II OZ 434/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 24 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J. B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 marca 2012 r. sygn. akt VII SA/Wa 1432/11 odmawiające przyznania prawa pomocy obejmującym całkowite zwolnienie od kosztów w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13 kwietnia 2011 r. nr DOA/ORZ/711/1298/08/11 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Warszawie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 marca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 1432/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek J. B. o zmianę postanowienia z dnia 13 października 2011 r. w przedmiocie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia 13 kwietnia 2011 r. nr DOA/ORZ/711/1298/08/11 w przedmiocie stwierdzenia niedopuszczalności zażalenia. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że postanowieniem z dnia 13 października 2011r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od kosztów sądowych powyżej kwoty 100 złotych. Uzasadniając rozstrzygnięcie z dnia 13 października 2011r. Sąd stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie bowiem wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w trudnej sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wnioskodawca prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Posiada dom o pow. 70 m2, gospodarstwo rolne o pow. 21 ha, las o pow. 3,68 ha, 13 maszyn rolniczych, 9 sztuk zwierząt hodowlanych (krowy). Roczny dochód jaki uzyskuje z gospodarstwa rolnego wynosi 18.485,28 zł, z dotacji z UE - 19.264,28 zł, z renty inwalidzkiej - 1.682,64 zł. Łączne koszty uzyskania tego dochodu wnioskodawca określił na kwotę 37.414,94 zł. Z powyższego - w ocenie Sądu - wynika, iż wnioskodawca nie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, uniemożliwiającej mu poniesienie kosztów sądowych w niniejszej sprawie w całości. W ocenie Sądu nie można uznać, że jest on osobą ubogą, która z uzyskiwanych dochodów zaspokaja wyłącznie podstawowe potrzeby życiowe. Dokonując takiej oceny Sąd miał także na względzie, iż przedmiotem skargi jest postanowienie, a wpis od skargi w takiej sytuacji wynosi tylko 100 zł. W oparciu o przedstawione przez wnioskodawcę informacje (obrazujące szczegółowo jego sytuację materialną oraz możliwości płatnicze), trudno zaś przyjąć, iż nie ma on możliwości uiszczenia opłaty sądowej we wskazanej wysokości i ewentualnie innych kosztów sądowych - w tym opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku. Z tych też przyczyn Sąd uznał, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie. W dniu 9 lutego 2012 r. skarżący ponownie nadesłał formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, tym razem wskazując, iż wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie "zwolnienia od kosztów sądowych postępowania kasacyjnego w całości, w tym opłaty kancelaryjnej za uzasadnienie wyroku lub ewentualnie częściowe zwolnienie od kosztów sądowych". Zaskarżonym postanowieniem z dnia 19 marca 2012 r. Sąd I instancji oddalił wniosek skarżącego o zmianę postanowienia tegoż Sądu z dnia 13 października 2011 r., wskazując, że nie można uznać by skarżący nie posiadał środków na zaspokojenie podstawowych własnych potrzeb życiowych. Ze zgromadzonego materiału wynika, że wnioskodawcę stać m.in. na opłacenie kosztów sądowych w innych sprawach. Sąd I instancji wskazał, że wnioskodawca sam przyznał, iż takie koszty samodzielnie ponosi oraz, że w 2011 r. uiścił już z tego tytułu 1508,30 zł. Sąd uznał, iż nadesłanego ponownie formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy nie wynika, że sytuacja wnioskodawcy uległa pogorszeniu - zarówno w kwestii otrzymywanego dochodu z gospodarstwa rolnego, dotacji z unii europejskiej oraz renty inwalidzkiej, posiadanego majątku, jak i w kwestii posiadanego zadłużenia z różnych tytułów, a tylko taka sytuacja uzasadniałaby zmianę dotychczasowego postanowienia Sądu. Wobec powyższego Sąd I instancji stwierdził, że skarżący nie wykazał, że jego sytuacja pogorszyła się w sposób, który uzasadniałby zmianę postanowienia z dnia 13 października 2011r. Z tych też przyczyn Sąd I Instancji uznał, że wnioskodawca nie znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie i jest w stanie ponieść koszty sądowe samodzielnie. Zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 19 marca 2012 r. wniósł J. B. Postanowienie zaskarżył w całości zarzucając mu: - obrazę art. 32 ust. 1 Konstytucji R.P., wskutek naruszenia zasady równości wobec prawa, w ten sposób, że na podstawie identycznego oświadczenia o stanie majątkowym, rodzinnym i dochodach Sąd zwolnił skarżącego od opłaty kancelaryjnej za uzasadnienie wyroku zapadłego w dniu 25 stycznia 2012r. w sprawie sygn. akt VII SA/Wa 1540/11 oraz od wpisu od skargi kasacyjnej, a w niniejszej sprawie ten sam Sąd (Wydział i Skład Orzekający) odmówił przyznania prawa pomocy do drugiego wyroku z dnia 25 stycznia 2012r., co stanowi o tyle rażące naruszenie zasady równości wobec prawa, że obie sprawy dotyczyły tej samej sprawy administracyjnej Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, z czego pierwszy wyrok dotyczył odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego, a drugi odmowy rozpatrzenia zwykłego środka zaskarżenia, - tendencyjną i jednostronną ocenę danych z wniosku o przyznanie prawa pomocy i złożonych dokumentów o stanie materialnym, a w szczególności bezzasadnym przyjęciu domniemania faktycznego, że w innych sprawach skarżący uiszczał koszty sądowe w pełnej wysokości oraz nieuwzględnieniu poziomu wzrostu zadłużenia skarżącego wobec Skarbu Państwa. Skarżący wniósł o zmianę zaskarżonego postanowienia przez uwzględnienie wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz o dopuszczenie dowodu z postanowienia z dnia 05 marca 2012r. w sprawie VII SA/Wa 1540/11 o przyznaniu prawa pomocy oraz dowodu z dołączonych do zażalenia dokumentów i wyjaśnień przedstawionych w treści uzasadnienia zażalenia. W uzasadnieniu zażalenia skarżący podniósł, iż w dniu 25 stycznia 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyrokował w Wydziale VII w sprawie dwóch skarg J. B. na rozstrzygnięcia Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego, a dotyczących tej samej sprawy administracyjnej Wojewody Podlaskiego. Jedna ze skarg dotyczyła odmowy przyjęcia i rozpatrzenia zażalenia n postanowienie wydane w pierwszej instancji w trybie zwykłym (sygn. akt WSA: VII SA/Wa 1432/11), a druga odmowy wszczęcia postępowania nadzorczego (sygn. akt VII SA/Wa 1540/11). W tej ostatniej sprawie postanowieniem z dnia 05 marca 2012 r. skarżącemu przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od opłaty kancelaryjnej w wysokości 100,00 złotych za odpis orzeczenia z uzasadnieniem oraz od wpisu sądowego od ewentualnej skargi kasacyjnej w wysokości 100,00 złotych. Zdaniem skarżącego konstytucyjna zasada równości wobec prawa wymaga, aby zwolnienie w takim samym zakresie, ten sam Wydział Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie przyznał też w niniejszej sprawie. Skarżący zwrócił uwagę na fakt, że oba postanowienia w sprawie o prawo pomocy dzieli okres dwóch tygodni, a Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu nie podał, aby w tym czasie sytuacja materialna skarżącego ulegała pogorszeniu i aby zachodziły okoliczności do cofnięcia prawa pomocy w sprawie VII SA/Wa 1540/11. Skarżący podniósł, iż głównym argumentem za odmową przyznania prawa pomocy jest w ocenie Sądu fakt uiszczenia przez skarżącego kosztów sądowych w wysokości 1508 zł 30 gr. W ten sposób Sąd tworzy fałszywe domniemanie faktyczne, że w innych sprawach J. B. ponosi pełne koszty sądowe. Tymczasem inne Sądy uznają stan materialny powoda za stanowiący podstawę zwolnienia częściowego od kosztów, tj. na poziomie powyżej 100 zł za całe dwuinstancyjne postępowanie. W tej sprawie również skarżący uiścił przecież wpis od skargi w deklarowanej kwocie 100 zł. Poniósł też koszty adwokata do kasacji oraz opłaty skarbowe od skargi kasacyjnej. Uiszczona kwota kosztów sądowych mieściła się przy tym w możliwościach finansowych wnioskodawcy, albowiem z rozliczenia dochodów i wydatków na niezbędne utrzymanie siebie i gospodarstwa wnioskodawcy pozostaje kwota około 2.000 (dwóch tysięcy) złotych na nagłe i nieprzewidziane wydatki. Zdaniem skarżącego żądanie pokrycia pełnych kosztów sądowych stanowiłoby wkroczenie w kwoty zarezerwowane na niezbędne koszty utrzymania siebie i gospodarstwa wnioskodawcy. Stąd też w sprawie o sygn. VII SA/Wa 1540/11 słusznie zwolniono skarżącego od kosztów postępowania kasacyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z treścią art. 244 § 1 i 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270, dalej jako "p.p.s.a."), prawo pomocy polega na tym, że strona zostaje zwolniona przez sąd od ponoszenia kosztów sądowych oraz uzyskuje uprawnienie do udzielenia pełnomocnictwa wyznaczonemu przez sąd adwokatowi, radcy prawnemu, doradcy podatkowemu lub rzecznikowi patentowemu bez pokrywania jego wynagrodzenia i wydatków. Przewidziana możliwość przyznania prawa pomocy może być udzielona w zakresie całkowitym lub częściowym (art. 245 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Prawo to przyznaje się, jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym polega natomiast na zwolnieniu tylko od opłat sądowych w całości lub części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego względnie rzecznika patentowego. Przysługuje ono jeżeli osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Stwierdzić należy, iż opisując sytuację rodzinną i majątkową skarżącego, Sąd I instancji nie ustalił w sposób wyczerpujący, w oparciu o złożone przez skarżącego oświadczenie majątkowe oraz posiadane dokumenty przedstawiające sytuację majątkową skarżącego, jaką faktycznie miesięczną kwotą dysponuje skarżący oraz jakie ponosi wydatki. Sąd I instancji nie sprawdził również, czy i o ile zmienił się stan majątkowy skarżącego po wydaniu przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowienia z dnia 13 października 2011 r., odmawiającego przyznania mu prawa pomocy w zakresie obejmującym częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Dodatkowo należy, zwrócić uwagę na niekonsekwencje oceny dokonanej przez Sąd I instancji, który z jednej strony podniósł, że skarżącego stać na opłacenie kosztów sądowych związanych z postępowaniem przed sądem powszechnym, a z drugiej strony pominął okoliczność, że postanowieniem z dnia 5 marca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 1540/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przy tożsamych okolicznościach wskazanych we wniosku o przyznanie prawa pomocy przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie częściowym. W świetle powyższego za wadliwe należało uznać postępowanie prowadzone przez Sąd I instancji w sprawie z wniosku J. B. o przyznanie prawa pomocy. Sąd I instancji dokonując ponownej oceny wniosku skarżącego z dnia 9 lutego 2012 r. powinien wziąć pod uwagę, jakie koszty sądowe mogą obciążać skarżącego na obecnym etapie postępowania sądowoadministracyjnego i następnie ocenić, czy ich poniesienie nie spowoduje uszczerbku utrzymania koniecznego dla skarżącego i rodziny. W tym stanie rzeczy, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., postanowił jak w sentencji.