I FZ 496/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie Sędzia NSA Barbara Wasilewska, , , po rozpoznaniu w dniu 6 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia S.M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt I SA/Go 533/11 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi S.M. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w Z. z dnia 28 kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania odwoławczego postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 26 września 2011 r., sygn. akt I SA/Go 533/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim oddalił wniosek S.M.o zwolnienie od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, że wnioskodawca nie wykazał w dostateczny sposób, że nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania, które na obecnym etapie stanowi wpis od skargi w wysokości 100 zł. Zdaniem Sądu I instancji, skarżący nie przedstawił wszystkich wymaganych przez Sąd dokumentów, co oznacza, iż nie wykonał w pełni wezwania Sądu, natomiast przedstawione informacje były niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, że przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, czy też częściowym jest uzasadnione. Skarżący wezwany do przedłożenia wyciągów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych w sprzeciwie przyznał jedynie, że posiada dwa rachunki bankowe i oba są zajęte przez komornika. Nie wskazał jednak banków w których są one prowadzone. Na podstawie odpowiedzi z 9 czerwca 2011 r. na analogiczne wezwanie w sprawie sygn. akt I SA/Go 324/11, ustalono, że posiada on dwa rachunki bankowe, jeden w Banku B. S.A. oraz w Banku [...]. Niestety, ani w tej, ani w niniejszej sprawie, nie przedłożył wyciągów dokonanych na nich operacji, a głównie one, w ocenie Sądu, mogłyby ukazać rzeczywiste przychody oraz wydatki skarżącego. Samo bowiem twierdzenie skarżącego o zajęciu rachunku w postępowaniu egzekucyjnym, nie może być uznane za bezsprzecznie wiarygodne. Z uwagi na brak wspomnianych wyciągów niemożliwe jest zatem ustalenie, czy zgromadzone na rachunku środki zostały zablokowane, jaki jest stan środków na rachunku, jakie są wpływy na przedmiotowym rachunku, czy też jakie wypłaty z rachunku. Powyższych ustaleń zmienić nie może przedłożone przez skarżącego potwierdzenie przelewu (częściowej zapłaty) w dniu 18 sierpnia 2011 r. kwoty w wysokości 61.600 zł na zajęcie rachunku bankowego na podstawie zawiadomienia z dnia 7 grudnia 2010 r., gdyż na jego podstawie nadal nie można ustalić jakie są wpływy na przedmiotowym rachunku, czy też jakie wypłaty z rachunku. Nie wynika też z niego czy, po potrąceniu w dniu 18 sierpnia 2011 r. 61.600 zł, pozostała jeszcze jakakolwiek kwota do zaspokojenia żądań Naczelnika Urzędu Skarbowego w N., jeśli tak, to w jakiej wysokości. Skarżący wskazał ponadto, iż prowadzi działalności gospodarczą, która w ostatnim czasie jest niedochodowa. Nie przedłożył on jednak żadnych dokumentów czy oświadczeń, które pozwoliłyby ustalić rzeczywisty stan prowadzonej działalności gospodarczej. Sąd zaznaczył, przy tym, że skarżący prowadząc działalność gospodarczą finansuje na bieżąco jej koszty; dowodem czego są chociażby miesięczne deklaracje dla podatku od towarów i usług (VAT-7) za kwiecień, maj i czerwiec 2011 r., w których skarżący, wykazuje nabycie w wartościach znacznie wyższych aniżeli dostawa. Skarżący oświadczył również, iż będąc w posiadaniu 44 ha nieruchomości rolnej prowadzi gospodarstwo, które obecnie nie przynosi realnych dochodów. Jednak zobowiązany do przedłożenia zestawienia kosztów oraz zestawienia przychodów z działalności rolniczej, przedłożył zestawienie kosztów i przychodów z gospodarstwa rolnego za 2010, z którego wynika, że poniósł koszty w wysokości 195.515,59 zł oraz uzyskał przychody ze sprzedaży zbóż w wysokości 222.332,80 zł. Zdaniem Sądu I instancji, oznacza to, że z działalności rolniczej jednak dochód uzyskał. Ponadto ze złożonego oświadczenia wynika, że otrzymał płatność związaną z prowadzeniem gospodarstwa rolnego w wysokości 33.745,83 zł, którą w całości wydatkował na opłacenie kosztów związanych z prowadzeniem tego gospodarstwa. W ocenie Sądu I instancji, oświadczenie, że aktualnie utrzymuje się z kredytu bankowego jest również mało wiarygodne, gdyż zasady doświadczenia życiowego wskazują, że banki nie udzielają kredytów, pożyczek dla osób, które nie są w stanie wykazać możliwości ich spłaty. W złożonym zażaleniu S. M. wniósł o uchylenie powyższego postanowienia. W jego uzasadnieniu wskazał, że odwoływanie się przez Sąd do wyciągów bankowych jest sprzeczne z faktem zajęcia rachunków bankowych przez komornika skarbowego już od dwóch lat, gdyż zajęcie to powoduje, że wszystkie wpływy na rachunek skarżącego są zajmowane. W przedstawionych wyżej okolicznościach żądanie tych wyciągów bankowych jest nieuzasadnione i naraża tylko skarżącego na wysokie opłaty, których żądają banki za sporządzenie tych wyciągów. Skarżący przypomniał, że jest rolnikiem i prowadzone przez skarżącego uprawy roślinne są zdeterminowane terminami siewów, oprysków, żniw, orki itd. W związku z tym stale zaciąga pożyczki tam gdzie może, aby nie zbankrutować wskutek dokonanych przeciwko niemu zajęć na wniosek Urzędu Skarbowego. Tak też należy interpretować treść deklaracji VAT. Wbrew założeniu Sądu nie jest też prawdą, aby skarżący miał teraz najwyższe dochody, bo zakończył się czas żniw. Wynika to choćby z tego, że przychód skarżącego ze sprzedanych zbóż został zajęty przez komornika skarbowego. Poza tym ten dochód skarżącego przykładowo wynoszący za rok 2010 zaledwie 26.817,21 zł daje na osobę w rodzinie skarżącego kwotę, która obiektywnie wystarcza na życie na progu ubóstwa. Poza tym również dowolne są rozważania Sądu co do tego, aby skarżący nie otrzymał kredytu skoro skarżący złożył dokumenty z których wynika, że Bank udzielił skarżącemu kredytu. Skarżący zarzucił Sądowi I instancji, lekceważenie sprawy i powielanie rozstrzygnięć wydanych w innych sprawach z udziałem skarżącego. Zaznaczono również, że skarżący prowadzi wiele spraw, stąd też wymagany niniejszej sprawie wpis w kwocie 100 zł nie jest jedynym kosztem, do którego poniesienia jest zobowiązany. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej w skrócie P.p.s.a., osobie fizycznej prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, a w zakresie częściowym, jeżeli wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Taka właśnie redakcja tego przepisu oznacza, że to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Strona powinna zatem podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. Rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii zależy bowiem od tego, co zostanie przez stronę wykazane. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznania prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnoszącego. W razie pojawiania się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych sąd ma instrumenty prawne służące ich wyjaśnieniu. Na mocy art. 255 P.p.s.a. Sąd może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 P.p.s.a. Sąd I instancji skorzystał, uznając, że zawarte na wypełnionym formularzu PPF nie są wystarczające do podjęcia rozstrzygnięcia w przedmiocie prawa pomocy. Przypomnieć należy, że skarżący został wezwany do przedłożenia wyciągów ze wszystkich rachunków i lokat bankowych za wskazany przez Sąd okres, odpisów deklaracji dla podatku od towarów i usług składanych w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, zestawienia wysokości otrzymanych w 2010 i 2011 roku płatności związanych z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, oświadczenia o ilości i wartości posiadanych samochodów, dokumentów potwierdzających zajęcie egzekucyjne o którym wskazał we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz oświadczenia o wysokości miesięcznych kosztów utrzymania. Naczelny Sąd Administracyjny w tym miejscu chciałby podkreślić, że do wyłącznej oceny sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia stosowne przesłanki. Skoro strona uchyliła się od przedstawienia całej, wymaganej na podstawie art. 255 P.p.s.a., dokumentacji, to winna liczyć się z przyjęciem przez Sąd I instancji, że brak będzie wystarczających podstaw do uznania jej oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione. Wskazując na powyższą okoliczność, należy zaznaczyć, że zgodnie z art. 243 P.p.s.a. sąd administracyjny orzeka o przyznaniu prawa pomocy jedynie na wniosek strony, zatem to w jej interesie leży przedstawienie i uwiarygodnienie okoliczności uzasadniających wniosek w tym zakresie. Innymi słowy, to strona powinna przekonać sąd o tym, że jej sytuacja materialna nie pozwala na poniesienie kosztów postępowania. W gestii sądu administracyjnego pozostaje zaś ocena przedstawionych okoliczności. Brak ww. dokumentów uniemożliwił w praktyce, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, kompleksową ocenę możliwości finansowych strony. Oświadczenia skarżącego dotyczące zajęcia obu rachunków, wobec braku szczegółowych informacji o wysokości środków na nich dostępnych, historii przeprowadzanych transakcji, pozostawały gołosłowne i uniemożliwiały w jakikolwiek merytoryczny sposób odniesienie się do tez skarżącego w tym zakresie. Brak możliwości dokonania oceny możliwości finansowych strony w konsekwencji uniemożliwia odniesienie się w sposób pozytywny do treści wniosku o przyznanie prawa pomocy. Tym samym należało zgodzić się z zaskarżonym rozstrzygnięciem Sądu I instancji. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.