I SA/Wa 1339/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Jolanta Dargas Sędziowie: WSA Iwona Kosińska (spr.) WSA Przemysław Żmich Protokolant starszy sekretarz sądowy Artur Dobrowolski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 września 2011 r. sprawy ze skargi T. P. na postanowienie Ministra Skarbu Państwa z dnia [...] maja 2010 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia uchybienia terminu do wniesienia zażalenia 1. uchyla zaskarżone postanowienie; 2. stwierdza, że zaskarżone postanowienie nie podlega wykonaniu. Minister Skarbu Państwa postanowieniem z dnia [...] maja 2010 r. nr [...], po rozpatrzeniu zażalenia B. P. będącej przedstawicielem ustawowym syna T. P. na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. nr [...], stwierdził uchybienie terminu do wniesienia przedmiotowego zażalenia. Z uzasadnienia zaskarżonego postanowienia wynika, że Wojewoda [...] postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. odmówił J. P. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej gospodarstwa rolnego położonego w miejscowości G., pow. [...], województwo [...]. Powyższe orzeczenie zostało skierowane do J. P. oraz T. P. Zażalenie z dnia [...] grudnia 2009 r. od tego postanowienia Wojewody wniosła B. P., jako rodzic i opiekun prawny małoletniego syna T. P. Minister Skarbu Państwa rozpatrując to zażalenie stwierdził uchybienie terminu do jego wniesienia, zauważając jednocześnie, że organ I instancji w treści swojego rozstrzygnięcia prawidłowo pouczył stronę o brzmieniu art. 141 § 2 kpa. Zgodnie bowiem z powołanym przepisem zażalenie wnosi się w terminie 7 dni od dnia doręczenia postanowienia stronie. Kwestionowane postanowienie zostało doręczone stronom w dniu [...] grudnia 2009 r., zatem termin do złożenia na niego zażalenia upłynął w dniu [...] grudnia 2009 r. W tej sytuacji wniesione w dniu [...] stycznia 2010 r. zażalenie zostało wniesione po upływie ustawowego terminu, a strona nie złożyła wniosku o przywrócenie terminu do jego wniesienia. W związku z niniejszym organ II instancji wskazał, że nie jest uprawniony do merytorycznego rozpatrzenia sprawy, gdyż rozpatrzenie sprawy, w której środek odwoławczy został złożony z uchybieniem terminu stanowiłoby rażące naruszenie prawa i implikowało konieczność stwierdzenia nieważności takiego rozstrzygnięcia na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 kpa. Mając powyższe na uwadze, organ II instancji postanowieniem z [...] maja 2010 r. stwierdził uchybienie terminu do wniesienia przedmiotowego zażalenia. Skargę na postanowienie Ministra do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosła B. P. jako przedstawiciel ustawowy małoletniego syna T. P. W uzasadnieniu strona zwróciła się o ponowne rozpatrzenie jej wniosku o rekompensatę za pozostawione mienie na terenie [...] przez prababcię T. P. Przedstawiła swoją trudną sytuacje rodzinną i osobistą. W odpowiedzi na skargę organ II instancji wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonym postanowieniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd bada, czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z treścią art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Analiza zebranego w niniejszej sprawie materiału dowodowego wskazuje na konieczność uwzględnienia skargi aczkolwiek z całkiem innych przyczyn niż w niej podniesione. Z dokonanej przez Sąd analizy akt administracyjnych sprawy wynika bowiem następujący stan faktyczny: Niepełnoletni T. P. (syn J. P.) wnioskiem z dnia 30 grudnia 2008 r. wystąpił do Wojewody [...] o wydanie decyzji potwierdzającej prawo do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem z dnia [...] września 2009 r. organ wojewódzki pozostawił ten wniosek T. P. bez rozpoznania, z powodu nieuzupełnienia w wyznaczonym przez organ terminie jego braków formalnych. Następnie J. P. wnioskiem z dnia 3 października 2009 r. zwrócił się do organu o przywrócenie terminu do złożenia dokumentów w sprawie potwierdzenia prawa do zaliczenia wartości tej samej co poprzednio nieruchomości pozostawionej poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Pismem z dnia 5 listopada 2009 r. J. P. wyjaśnił, że wniosek złożony w dniu 30 grudnia 2008 r. przez jego syna T. P. został złożony bez jego wiedzy. Ponadto wskazał, że wyłącznie jemu przysługuje prawo do rekompensaty za pozostawioną nieruchomość. Postanowieniem z dnia [...] grudnia 2009 r. Wojewoda [...] odmówił J. P. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej. Organ podając motywy rozstrzygnięcia wskazał, że wniosek został złożony po upływie ustawowego terminu, skutkiem czego jest wygaśnięcie prawa podmiotowego uprawniającego do otrzymania rekompensaty. Postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. zostało skierowane do J. P. oraz do małoletniego T. P. Pismem z dnia [...] grudnia 2009 r. B. P., jako rodzic i opiekun prawny małoletniego syna T. P., wniosła o przywrócenie "prawa podmiotowego uprawniającego do otrzymania rekompensaty". Pismo to organ odwoławczy potraktował jako zażalenie na postanowienie Wojewody [...] z dnia [...] grudnia 2009 r. i postanowieniem z [...] 2010 r. Minister Skarbu Państwa stwierdził uchybienie terminu do wniesienia przedmiotowego zażalenia. Po ustaleniu takiego stanu faktycznego sprawy Sąd stwierdził, że Minister Skarbu Państwa orzekając w sprawie naruszył art. 7, 8, 28, 30, 77, 80, 107 § 3 kpa - a naruszenia są na tyle istotne, iż musiały skutkować uwzględnieniem skargi i uchyleniem zaskarżonego postanowienia. Zważyć bowiem należy, że obowiązkiem organu prowadzącego postępowanie administracyjne jest działanie zgodnie z przepisami prawa. Faza wszczęcia postępowania, niezależnie od tego, czy następuje z urzędu czy też na wniosek, obejmuje m.in. przeprowadzenie oceny formalnej i procesowej żądania zawartego w podaniu wniesionym przez stronę tego postępowania. Ocena formalna polega na sprawdzeniu, czy podanie odpowiada wymogom formalnym przewidzianym dla pisma procesowego, tj. stwierdzeniu istnienia przesłanek koniecznych do wszczęcia postępowania, w tym ustaleniu, czy określona sprawa może stanowić przedmiot postępowania administracyjnego w świetle art. 1 pkt 1 kpa, czy strona spełnia wymogi wynikające z art. 28 kpa oraz czy organ dysponuje zdolnością prawną do podjęcia rozstrzygnięcia w tej sprawie. Taka ocena procesowa dotyczy postępowania wszczętego na wniosek strony, jak również z urzędu. W razie pozytywnych rezultatów oceny formalnej i procesowej organ powiadamia o wszczęciu postępowania wszystkie osoby będące stronami w sprawie. Natomiast w wypadku oceny negatywnej organ podejmuje odpowiednie czynności przewidziane w kodeksie, np. wzywa stronę do usunięcia braków podania, pozostawia podanie bez rozpoznania, przekazuje sprawę organowi właściwemu. Ponadto, jeżeli pismo zawierające żądanie nie spełnia przesłanek formalnych i nie czyni zadość innym wymaganiom ustalonym w przepisach prawa, organ administracji publicznej powinien podjąć czynności przewidziane w art. 63 i 64 kpa, a przypadku nieusunięcia braków w zakreślonym terminie pozostawić pismo bez rozpoznania. Gdy strona uzupełni braki formalne i procesowe pisma w terminie, postępowanie uważa się za wszczęte z dniem doręczenia pisma lub z dniem uzupełnienia braków. Jednocześnie zauważyć należy, iż żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego określa przedmiot tego postępowania, tak więc w razie wątpliwości sprecyzowanie żądania należy do strony, nie jest zaś pozostawione ocenie organu administracji. Zatem obowiązkiem organu jest ustalenie treści żądania strony, mając na uwadze zasadę prowadzenia postępowania w sposób pogłębiający zaufanie obywateli do organów państwa, jak również wyczerpujące zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego. Oznacza to, że organ w związku z prowadzonym postępowaniem, zainicjowanym pismem strony, którego treść budzi jakiekolwiek wątpliwości co do zgłoszonego żądania, powinien wyjaśnić treść i zakres tego żądania, mając na względzie, iż o niniejszym decyduje strona. Dopiero jednoznaczne ustalenie treści żądania zawartego w piśmie strony uprawnia organ do zajęcia stanowiska w danej sprawie. Ponadto w myśl art. 134 kpa organ odwoławczy przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania środka zaskarżenia zobowiązany jest do zbadania nie tylko terminowości, lecz również dopuszczalności jego wniesienia, co jest warunkiem skuteczności dokonania czynności procesowej. Z ustalonego przez Sąd na podstawie znajdujących się w aktach sprawy dokumentów stanu prawnego wynika natomiast, że: - Wojewoda [...] w sprawie z wniosku T. P. z dnia [...] 2008 r. nie badał przymiotu strony wstępnych wnioskodawcy, jak również jego tytułu prawnego do mienia zabużańskiego, a co za tym idzie przymiotu do bycia stroną niniejszego postępowania; - T. P. nie przysługiwał tytuł prawny do złożenia wniosku o przyznanie rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej; - T. P. na dzień złożenia wniosku był niepełnoletni; - jedynie J. P. posiada tytuł prawny do dochodzenia rekompensaty, a więc jedynie on był legitymowany do wystąpienia z wnioskiem o potwierdzenie przysługującego mu prawa do rekompensaty; - J. P. nie potwierdził działań syna w zakresie złożonego przez niego w dniu 30 grudnia 2008 r. wniosku o potwierdzenie prawa do rekompensaty za mienie zabużańskie; - J. P. nie był opiekunem prawnym T. P., gdyż była nim B. P.; - B. P. wnosząca w imieniu małoletniego T. P. pismo z dnia [...] grudnia 2009 r. o "przywrócenie prawa podmiotowego uprawniającego do otrzymania rekompensaty", nie wskazała jednoznacznie, co stanowi przedmiot tego pisma, a z jego treści nie sposób ustalić intencji wnioskodawczyni; - Minister doręczył zaskarżone postanowienie małoletniemu wówczas T. P., który nie miał przymiotu strony postępowania zainicjowanego wnioskiem J. P. z 2009 r., a zatem organ bezzasadnie uczynił T. P. stroną postępowania wszczętego wnioskiem J. P. Z analizy powyższego stanu prawnego wynika, że organ nie zwrócił uwagi, iż wniosek T. P. pochodzi od osoby niepełnoletniej i nieposiadającej przymiotu strony. Nadto bezzasadnie uczynił T. P. stroną postępowania zainicjowanego wnioskiem J. P. Jednocześnie nie ustalił żądania opiekuna prawnego T. P. – B. P. zawartego w piśmie z dnia [...] grudnia 2009 r., z którego treści nie sposób ustalić intencji wnioskodawczyni. Obowiązkiem organu było ustalenie treści żądania zawartego w w/w piśmie, a więc jednoznaczne ustalenie, co stanowi przedmiot tego pisma i jego odpowiednie zakwalifikowanie oraz zbadanie, czy pismo to zostało wniesione przez osobę do tego uprawnioną. Należy mieć przy czym na względzie, iż stosownie do przepisów ustawy z dnia 8 lipca 2005 r. o realizacji prawa do rekompensaty z tytułu pozostawienia nieruchomości poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. Nr 169, poz. 1418, ze zm.) prawo do rekompensaty za nieruchomości pozostawionie poza obecnymi granicami Rzeczypospolitej Polskiej przysługuje ich właścicielowi, a w przypadku jego śmierci wszystkim jego spadkobiercom bądź niektórym z nich wskazanym przez pozostałych spadkobierców, o czym stanowi art. 3 ust. 2 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem w przypadku śmierci właściciela nieruchomości prawo to przysługuje wszystkim spadkobiercom albo niektórym z nich, wskazanym przez pozostałych spadkobierców, jeżeli spełniają wymóg określony w art. 2 pkt 2 (tj. posiadają obywatelstwo polskie). Tak więc organ ma obowiązek ustalić, czy z wnioskiem o potwierdzenie prawa do rekompensaty wystąpiła osoba, która jest do tego uprawniona. Rozpoznając sprawę ponownie Minister weźmie pod uwagę przedstawione wyżej stanowisko Sądu, w szczególności ustali przedmiot podania z dnia [...] grudnia 2009 r. oraz krąg podmiotów, których udział w postępowaniu jest uzasadniony interesem prawnym w rozumieniu art. 28 kpa oraz wykazany stosownymi dowodami - w tym wyjaśni, czy T. P. miał przymiot strony postępowania, w sytuacji gdy prawo do rekompensaty przysługuje jedynie J. P. Ponadto Minister zważy, iż na dzień wydania postanowienia Wojewody z dnia [...] grudnia 2009 r. T. P. był niepełnoletni. Biorąc pod uwagę ocenę prawną zawartą w niniejszym wyroku, a także wymogi określone w art. 107 § 3 kpa organ w uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia przedstawi swoje stanowisko, które winno odzwierciedlać rację decyzyjną i wyjaśniać tok rozumowania prowadzący do zastosowania konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego do rzeczywistej sytuacji faktycznej zaistniałej w rozpatrywanej sprawie. Biorąc powyższe pod uwagę, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c, art. 152 oraz art. 200 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270, ze zm.) orzekł jak w sentencji.