, chowu i hodowli w 2011 r. na kwotę [...] zł, c) kopię decyzji Naczelnika Urzędu Skarbowego w M. z dnia [...] stycznia 2010 r., w której ustalono [...] - prowadzącemu działalność w zakresie działów specjalnych produkcji rolnej - dochód z upraw, chowu i hodowli w 2011 r. na kwotę [...] zł, d) wyciąg z rachunku bankowego nr [...]. Skarżący podkreślali w powyższym piśmie, iż żaden z podmiotów dokonujących wpłat na powyższy rachunek nie jest stroną w niniejszym postępowaniu, a sami skarżący nie posiadają innych rachunków. Wskazali, że dochody skarżących, po odliczeniu podatku i ubezpieczenia, kształtują się na poziomie minimum socjalnego. Nie otrzymują dopłat bezpośrednich do gruntów z funduszy Unii Europejskiej. W związku z zaistniałymi sprzecznościami pomiędzy udzielonymi przez [...] informacjami a przesłanymi przez nich w odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego dokumentami WSA w Warszawie zarządzeniem z dnia [...] czerwca 2011 r., (k. 76 akt sądowych) wezwał skarżących do uzupełnienia wniosku poprzez nadesłanie: a) przedłożenie wyciągów za okres ostatnich trzech miesięcy obejmujących transakcje dokonane na rachunku bankowym o nr [...] 0001. Jak wynika bowiem z zapisów przedłożonych przez skarżących wyciągów z rachunku bankowego o nr [...] na ten rachunek dokonywane były z rachunku o nr [...] wpłaty w następujących kwotach: [...] zł. (w dniu [...] maja 2011 r.). Jednocześnie z zapisów powyższego wyciągu wynika, iż właścicielem rachunku o nr [...], z którego dokonywano powyższych przelewów jest p. [...] (dokładna nazwa właściciela rachunku wskazana w wyciągu brzmi Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowe E. [...]), b) przedłożenie wyciągów za okres ostatnich trzech miesięcy obejmujących transakcje dokonane na rachunku bankowym o nr [...]. Jak wynika bowiem z zapisów przedłożonych przez skarżących wyciągów z rachunku bankowego o nr [...] na ten rachunek dokonana została w dniu [...] kwietnia 2011 r. z rachunku o nr [...] wpłata w kwocie [...] zł. Jednocześnie z zapisów powyższego wyciągu wynika, iż właścicielem rachunku o nr [...], z którego dokonano powyższego przelewu jest p. [...] (dokładna nazwa właściciela rachunku wskazana w wyciągu brzmi P. P. H. [...]), c) udzielenie informacji, czy rachunek bankowy o nr [...] należy do skarżących (wspólnie lub do osobno do jednego ze skarżących). Jak wynika bowiem z zapisów przedłożonych przez skarżących wyciągów z rachunku bankowego o nr [...] na ten rachunek dokonywane były z rachunku o nr [...] wpłaty w następujących kwotach: [...]. Jednocześnie w ww. wyciągu jako właściciel rachunku o nr [...], z którego dokonywano powyższych przelewów widnieje: Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowe [...], a więc podmiot, którego siedziba odpowiada wskazanemu w skardze adresowi skarżących. Konieczne więc jest wyjaśnienie, czy skarżący są właścicielami rachunku o nr [...], oraz, w takim przypadku przedłożenie wyciągów za okres ostatnich trzech miesięcy obejmujących transakcje dokonane na rachunku bankowym o nr [...]. W odpowiedzi skarżący w piśmie z dnia [...] lipca 2011 r. wskazali że "...Skarżący zostali wezwaniu przez Sąd do złożenia formularza jako strony spółki cywilnej E. i zgodnie odpowiedzieli na wezwanie składając wymagane dokumenty. Odnośnie żądania referendarza Sądowego przedłożenia wyciągów z rachunków bankowych gdzie nazwa właściciela rachunku brzmi Przedsiębiorstwo Produkcyjno Handlowe E. [...] skarżący wyjaśniają, że wskazane rachunki bankowe nie należą do skarżących jako współwłaścicieli E.P.H. E. S.C., a pod adresem [...] mieści się szereg podmiotów obok [...] – Handlowego E. nie wyraził zgody na udostępnianie wyciągów z rachunków bankowych firmy w postępowaniu gdzie firma ta nie jest stroną...." Postanowieniem z dnia 25 sierpnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stwierdził, że informacje podane we wnioskach i dokumenty przez nich przedłożone nie uzasadniają przyznania prawa pomocy. Nie zastosowali się do wezwania i nie przesłali dokumentów dotyczących wszystkich posiadanych rachunków bankowych oraz dokonywanych na nich operacji. Na powyższe postanowienie [...] wnieśli sprzeciw. Obaj stanęli na stanowisku, że udowodnili fakt nieposiadania zdolności do uiszczenia wpisu sądowego. Udokumentowali go załączając m.in. kserokopie wyciągów bankowych. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 14 października 2011 r. WSA w Warszawie orzekając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej: p.p.s.a.) odmówił skarżącym przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Sąd I instancji stwierdził, że jedyny majątek jaki posiadają skarżący – co wynika z treści wniosków o przyznanie prawa pomocy – to ziemia o powierzchni 5 ha będąca nieużytkiem rolnym. Sąd podał, że w toku postępowania sądowego w zakresie rozpoznania wniosku o zwolnienia z kosztów sądowych, skarżący zostali wezwani między innymi do: 1) przesłania zeznań podatkowych za rok 2010 ewentualnie zaświadczeń właściwego urzędu skarbowego o wysokości dochodu uzyskanego w tym okresie; 2) wskazania, czy uzyskują dochody z tytułu prowadzenia działów specjalnych produkcji rolnej, a jeśli tak, udokumentowania powyższych dochodów; 3) przesłania wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy; 4) złożenia oświadczenia, czy otrzymali dopłaty bezpośrednie do gruntów z funduszy Unii Europejskiej, jeśli tak, to kiedy i w jakiej wysokości, 5) określenia wysokości miesięcznych wydatków koniecznych do utrzymania z załączeniem dokumentów potwierdzających te dane. WSA podniósł, że zarówno na etapie rozpoznawania wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak również na etapie składania sprzeciwu, skarżący nie przedłożyli żądnych przez Sąd dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji. Samo powołanie się na brak dochodów, czy też ciążące obciążenia majątkowe nie może być traktowane jako udowodnienie trudnej sytuacji materialnej. [...] poprzestał jedynie na wskazaniu, że "nie wykazywał dotąd informacji dotyczących jego osobistego konta, bo ich okazanie wiązało się z koniecznością obnażenia swoich spraw osobistych". Dalej wyjaśnił, że: "odnośnie rachunku bankowego P.P.H. E. wskazane przedsiębiorstwo jest spółką, w której [...] nie ma żadnych udziałów. Natomiast [...] jest związany tajemnicą tej spółki." Sąd podkreślił, że skarżący poprzez swoją bierność w zakresie wykazania swojej sytuacji majątkowej wykazali się brakiem dbałości o własne interesy w toku postępowania sądowoadministracyjnego. Analiza stanu majątkowego wymaga posiadania między innymi danych dotyczących transakcji dokonywanych na wszystkich rachunkach bankowych należących do skarżących. Skarżący tymczasem przedłożyli wyłącznie wyciągi z części posiadanych rachunków. Nie przedłożyli natomiast pozostałych rachunków, które posiadają. Z ujawnionego rachunku bankowego należącego do [..] (nr [...]) wynika, że skarżący uiszcza dwa abonamenty telewizji satelitarnej (Cyfrowy Polsat i Canal+) o łącznej kwocie 150 złotych miesięcznie. Przeczy to w sposób oczywisty stanowisku skarżących, w ocenie których nie mają środków do życia. W sposób pośredni o posiadanym majątku świadczą również opłacone w miesiącu sierpniu 2011 r. dwa mandaty karne na rzecz Urzędu Miejskiego w D. i Urzędu Miejskiego K. na łączną kwotę [...] złotych. WSA wskazał, że odpowiedź skarżących na wystosowane do nich wezwanie z 30 czerwca 2011 r. na podstawie art. 255 p.p.s.a., jak również zawarte w sprzeciwie informacje są niepełne i nie pozwalają na ocenę ich możliwości płatniczych. Skarżący dysponują bowiem, jak wynika z tytułów dokonywanych przez nich przelewów, jak również oświadczenia [...] zawartego w sprzeciwie, jeszcze innymi rachunkami bankowymi. Skarżący nie przedstawili przy tym wyciągów z tych rachunków bankowych. Nie jest więc wiadome na etapie rozpoznawania wniosku, jakie operacje były wykonywane na tych rachunkach oraz jaka była wysokość salda w okresie trzech miesięcy poprzedzających złożenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym, skoro skarżący nie przesłali żądanych dokumentów w zakresie dotyczącym kwestii wszystkich posiadanych rachunków bankowych i dokonywanych na nich operacji, brak było możliwości ustalenia, czy wypełniają przesłanki art. 246 § 1 pkt 2 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Zażaleniami z dnia 2 listopada 2011 r. (data nadania) [...] wnieśli o uchylenie zaskarżonego postanowienia. [...] do zażalenia załączył wniosek o zwolnienie od wpisu sądowego. W uzasadnieniach zażaleń skarżący stwierdzili, że z racji prowadzenia sezonowej działalności rolniczej, w okresie jesienno-zimowym nie posiadają środków na opłacenie wpisu sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenia nie zasługują na uwzględnienie. Ocena jakiej dokonał Sąd pierwszej instancji analizując oświadczenia i dokumenty przedłożone przez skarżących w związku z wnioskiem o przyznanie im prawa pomocy uznać należy za prawidłową. Przepis art. 246 § 1 p.p.s.a., zawiera warunek, iż przyznanie prawa pomocy może nastąpić jeśli wnioskodawca wykaże, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania w całości bądź w części. Tym samym to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy ciąży obowiązek przedstawienia okoliczności przemawiających za zasadnością jego wniosku. Oznacza to, że wnioskodawca powinien w sposób wyczerpujący przedstawić swój rzeczywisty stan majątkowy i możliwości płatnicze, Sąd zaś może w tym zakresie jedynie wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń w przypadku gdy przedstawione przez nią informację uzna za niewystarczające dla prawidłowego rozpoznania wniosku. Skarżący wnosząc o zwolnienie ich od konieczności uiszczania wpisu nie wykazali swojej rzeczywistej sytuacji materialnej i zdolności do ponoszenia kosztów procesu zaś informacje przez nich przedstawione sugerują, że oświadczenia jakie złożyli w związku z wnioskiem są niepełne i nierzetelne. Trafnie Sąd pierwszej instancji wskazał, że z wyciągu z rachunku bankowego skarżących wynika, iż [...] dysponuje innym, nie wykazanym przez siebie kontem bankowym, z którego dokonywał wpłat na rachunek bankowy obu skarżących. Rachunek ten nie został wykazany pomimo wezwania skarżących do złożenia dodatkowych wyjaśnień również w tym zakresie. Skarżący złożyli oświadczenie co do wysokości osiąganego miesięcznie dochodu, nie wskazali natomiast na wydatki jakie ponoszą, w tym wydatki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą. Jedyną informacją co do ponoszonych kosztów prowadzonej działalności jest wysokość wynagrodzenia dla zatrudnionych pracowników, co również wynika z wyciągu z rachunku bankowego skarżących nie zaś z ich oświadczeń. Również oświadczenie dotyczące posiadanej nieruchomości nie pozwala na stwierdzenie jakiego rodzaju jest to grunt, czy poza prowadzoną na nim hodowlą dżdżownic jest tam prowadzona inna działalność. Kwestia istniejącego obciążenia tej nieruchomości poręczeniem kredytowym nie została wyjaśniona w sposób dostateczny aby można było stwierdzić czy skarżący mają realną możliwość wykorzystania jej do celów kredytowych czy możliwość taka jest już zablokowana lub utrudniona. Niewskazanie tych okoliczności doprowadziło (pomimo wezwania skarżących przez Sąd pierwszej instancji do złożenia dodatkowych wyjaśnień w trybie art. 255 cyt. ustawy), do niemożności dokonania oceny zdolności skarżących w ponoszeniu kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a tym samym wydania postanowienia uwzględniającego ich żądanie przyznania prawa pomocy. Wobec braku danych co do rzeczywistych możliwości płatniczych wnioskodawców bez wpływu pozostaje fakt, iż uiścili oni wpisy sądowe w innych sprawach zawisłych przez sądem administracyjnym. Nie można bowiem ocenić czy ich sytuacja finansowa pozwala im na uiszczenie kolejnego wpisu od kolejnej wniesionej skargi czy też uiszczenie wpisów w innych sprawach nie doprowadziło do sytuacji niemożności poniesienia kolejnych kosztów bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Także bez wpływu na wynik niniejszej sprawy jest, podniesiona w zażaleniu okoliczność zwolnienia skarżących od wpisu sądowego przez sąd powszechny, albowiem sąd wydaje orzeczenie na podstawie akt sprawy co oznacza, że rozpoznając wniosek bierze pod uwagę materiał dowodowy dołączony do tego wniosku lub z wnioskiem związany. Skarżący poza wskazaniem na zaistnienie takiej okoliczności nie przedstawili żądnego dokumentu na jej poparcie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny w oparciu o art. 184 w związku z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.