II OZ 89/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 23 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia L.T. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 508/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi L.T. na postanowienie Śląskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w K. z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie grzywny w celu przymuszenia przywrócenia poprzedniego sposobu użytkowania obiektu budowlanego postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 5 stycznia 2012 r., sygn. akt II SA/Gl 508/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach odmówił skarżącemu L.T. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Zdaniem Sądu I instancji skarżący zawarł we wniosku o przyznanie prawa pomocy dane o swojej sytuacji majątkowej, które nie pozwalały na dokonanie oceny, czy jest on w stanie ponieść koszty postępowania sądowego. Mimo stosownego wezwania skarżący nie przedłożył żadnych dokumentów potwierdzających wysokość dochodów i wydatków. W ocenie Sądu nie jest możliwe ustalenie, że skarżący nie może ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, albowiem przy wskazaniu dochodu w wysokości 5 500 zł miesięcznie, nie przedłożył on żadnych dokumentów pozwalających na ustalenie kwoty ponoszonych wydatków. Nadto Sąd podniósł, że nawet przyjęcie, iż wydatki te kształtują się na przeciętnym poziomie, właściwym dla trzyosobowej rodziny, nie pozwala uznać, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania sprowadzających się na obecnym etapie do kwoty 100 zł tytułem uiszczonego wcześniej wpisu od skargi oraz 100 zł od wniesionego zażalenia, przy czym Sąd podkreślił, że obowiązek zapłaty tych kwot rozciąga się na przestrzeni kilku miesięcy. Zestawienie zatem osiąganego dochodu półrocznego (od dnia wniesienia skargi do czasu wniesienia zażalenia) w wysokości 33 000 zł z kosztami postępowania w wysokości 200 zł spowodowało, że Sąd nie podzielił stanowiska skarżącego, że uiszczenie kosztów postępowania nastąpi w tym przypadku z uszczerbkiem dla koniecznego utrzymania skarżącego i jego rodziny. Zażalenie na powyższe postanowienie wniósł skarżący L.T., zarzucając zaskarżonemu postanowieniu naruszenie art. 6 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a. w zw. z art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej p.p.s.a., poprzez naruszenie zasady praworządności z uwagi na brak dostatecznego rozpatrzenia materiału dowodowego, a przez to błędne uznanie, że brak jest podstaw przyznania wnioskodawcy prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz przyznanie skarżącemu prawa pomocy i zwolnienie go od opłat sądowych i wydatków związanych z niniejszym postępowaniem zażaleniowym, ewentualnie o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania zażaleniowego. W uzasadnieniu wskazano, że Sąd I instancji wadliwie przyjął, iż skarżący niedostatecznie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Wprawdzie skarżący wskazał osiągany miesięczny dochód w wysokości 5 500 zł, jednakże "na dzień dzisiejszy powyższa kwota jest przybliżona ze względu na liczne zaległości płatnicze dłużników skarżącego". Poza tym Sąd nie wziął pod uwagę faktu, że skarżący ma na utrzymaniu dwie małoletnie córki, które wymagają szczególnej troski i opieki, także finansowej. Zatem biorąc pod uwagę zasady doświadczenia życiowego nie można uznać, zdaniem skarżącego, że wykazywany dochód jest wystarczający do pokrycia kosztów utrzymania skarżącego i jego małoletnich córek. Nadto wskazano, że skarżący jest właścicielem nieruchomości budynkowej, nieukończonej, a koszty jej wykończenia (materiałów i robocizny) pochłaniają znaczną część jego dochodów. Skarżący podniósł także, że na dzień dzisiejszy zostało mu przedstawione przez bank, jako poręczycielowi, wezwanie do zapłaty, a skarżący nie posiada środków na pokrycie tego długu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 244 § 1 p.p.s.a., prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.) i w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Z powyższego przepisu wynika obowiązek wykazania przez stronę, że jej sytuacja majątkowa nie pozwala na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Zatem strona ta powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd o zasadności jej wniosku (porównaj: postanowienie NSA z dnia 23.04.2009 r., sygn. I FZ 71/09, Lex nr 564253). Nadto dodać należy, że instytucja prawa pomocy stanowi pomoc państwa dla osób, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów bez wywołania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Ubiegający się o taką pomoc winien najpierw poczynić oszczędności we własnych wydatkach, do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny, a dopiero wówczas – gdy tak zgromadzone środki okażą się niewystarczające – może skutecznie złożyć wniosek o przyznanie prawa pomocy. Przepis art. 252 § 1 i 2 p.p.s.a. nakazuje złożyć przedmiotowy wniosek na urzędowym formularzu, w treści którego strona winna wskazać wszelkie dane o stanie majątkowym i dochodach, a w przypadku osoby fizycznej - także dane o stanie rodzinnym i oświadczenie o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku z adwokatem, radcą prawnym i innymi podmiotami wskazanymi w treści tego przepisu. W sytuacji, gdy sąd będzie miał wątpliwości co stanu majątkowego strony lub jej możliwości płatniczych, na podstawie art. 255 p.p.s.a. ma możliwość wezwania jej do złożenia w wyznaczonym terminie dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, co też w niniejszej sprawie Sąd I instancji uczynił. Jak wynika z akt sprawy skarżący wskazał, że jego stały miesięczny dochód z tytułu umów najmu wynosi 5 500 zł oraz, iż na utrzymaniu posiada dwie małoletnie córki. Nie wskazał natomiast jakie koszty ponosi na utrzymanie siebie i rodziny. Zaś ogólnikowe twierdzenia, że wezwano go, jako poręczyciela, do spłaty zadłużenia z tytułu umowy kredytu (brak wezwania w aktach sprawy, zatem nawet nie wiadomo o jaką kwotę chodzi) oraz, iż ponosi niedookreślone koszty budowy domu, nie przekonują do twierdzenia skarżącego, że nie jest on w stanie ponieść kosztów niniejszego postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dla wykazania przesłanki wynikającej z treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. nie wystarczy powołanie się na doświadczenie życiowe co do wysokości kosztów utrzymania trzyosobowej rodziny, bowiem koszty te zależą w dużej mierze od uzyskiwanego dochodu oraz sytuacji osobistej skarżącego i osób pozostających na jego utrzymaniu. Rację ma zatem Sąd I instancji, że skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, zatem zaskarżone postanowienie należy uznać za prawidłowe. W związku z powyższym, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 1 i 2 p.p.s.a., należało orzec jak w sentencji.