I OZ 412/14

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska po rozpoznaniu w dniu 10 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 4 lutego 2014 r., sygn. akt III SA/Kr 426/11 o oddaleniu wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w sprawie ze skargi A.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...] w przedmiocie skierowania na badania lekarskie postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 4 lutego 2014 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie oddalił wniosek A.K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu Sąd podniósł, iż skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, aby w sprawie spełnione zostały przesłanki z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako "P.p.s.a.". Sąd podkreślił, iż skarżący przede wszystkim nie wyjaśnił swojej rzeczywistej sytuacji majątkowej nie wykazując dochodów swojej małżonki, do czego był zobowiązany pomimo istniejącej pomiędzy nimi rozdzielności majątkowej. Ponadto nie zostały wyjaśnione okoliczności związane z przeniesieniem prawa własności dwóch samochodów, które ujawnione zostały przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W ocenie Sądu I instancji strona nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, co uzasadniało oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł A.K., domagając się jego uchylenia i przyznania mu prawa pomocy, ewentualnie przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez uznanie, iż skarżący nie spełnia przesłanek przyznania mu prawa pomocy oraz art. 255 P.p.s.a. poprzez nieprecyzyjne sformułowanie wezwania do wyjaśnienia wątpliwości co do oświadczeń zawartych we wniosku o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, iż wbrew twierdzeniom Sądu nie prowadzi wspólnego gospodarstwa domowego z żoną, a jego wynagrodzenie objęte jest egzekucją komorniczą. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy P.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja zwolnienia od kosztów ma charakter wyjątkowy i jest stosowana wobec osób o bardzo trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Z kolei art. 255 ustawy P.p.s.a. stanowi, że w sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, dodatkowo strona jest zobowiązana złożyć na wezwanie Sądu dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. A.K. wezwany został do wskazania osiąganych przez siebie dochodów, złożenia kopii zeznania podatkowego za 2012 r., wyjaśnienie dlaczego nie ujął we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacji majątkowej swojej żony, wyjaśnienie dlaczego nie wskazał we wniosku dwóch samochodów osobowych, ewentualnie wyjaśnił okoliczności zbycia tych pojazdów, wskazania wysokości miesięcznych wydatków związanych z utrzymaniem domu skarżącego, przedstawienia dokumentacji wskazującej na pogorszenie jego stanu zdrowia i oświadczenie, czy wynagrodzenie otrzymuje w kasie pracodawcy czy też na rachunek bankowy i ewentualne przedstawienie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych. Wykonując wezwanie Sądu skarżący oświadczył, iż w 1993 r. ustanowiona została umowa o rozdzielności majątkowej pomiędzy nim, a jego małżonką, wynagrodzenie odbiera w kasie pracodawcy, po potrąceniu należności z tytułu egzekucji komorniczej, nie posiada rachunków bankowych, a pojazdy, które wskazane zostały we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy nie są i nie były jego własnością, zaś ich wskazanie nastąpiło w drodze omyłki. Wyjaśnienia te w ocenie Sądu I instancji nie wskazywały jednak, iż skarżący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Stanowisko to uznać należy za zasadne. Podkreślenia wymaga przede wszystkim, że fakt zawarcia między małżonkami umowy ustanawiającej rozdzielność majątkową pozostaje w istocie bez znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej osoby ubiegającej się o przyznanie prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym. Jak zauważył to Sąd I instancji w przypadku osób pozostających w związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy dokonuje się również z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka. Badanie tych okoliczności jest przy tym niezależne od tego jaki ustrój majątkowy istnieje pomiędzy małżonkami. Mają oni bowiem względem siebie obowiązek pomocy, obejmujący swym zakresem także prowadzenie procesów sądowych i pokrywania związanych z tym kosztów. Ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej będzie miał zastosowanie w przypadku odpowiedzialności małżonków z tytułu zawartych przez nich (osobno, oddzielnie) umów cywilnoprawnych, czy też w zakresie odpowiedzialności za ich indywidualne zobowiązania podatkowe. Tym samym przyjąć trzeba, że odmowa wskazania przez A.K. wysokości dochodów jego żony uniemożliwiała w istocie dokonanie oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Ponadto zgodzić się trzeba także z Sądem I instancji, iż skarżący nie wyjaśnił wątpliwości zaistniałych w kwestii prawa własności samochodu marki [...], wskazanego jako część majątku skarżącego we wcześniejszym wniosku o przyznanie prawa pomocy z marca 2012 r. Z przedstawionych dokumentów wynika jedynie, że samochód ten sprzedany został przez spółkę [...] Sp. z o.o. – której Prezesem Zarządu jest A.K. – K.A. w dniu 31 maja 2012 r. Kwestia ta nie została także w żaden sposób wyjaśniona w zażaleniu wniesionym w przedmiotowej sprawie. Mając na uwadze powyższe przyjąć należy, iż A.K. nie wykazał w sposób dostateczny, aby spełniał przesłanki przyznania mu prawa pomocy w zakresie częściowym, a dokonana w tym zakresie ocena Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego była w pełni uzasadniona. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.