IV SA/Wa 2114/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Wykowski, Sędziowie Sędzia WSA Alina Balicka, Sędzia WSA Jakub Linkowski (spr.), Protokolant Marek Lubasiński, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi B. S. na postanowienie Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy podjęcia zawieszonego postępowania - oddala skargę - IVSA/Wa 2114/09 Uzasadnienie Zaskarżonym przez B. S. do Sądu postanowieniem z dnia [...] października 2009 r. Minister Gospodarki utrzymał w mocy swoje postanowienie z dnia [...] czerwca 2009 r. o odmowie podjęcia postępowania, zawieszonego postanowieniem Ministra Gospodarki z dnia [...] kwietnia 2007 r., w sprawie stwierdzenia nieważności: * orzeczenia Nr [...] Ministra Przemysłu Chemicznego z dnia [...] lipca 1951 r. o przejęciu na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. P., * orzeczenia Ministra Przemysłu Drzewnego i Papierniczego z dnia [...] grudnia 1953 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "P.", * orzeczenia Ministra Leśnictwa i Przemysłu Drzewnego z dnia [...] sierpnia 1961 r. w sprawie zatwierdzenia protokołu zdawczo-odbiorczego przedsiębiorstwa "P.". W zaskarżonym postanowieniu organ wskazał, że: postanowienie z dnia [...] czerwca 2009 r. określa strony postępowania (spośród wszystkich osób biorących udział w postępowaniu postanowienie powinno określać jedynie tę osobę, do której postanowienie jest skierowane - adresata, który został wskazany – A. P.) i ma uzasadnienie faktyczne (wskazano, że nie ustąpiła przesłanka stanowiąca podstawę do zawieszenia postępowania, wobec nierozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego, tj. nieprzeprowadzenia przed właściwym sądem powszechnym postępowania o stwierdzenie nabycia praw do spadku po M. B., obejmującego prawo do nieruchomości położonych na terenie Polski - wyłączonych postanowieniem Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] lutego 2006 r., sygn. akt [...]); z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnych, na mocy których na własność Państwa przeszło przedsiębiorstwo i związana z nim nieruchomość, może wystąpić jedynie właściciel, legitymujący się prawem własności do tego mienia w okresie bezpośrednio poprzedzającym jego nacjonalizację lub jego następcy prawni. W związku z tym, że P. B. (właściciel przedsiębiorstwa i związanych z nich nieruchomości) zmarł [...] marca 1954 r., w prawa jemu przysługujące (w tym również w uprawnienie do wzruszenia decyzji nacjonalizacyjnych) wstąpili jego następcy prawni. Zgodnie z art. 28 ustawy z dnia 14 IVSA/Wa 2114/09 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t. j,: Dz. U. z 2000 r. nr 98, poz. 1071 ze zm.), zwanej dalej "k. p. a." stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek. Rozpatrzenie złożonego przez M. B. wniosku z dnia [...] października 2001 r. o stwierdzenie nieważności decyzji nacjonalizujących mienie stanowiące własność poprzednika prawnego wnioskodawcy uzależnione jest od ustalenia pełnego kręgu stron postępowania. Osoby zgłaszające swój udział w postępowaniu administracyjnym winny wykazać swoją legitymację do występowania w nim w charakterze strony poprzez przedstawienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku. Znajdujące się w aktach postanowienia spadkowe - Sądu Rejonowego w G. z dnia [...] sierpnia 2001 r., sygn. akt [...], Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] października 1971 r., sygn. akt [...] oraz Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] lutego 2006 r., sygn. akt [...], nie są w pełni wystarczające do wykazania praw wynikających ze spadkobrania po M. B. - jednej ze spadkobierców byłego właściciela znacjonalizowanego mienia P. B., ponieważ postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] lutego 2006 r. nie dotyczy praw spadkowych do nieruchomości położonych na terenie Polski, które M. B. posiadała z tytułu dziedziczenia po P. B. Osoby dziedziczące po M. B. na podstawie postanowienia Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] lutego 2006 r. nie mogą więc zgłaszać praw w niniejszym postępowaniu nieważnościowym w stosunku do przypadającego wcześniej M. B. udziału w znacjonalizowanej nieruchomości. Sąd ten w swoim postanowieniu wskazał, iż w odniesieniu do nieruchomości położonej w Polsce stwierdzenie nabycia spadku należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej po myśli art. 1102 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz. U. nr 43, poz. 296 ze zm.), zwanej dalej "k. p. c". Brak w aktach sprawy postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B. obejmującego (wyłączone postanowieniem z dnia [...] lutego 2006 r., sygn. akt [...]) prawa do nieruchomości położonych na terenie Polski uniemożliwia procedowanie w sprawie; - możliwe jest rozpatrzenie przez sąd polski wniosku o wydanie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B. Fakt, iż spadkobiercy P. B. domagają się, by Minister Gospodarki dokonał oceny legalności decyzji nacjonalizujących przedmiotowe przedsiębiorstwo, wraz z którym na własność Państwa przeszła nieruchomość położona w G., stanowiąca obecnie 2 tVSA/Wa 2114/09 własność gminy G., przemawia za istnieniem okoliczności faktycznych uzasadniających złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku; - M. B. oraz pozostali spadkobiercy P. B. nabyli po nim uprawnienie do wzruszenia indywidualnych aktów administracyjnych, na mocy których doszło do upaństwowienia przedmiotowego przedsiębiorstwa oraz nieruchomości, na której zorganizowana była fabryka. Ewentualne wydanie decyzji o stwierdzeniu nieważności orzeczeń dotyczących nacjonalizacji skutkuje możliwością zwrotu wadliwie znacjonalizowanego mienia. Należy więc ustalić strony postępowania nieważnościowego, gdyż pominięcie którejkolwiek z uprawnionych osób znajdujących się w kręgu spadkobierców właściciela znacjonalizowanego mienia stanowiłoby o kwalifikowanej wadliwości decyzji kończącej sprawę, co skutkowałoby możliwością wznowienia postępowania, a w konsekwencji uchyleniem wadliwej decyzji. Wobec powyższego organ uznał, iż nie ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania (art. 97 § 2 k. p. a.). Skargę na postanowienie z dnia [...] października 2009 r. wniosła B. S. zarzucając mu naruszenie art. 15 k. p. a. poprzez nieustosunkowanie się do zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz art. 124 § 1 k. p. a. poprzez nieokreślenie - prócz A. P. - w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2009 r. stron postępowania, a zamieszczenie ich w odrębnym od postanowienia wykazie. Skarżący wskazał ponadto, iż do spadku zarówno po P. B., jak i po jego spadkobierczyni M. B. nie wchodzi prawo własności (współwłasności) nieruchomości lub ograniczone prawo rzeczowe na nieruchomości położonej w Polsce, gdyż przedmiotowe przedsiębiorstwo wraz ze związanymi z nim nieruchomościami jeszcze za życia P. B. zostało znacjonalizowane (przeszło na własność Państwa), a ponadto M. B. nie była jego współwłaścicielką. Także postanowienie Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] lutego 2006 r. zdaniem skarżącego wskazuje, iż w skład spadku po M. B. nie wchodzi nieruchomość. W związku z tym każdy sąd polski wniosek o stwierdzenie nabycia po tej zmarłej w części dotyczącej nieruchomości musiałby z konieczności prawnej odrzucić. Ponadto podniesiono, że do spadku nie należą uprawnienia o charakterze administracyjnym, w tym uprawnienia do żądania stwierdzenia nieważności decyzji związanych z nacjonalizacją. Wskutek tego nie istniało żadne zagadnienie wstępne (art. 97 § 1 pkt 4 k. p. a.) wymagające rozstrzygnięcia przez sąd polski poprzez 3 IVSA/Wa2114/09 wydanie postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku po M. B. Brak było więc podstaw do zawieszenia postępowania administracyjnego na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 k. p. a., jak też do dalszego trwania jego zawieszenia. W ocenie skarżącego do kontynuowania postępowania wystarczające jest uznane przez sąd polski za skuteczne na obszarze Polski postanowienie niemieckiego Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] października 1971 r., sygn. akt [...]. W odpowiedzi na skargę organ podtrzymał argumenty zawarte w zaskarżonym postanowieniu i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga podlega oddaleniu, ponieważ zaskarżone postanowienie nie narusza prawa w stopniu uzasadniającym jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Przedmiotem zaskarżonego postanowienia Ministra Gospodarki z dnia [...] października 2009 r. jest odmowa podjęcia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności wymienionych wyżej orzeczeń związanych z przejęciem na własność Państwa przedsiębiorstwa pn. P. i związanych z nim nieruchomości. W niniejszej sprawie postępowanie zostało zawieszone postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2007 r. z uwagi na brak postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B. w zakresie nieruchomości położonych na terenie Polski. Stosownie do art. 97 § 2 k. p. a. gdy ustąpiły przyczyny uzasadniające zawieszenie postępowania organ administracji publicznej podejmie postępowanie z urzędu lub na żądanie strony. W ocenie Sądu organ prawidłowo odmówił podjęcia postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczeń związanych z nacjonalizacją przedmiotowego przedsiębiorstwa i związanych z nim nieruchomości, ponieważ w celu jego kontynuowania konieczne jest przedstawienie postanowienia o stwierdzeniu nabycia spadku po M. B. w zakresie wskazanym w postanowieniu Sądu Apelacyjnego w K. z dnia [...] lutego 2006 r., sygn. akt [...]. Trafna jest interpretacja organu, że postanowienie to uznaje skuteczność na obszarze Polski postanowienia niemieckiego Sądu Rejonowego w K. z dnia [...] października 1971 r., sygn. akt [...] z wyjątkiem nieruchomości położonych na obszarze Polski, co do których niezbędne jest przeprowadzenie odrębnego postępowania o stwierdzenie nabycia spadku po M. B. Zgodzić się wypada ze stanowiskiem, że do spadku nie wchodzą uprawnienia 4 1VSA/Wa2114/O9 o charakterze administracyjnym, w tym uprawnienia do żądania stwierdzenia nieważności decyzji związanych z nacjonalizacją. Niemniej jednak w postępowaniu o stwierdzenie nieważności stosuje się art. 28 k. p. a. Zgodnie z tym przepisem stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny łub obowiązek. Innymi słowy - legitymację do żądania wszczęcia postępowania o stwierdzenie nieważności decyzji ma każdy, kto posiada interes prawny w wyeliminowaniu decyzji z obrotu prawnego w trybie nadzwyczajnym. Zasadnie w ocenie Sądu organ wskazuje w tym kontekście na skutki ewentualnego stwierdzenia nieważności decyzji, które dotyczyłyby spadkobierców P. B. oraz ich następców prawnych - w tym następców prawnych po M. B. i to niezależnie od tego, że w chwili śmierci P. B. nie był on już właścicielem przedmiotowego przedsiębiorstwa i związanych z nim nieruchomości ani że M. B. nie była współwłaścicielką przejętego mienia. Wzruszenie decyzji w trybie stwierdzenia nieważności ma bowiem skutek wsteczny, co oznacza przyjęcie stanu, jak gdyby orzeczenia związane z nacjonalizacją nigdy nie zostały wydane. Już tylko z tego wypływa konieczność ustalenia wszystkich spadkobierców po M. B. Zarzuty naruszenia art. 15 k. p. a. poprzez nieustosunkowanie się do wszystkich zarzutów zawartych we wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy oraz art. 124 § 1 k. p. a. poprzez nieokreślenie - prócz A. P. - w postanowieniu z dnia [...] czerwca 2009 r. stron postępowania, a zamieszczenie ich w odrębnym od postanowienia wykazie, są uzasadnione, jednak uchybienia te nie miały wpływu na wynik sprawy. W związku z powyższym Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.).