II FZ 786/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka po rozpoznaniu w dniu 19 grudnia 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. M. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 17 października 2011 r., sygn. akt I SA/Gl 556/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 11 maja 2011r., Nr [...] w przedmiocie umorzenia zaległość podatkowej postanawia oddalić zażalenie. II FZ 786/11 UZASADNIENIE W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach (sygn. akt I SA/Gl 556/11) na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w K. z dnia 11 maja 2011 r., nr [...], w umorzenia zaległości podatkowej A. M. (dalej: "Skarżący") zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym oraz na wezwanie referendarza wypełnił urzędowy formularz PPF. Po zapoznaniu się z danymi zawartymi we wniosku referendarz wezwał Skarżącego do uzupełnienia tych informacji poprzez nadesłanie kopii dokumentów potwierdzających m.in. wysokość dochodów i kosztów utrzymania Wnioskodawcy oraz osób pozostających z nim we wspólnym gospodarstwie domowym. Postanowieniem z dnia 31 sierpnia 2011 r. referendarz odmówił przyznania Wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie całkowitym wobec niewykonania powołanego wezwania – w odpowiedzi na otrzymane pismo Skarżący wyjaśnił jedynie, że cierpi na depresję, mieszka wraz z żoną, córką oraz teściową, a druga córka uczy się w Niemczech. Dodatkowo wskazał, że nie jest w stanie udokumentować wydatków ponoszonych na bieżące utrzymanie ani przedstawić wymaganych zaświadczeń lub kserokopii dokumentów. W sprzeciwie od tego postanowienia strona wskazała, iż choroba, na którą cierpi, jest wystarczającą przesłanka do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Postanowieniem z dnia 17 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił Skarżącemu przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu orzeczenia Sąd pierwszej instancji wskazał, iż z akt zgromadzonych w sprawie wynika, że trzyosobowa rodzina Wnioskodawcy utrzymuje się z jego renty oraz emerytury jego małżonki w łącznej kwocie 1.354,32 zł, a ich pełnoletnia córka studiuje za granicą. Dodatkowo wskazano także na znaczne zadłużenie rodziny spowodowane głównie kosztami utrzymania w kwocie 1.000 zł. Skarżący i jego żona nie posiadają żadnego majątku poza domem, w którym zamieszkują oraz niewielką nieruchomością rolną. W odpowiedzi na kolejne wezwania referendarza sądowego w toku postępowania żona Wnioskodawcy wyjaśniła, iż z powodu inwalidztwa mąż nie jest w stanie pisać i musi korzystać z pomocy innych oraz oświadczyła, iż pod ich adresem zamieszkania zameldowane są jeszcze dwie osoby, które prowadzą odrębne gospodarstwa domowe. Według niej zgromadzenie potrzebnej dokumentacji, do której przedstawienia wezwał referendarz sądowy, jest niemożliwe z uwagi na konieczność kosztownego wyjazdu poza miejsce zamieszkania oraz poniesienia dodatkowych opłat, co w sytuacji zadłużenia rodziny nie może mieć miejsca. W uzasadnieniu powyżej powołanego orzeczenia wskazano, iż strona nie wykonała należycie ciążącego na niej obowiązku przedstawienia w sposób rzetelny i jednoznaczny wszelkich danych niezbędnych do dokonania oceny jej sytuacji finansowej, a w szczególności nie wyjaśniła, jak rzeczywiście przedstawia się sytuacja dochodowa gospodarstwa domowego w kontekście wspólnego zamieszkiwania wraz ze Skarżącym i jego żoną także ich córek oraz teściowej. Z uwagi na powyższe Sąd nie znalazł przesłanek do ustanowienia adwokata oraz zwolnienia Wnioskodawcy od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. W zażaleniu na to postanowienie wyjaśniono, iż choroba Wnioskodawcy nie może być w żaden sposób udokumentowana, jednakże w niektórych sprawach nie stanęło to na przeszkodzie przyznania przez Sąd pierwszej instancji prawa pomocy Skarżącemu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.; dalej: "p.p.s.a."), prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku koniecznego utrzymania siebie i rodziny. Powołany przepis ma zapewnić możliwość dochodzenia praw przed sądem osobom, które nie są w stanie uiścić kosztów postępowania sądowego samodzielnie oraz stanowi gwarancję realizacji konstytucyjnej zasady prawa strony do sądu. Z przepisu tego wynika zatem ( pogląd taki ugruntowany jest w orzecznictwie sądów administracyjnych), iż to na stronie spoczywa ciężar wykazania, że jest w sytuacji uprawniającej do skorzystania z prawa pomocy. Powinna ona zatem przekonać Sąd o konieczności przyznania jej prawa pomocy . Samo przekonanie strony o tym, że przysługuje jej prawo pomocy, bez próby wyjaśnienia stanu faktycznego i to nawet na wezwanie Sądu, nie uzasadnia uwzględnienia tego żądania (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 czerwca 2010 r., sygn. akt II OZ 530/10, niepubl.). Wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien wykazać, należycie udowodnić oraz udokumentować swoją sytuację materialną, gdyż to na podstawie informacji przekazanych przez stronę Sąd dokonuje merytorycznej oceny wniosku pod kątem wystąpienia przesłanek przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 grudnia 2010r., sygn. akt II GZ 409/10, niepubl.). Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej Wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd, na mocy art. 255 p.p.s.a., może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 p.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości. Z możliwości uregulowanej w art. 255 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji skorzystał, żądając od strony przedłożenia między innymi dokumentów poświadczających wysokość wszelkich uzyskiwanych dochodów, kopii zeznań podatkowych za rok 2010, sprecyzowania wysokości zadłużenia rodziny, przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych oraz udokumentowania za pomocą kopii faktur lub rachunków wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Zgodzić się przy tym należy z Sądem pierwszej instancji, że dane podane w formularzu nie wystarczały do ustalenia, czy spełnia on przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skoro korzystanie z prawa pomocy musi być, jak już podkreślono na wstępie uzasadnienia, związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, iż przedstawione przez stronę dokumenty i wyjaśnienia złożone we wniosku nie obrazują w wystarczającym stopniu sytuacji materialnej Wnioskodawcy, a niewykonanie wezwania (na mocy art. 255 p.p.s.a.) do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów uniemożliwia dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. Nie wynika z nich między innymi, czy osoby zameldowane pod tym samym adresem co Skarżący faktycznie tam przebywają, czy partycypują w kosztach utrzymania domu, czy nieruchomość rolna, będąca własnością skarżącego i jego żony przynosi jakiekolwiek dochody, czy skarżący korzysta z pomocy finansowej rodziny (dzieci), jakie są faktyczne koszty związane z utrzymaniem domu. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.