I SA/Ke 401/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Artur Adamiec, Sędziowie Sędzia SO (del.) Janusz Bociąga (spr.),, Sędzia NSA Teresa Kobylecka, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Michał Gajda, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 1 września 2011r. sprawy ze skargi J M na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] nr [...] w przedmiocie częściowego umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne 1. oddala skargę; 2. przyznaje od Skarbu Państwa (Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach) na rzecz radcy prawnego P K kwotę 738 (siedemset trzydzieści osiem) złotych, w tym 138 (sto trzydzieści osiem) złotych podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...]., nr [...]Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]nr [...]w przedmiocie umorzenia J. M. części zadłużenia, tj. 50% odsetek za zwłokę w kwocie 6.993 zł, należnych od składek za okres od II kwartału 1998r. do I kwartału 2008r. oraz o odmowie umorzenia pozostałej kwoty zadłużenia. Organ jako podstawę prawną rozstrzygnięcia wskazał art. 41a ust. 1 pkt 1 i ust. 2 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może: odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części; Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik może także, z urzędu, umorzyć część lub całość należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zgodnie z przepisami ustawy całkowita nieściągalność zachodzi m.in. wtedy, gdy na podstawie posiadanych dokumentów można stwierdzić, iż dłużnik nie posiada źródeł dochodu i majątku, z którego można dochodzić należności. Ustalono, iż J. M. jest właścicielem gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,60 ha fizycznych. Z tego tytułu podlega on ubezpieczeniu społecznemu rolników od dnia 3 grudnia 1992r. do chwili obecnej. W związku z tym, zgodnie z art. 4 ww. ustawy obowiązany jest terminowo opłacać składki na ubezpieczenie społeczne. Z tego obowiązku zobowiązany nie wywiązywał się od 1992r., co doprowadziło do powstania zaległości podatkowej powiększonej o odsetki. O narastającym zadłużeniu był systematycznie informowany przez KRUS. Miesięczne dochody trzyosobowej rodziny J. M. wynoszą 750 zł, co sprawia, iż rodzina żyje w ubóstwie. Wnioskodawca leczy się na nadciśnienie tętnicze i jaskrę oraz dodatkowo pokrywa koszty kształcenia 24-letniej córki, natomiast środki uzyskane z ARiMR zostały przeznaczone na cele rolnicze. Ponadto organ wskazał, że źródłem utrzymania zobowiązanego i jego rodziny jest gospodarstwo rolne, z którego można uzyskiwać dochody na poziomie około 9.354,80 zł rocznie, nadto, z tytułu sprzedaży trzody chlewnej zainteresowany uzyskuje około 1.300 zł rocznie. Dodatkowo pobiera on od 2004r. dopłaty bezpośrednie do gruntu oraz pomoc finansową na wspieranie gospodarstwa niskotowarowego, co stanowi, iż roczne przychody skarżącego wynoszą 17.378,96 zł. Do dyspozycji rodziny, po odjęciu kosztów pozostaje kwota 937 zł miesięcznie, co zdaniem organu, pozwala na spłatę zadłużenia. Organ zauważył także, że skarżący jest właścicielem gruntów, których wartość według GUS kształtuje się na poziomie około 41.273,50 zł, co przekracza kwotę zaległości składkowych pozostających do spłaty. Gospodarstwo rolne zatem stanowi majątek, z którego można dochodzić w przyszłości zaspokojenia zaległych należności. Na powyższe rozstrzygnięcie J. M. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzji organu zarzucił: 1. naruszenie art. 41 a ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, przez błędną jego wykładnię, 2. niewyjaśnianie wszystkich okoliczności faktycznych istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, 3. sprzeczność istotnych ustaleń z zebranym w sprawie materiałem dowodowym, polegającą na przyjęciu, że aktualnie nie zachodzą okoliczności do orzeczenia o trwałej nieściągalności zadłużenia i w związku z tym do jego umorzenia, podczas, gdy w rzeczywistości sytuacja majątkowa skarżącego i jego rodziny jest ciężka i istnieje ważny interes w umorzeniu całej należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, 4. naruszenie zasad wyrażonych w art. 6, 7 i 8 kpa. W uzasadnieniu skargi skarżący podniósł, iż pozostaje w trudnej sytuacji materialnej, co uniemożliwia mu spłatę pozostałej do uregulowania należności. Zaprzeczył stanowisku organu, iż nie zachodzą okoliczności do orzeczenia o trwałej nieściągalności zadłużenia. W ocenie skarżącego sprawa nie została wyjaśniona w sposób należyty, bowiem otrzymał jedynie 2 raty dotacji. Skarżącego obciążają koszty dojazdu córki do szkoły, nadto jego stan zdrowia ogranicza prowadzenie prac w gospodarstwie rolnym. W ocenie skarżącego błędna jest również wycena gruntów, bowiem cena za 1ha to 3.000 zł, a nie 9.000 zł, jak podał organ. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS podtrzymał argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji i wniósł o oddalenie skargi w całości. Dodatkowo podniósł, że decyzje w zakresie umorzenia należności z tytułu składek mają charakter fakultatywny, a umorzenie jest instytucją nadzwyczajną bowiem zasadą jest opłacanie składek przez płatnika (rolnika) oraz to, że zadłużenie powstało wyłącznie z winy skarżącego, który na przestrzeni kilku lat nie wykazywał zainteresowania i nie poczuwał się do obowiązku zapłacenia składek. W piśmie procesowym z dnia 18 lutego 2010r., skarżący stwierdził, że wywody organu dotyczące czynności skarżącego, mających na celu pokrycie kwoty zadłużenia są chybione i nie mają wpływu na sprawę, W świetle art. 41a ust. 1 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników nie ma bowiem określonej negatywnej przesłanki winy ubezpieczonego w powstaniu zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników, co sugerował organ. Kluczowym dla rozstrzygnięcia sprawy było określenie ważnego interesu zainteresowanego oraz jego sytuacji majątkowej. Na poparcie swojego stanowiska skarżący, przytoczył stosowne wyroki sądów administracyjnych. Ponadto wskazując na swój zły stan zdrowia zauważył, że skoro istniały przesłanki ważnego interesu przy umorzeniu odsetek w kwocie 305zł za okres od III kwartału 2006r. do II kwartału 2007r., to tym bardziej kwotę kilku tysięcy złotych należało uznać za niemożliwą do zapłaty przez ubezpieczonego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach zważył, co następuje. Zgodnie z zasadami wyrażonymi w art.1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.) i art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.), określanej dalej jako ustawa p.p.s.a., Sąd bada zaskarżone orzeczenie pod kątem jego zgodności z obowiązującym prawem i nie jest przy tym związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Na wstępie należy zwrócić uwagę na fakt, że sprawa po raz trzeci trafiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Pierwszym raz prawomocnym wyrokiem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Kielcach z dnia 30 grudnia 2008r., sygn. akt I SA/Ke 444/08, uchylono decyzję Prezesa KRUS z dnia 22 lipca 2008r. oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia 6 maja 2008r. Zgodnie zaś z treścią art. 153 ustawy p.p.s.a ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie sąd oraz organ, którego działanie było przedmiotem zaskarżenia. Sąd ponownie rozpoznając niniejszą sprawę 25 lutego 2010r. wyrokiem oddalając skargę J. M. na decyzję Prezesa KRUS z dnia 4 grudnia 2009r nr UB-238/09 dopuścił się naruszenia art. 18 par 1 p.p.s.a. albowiem w składzie Sądu rozpoznającego sprawę w tej instancji brał udział sędzia wyłączony z mocy ustawy, co skutkowało nieważnością postępowania. W tych okolicznościach faktyczno prawnych Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 9 czerwca 2011r. rozpoznając skargę kasacyjną J. M. ze względów wyżej powołanych uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę do ponownego rozpoznania sądowi pierwszej instancji bez odnoszenia się do merytorycznych zarzutów skargi kasacyjnej. Sąd rozpoznając po raz kolejny sprawę zauważa, że nie może formułować nowych ocen prawnych sprzecznych z wyrażonym wcześniej poglądem, bez względu na poglądy prawne wyrażone w jakichkolwiek orzeczeniach sądowych w innych sprawach. Ocena prawna wyrażona przez Sąd w wymienionym powyżej wyroku z dnia 30 grudnia 2008 sygn. akt SA/Ke 444/08 straciłaby moc wiążącą jedynie w razie zmiany ustawy bądź w wypadku zmiany istotnych okoliczności faktycznych sprawy. Z uwagi na powyższe, rozpatrując niniejszą sprawę, Sąd miał na uwadze w szczególności zgodność działań organu z wytycznymi i oceną prawną, która została wyrażona w powołanym wyroku. W uzasadnieniu wyroku Sąd ten zasadniczo podniósł, że w argumentacji zaskarżonej decyzji jak i decyzji ją poprzedzającej brak było ustaleń oraz rozważenia wszystkich okoliczności związanych z sytuacją materialną zobowiązanego. Wadliwe uzasadnienie decyzji uznaniowej nie pozwoliło na ocenę, czy przy jej wydaniu organ nie dopuścił się dowolności lub zaniechania przy wyjaśnieniu stanu faktycznego sprawy, a tym samym czy nie zostały przekroczone granice uznania administracyjnego. Sąd zauważył także, biorąc pod uwagę odległy początkowy okres zalegania ze składkami, że organ winien z urzędu dokonać ustaleń pod kątem ewentualnego przedawnienia prawa do egzekwowania należności. W ocenie Sądu, rozpoznając ponownie sprawę organy uwzględniły powyższe stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach. Dokonały wyczerpujących ustaleń w zakresie stanu faktycznego, przede wszystkim dochodów i wydatków skarżącego oraz jego sytuacji rodzinnej. Oparły się w tym zakresie m.in. na danych uzyskanych podczas wizytacji gospodarstwa rolnego skarżącego w dniu 9 listopada 2009r., z której został sporządzony protokół, a którego treść została zaakceptowana przez J. M. oraz informacji z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z 22 maja 2009r. Wydatki zostały ustalone w oparciu o oświadczenie i dokumenty złożone przez skarżącego. W tej sytuacji zarzut skarżącego dotyczący nieprawidłowo ustalonej wysokości jego dochodów nie zasługuje na uwzględnienie. Odnośnie sytuacji rodzinnej skarżącego organ ustalił, iż skarżący prowadzi gospodarstwo domowe z żoną i 24-letnią córką, która uczy się w trybie zaocznym i na dofinansowanie kosztów związanych ze swoim kształceniem otrzymuje dopłaty unijne. Wbrew zarzutom skargi organ wskazał, że środki te służą, na dofinansowanie kształcenia, a nie pokrycie wszelkich kosztów utrzymania córki skarżącego. W tym miejscu należy przypomnieć, że sądowej kontroli legalności decyzji podejmowanej na zasadzie uznania administracyjnego podlega prawidłowość przeprowadzonego postępowania oraz badanie formalnej prawidłowości decyzji, nie zaś celowość jej wydania. W ocenie Sądu ustalenia poczynione przez organ znalazły odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji, sporządzonemu zgodnie z wymogami art. 107 § 3 Kpa. W motywach rozstrzygnięcia organ prawidłowo również wskazał na podstawę prawną swojego rozstrzygnięcia, tj. art. 41a ustawy z 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (tekst jednolity Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm.). Z treści tego przepisu wynika, że organ przy rozpatrywaniu sprawy i wydaniu rozstrzygnięcia korzysta ze swobody uznania administracyjnego, organ ma prawo wyboru rozstrzygnięcia, może zatem nawet w przypadku stwierdzenia przesłanki ważnego interesu zainteresowanego odmówić uwzględnienia wniosku. Przy czym rozstrzygnięcie nie może mieć jednak charakteru dowolnego, lecz musi być wynikiem wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy (art. 7 kpa), wszechstronnego zebrania oraz rozpatrzenia w sposób wyczerpujący materiału dowodowego (art. 77 § 1 kpa) zaś decyzja winna spełniać wymogi określone w art. 107 kpa. Jak wskazano wyżej, wbrew zarzutom skargi, organ w przedmiotowej sprawie sprostał tym wymaganiom. Prawidłowe ustalenie stanu faktycznego, w szczególności w zakresie sytuacji bytowej wnioskodawcy, pozwoliło mu ocenić, że sytuacja materialna i życiowa umożliwia skarżącemu częściową zapłatę należności. Organ w uzasadnieniu wskazał też przyczyny, dla których w ograniczonym zakresie zastosował instytucję umorzenia. Wykazał również, że istnieje wymagalność objętych postępowaniem należności. Gospodarstwo rolne skarżącego stanowi zaś majątek, z którego można dochodzić w przyszłości zaspokojenia zaległych należności. Stąd zarzuty skargi nie zasługują na uwzględnienie. Nie mogły odnieść skutku również zarzuty skarżącego zawarte w piśmie procesowym. Jak wskazano wyżej zaskarżona decyzja ma bowiem charakter uznaniowy i nawet jeżeli organ stwierdzi wystąpienie przesłanek uzasadniających umorzenie należności może, ale nie musi ich umorzyć. W przedmiotowej sprawie natomiast, po prawidłowo przeprowadzonym postępowaniu organ, w ramach swoich kompetencji uznał, że ważny interes zainteresowanego częściowo uzasadnia umorzenie należności. Nietrafne jest więc twierdzenie skarżącego, że organ uznał, że w realiach danej sprawy nie zachodzą przesłanki ważnego interesu. Należy zgodzić się z twierdzeniem skarżącego, że określenie ważnego interesu następuje w oderwaniu od przyczynienia się ubezpieczonego w powstaniu zadłużenia. Z uzasadnienia decyzji, wbrew twierdzeniom skargi nie wynika jednak taki wniosek, przeciwnie organ przede wszystkim skupił się na ustaleniu sytuacji materialnej i możliwości płatniczych skarżącego co, zgodnie z orzeczeniami sądów administracyjnych, powołanymi przez skarżącego, miało wpływ na ocenę przesłanki ważnego interesu ubezpieczonego. Przywołanie natomiast przez organ, niejako dodatkowo, okoliczności powstania zaległości, nie może dyskwalifikować podjętego rozstrzygnięcia. Tezy wyroków sądów administracyjnych przywołane przez skarżącego, dotyczą pojęcia ważnego interesu zobowiązanego, które w ocenie Sądu, organ skonkretyzował i dał temu wyraz w uzasadnieniu. Za chybioną należy uznać zarzut powołania się na umorzenie odsetek w wysokości 305 zł, bowiem dotyczy to sytuacji procesowej objętej decyzją organu, która została wyeliminowana z obrotu prawnego. Zaskarżoną decyzją natomiast organ umorzył 50% odsetek, tj. kwotę 6.993 zł, co uzasadnił zakresem poniesionymi przez skarżącego strat w gospodarstwie rolnym z powodu suszy. Mając na uwadze powyższe, Sąd uznał skargę za nieuzasadnioną i na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku. Sąd przyznał wynagrodzenie radcy prawnemu z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej. Na podstawie § 15 w zw. z § 14 ust.2 pkt 1 lit. "c" pkt 2 lit. "a" oraz § 2 ust. 3 Rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (Dz. U. Nr 163, poz. 1349 ze zm.) przyznano wynagrodzenie za wszystkie instancje w kwocie 738 zł w tym 138 zł tytułem podatku od towarów i usług.