II SA/Gd 741/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Krzysztof Ziółkowski Sędziowie: Sędzia WSA Janina Guść Sędzia WSA Dorota Jadwiszczok (spr.) Protokolant Starszy Sekretarz sądowy Marta Sankiewicz po rozpoznaniu w Gdańsku na rozprawie w dniu 21 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi J. K., J. J. i Z. K. na decyzję Wojewody z dnia 21 października 2009 r. nr [...] w przedmiocie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości oddala skargę. Aktem notarialnym z dnia 22 maja 1975 r., sporządzonym przez Państwowe Biuro Notarialne w G. J. F. K. oraz A. K. sprzedali na rzecz Skarbu Państwa – "A" w G. działkę nr [...] o pow. 6.837 m2. Sprzedaż ta nastąpiła w trybie art. 6 ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczania nieruchomości (t.j. Dz.U. Nr 10 z 1974r., poz. 64), a celem nabycia nieruchomości przez Skarb Państwa było wybudowanie parkingu dla przedsiębiorstwa "A". Następcy prawni J. F. i A. K. – J. K., Z. K. oraz J. J. wnioskiem z dnia 15 maja 2005 r. wystąpili o zwrot powyższych nieruchomości. Decyzją z dnia 8 lipca 2009 r. Prezydent Miasta G., działając na podstawie art. 104 K.p.a. oraz art. 136, art. 137, art. 216 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz.U. z 2004r. Nr 261, poz. 2063 ze zm.) dalej jako U.g.n. odmówił zwrotu, ponieważ w toku postępowania prowadzonego przez organ I instancji ustalono, że cel wywłaszczenia działki nr [...] na rzecz Skarbu Państwa został zrealizowany. Jak wskazano w umowie sprzedaży – akt notarialny rep. "A" Nr [...] z dnia 22 maja 1975 r., przedmiotowa nieruchomość wchodziła w skład terenów przeznaczonych pod parking "A" w G. Organ powołał się również na tę część aktu notarialnego, gdzie mowa jest również o lokalizacji parkingu czasowego przedsiębiorstwa "A" na okres od 1975 r. do 1978 r. na podstawie postanowienia nr [...] i informacji o terenie z dnia 28 sierpnia 1973 r. Prezydium Miejskiej Rady Narodowej w G., nr [...]. W przekonaniu organu, przywołane wyżej dokumenty pochodzące od "A" w G. oraz od następcy prawnego tego przedsiębiorstwa – "A" z siedzibą w G. jednoznacznie wskazują, że na terenie działki nr [...] już w 1985 r. znajdowała się droga i plac postojowy, ogrodzone grodzeniem z siatki stalowej. Okoliczności te dowodzą niezbicie o realizacji celu wywłaszczenia. Zrealizowanie celu wywłaszczenia ustalono również w oparciu o "Ewidencję środków trwałych przedsiębiorstwa ""A"" w G.", sporządzoną na dzień 27 marca 1990 r. gdzie wpisano między innymi drogę i plac postojowy z ogrodzeniem z siatki metalowej. Ponadto na podstawie wskazanego dokumentu sporządzono protokół przekazania majątku pomiędzy przedsiębiorstwami "A" w G. oraz "A" w G. gdzie wskazano, że na przedmiotowej działce gruntu znajdowały się "budowle", "drogi i place" oraz "ogrodzenia". Kolejnymi dokumentami potwierdzającymi istnienie na działce nr 149/8 parkingu są; wniosek z dnia 19 października 1994 r. o stwierdzenie prawa użytkowania wieczystego, decyzja Wojewody G. z dnia 7 maja 1996 r., operat szacunkowy z dnia 2 maja 1996 r. oraz oględziny terenu które przeprowadził organ prowadzący postępowanie w dniu 1 grudnia 2008 r. Wszystkie te ustalenia pozwoliły przyjąć, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, co uzasadniało wydanie decyzji odmownej. Odwołanie od powyższej decyzji złożyli J. K., Z. K. oraz J. J. Organowi zarzucono, iż w rzeczywistości nie przedstawił materiału dowodowego potwierdzającego wybudowanie parkingu na spornej działce nr [...], gdyż w uzasadnieniu decyzji znajdują się ustalenia dotyczące tylko aktualnego stanu nieruchomości, nie zaś dowody potwierdzające podjęcie w ciągu 7 lat od wywłaszczenia prac związanych z realizacją jego celu. Jest to istotne, gdyż konstrukcja art. 136 ust. 3 U.g.n. mówi o zbędności nieruchomości uprawniającej do zwrotu ocenianej na dzień orzekania w sprawie zwrotu. W rozpatrywanym przypadku bezspornym pozostaje, iż w dniu złożenia wniosku cel wywłaszczenia nie został zrealizowany, a obecny sposób wykorzystania działki nie ma nic wspólnego z "parkingiem". Zdaniem skarżących działka nr [...] wraz z przyległymi działkami wykorzystywana jest pod skład i naprawę kontenerów przez firmę "C". Skarżący podkreślili również, że samo powstanie drogi i placu postojowego nie jest jednoznaczne z wykorzystaniem placu jako parking. Skarżący zarzucili także, że Skarb Państwa w chwili sprzedaży działki nr 149/8 firmie "C" zobowiązany był do powiadomienia spadkobierców poprzednich właścicieli o przysługującym im prawie pierwokupu, czego jednak nie uczyniono. Okoliczności powyższe uzasadniają zwrot nieruchomości skarżącym. Decyzją z dnia 21 października 2009 r., nr [...], wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. Wojewoda P. utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ odwoławczy uznał, że organ I instancji w sposób wyczerpujący zebrał i rozpatrzył cały materiał dowodowy w sprawie, a także prawidłowo ocenił zagospodarowanie przedmiotowej działki. Z akt sprawy wynika jednoznacznie, że cel przejęcia wywłaszczonej nieruchomości – budowa parkingu na działce nr [...] został zrealizowany. Aktualnie, jak wynika z protokołu oględzin z dnia 1 grudnia 2008 r. oraz załączonego do notatki służbowej z dnia 18 marca 2009 r. zdjęcia, działka nr [...] jest w całości wykorzystywana przez firmę "C" i znajduje się na niej skład kontenerów. Ponadto, jak wynika z oświadczenia złożonego na rozprawie administracyjnej przeprowadzonej w dniu 24 kwietnia 2009 r. w Urzędzie Miasta G., przez przedstawiciela formy "C" – Z. U. – firma "C" aktualnie wykorzystuje działkę nr [...] jako parking samochodowy oraz miejsce składowania kontenerów. Przywołane wyżej dokumenty, oraz pozostałe pisma na które powołał się w swoim rozstrzygnięciu organ I instancji dowodzą, iż w trakcie postępowania wyjaśniono nie tylko aktualny stan nieruchomości objętej wnioskiem o zwrot, ale wyjaśniono również sposób zagospodarowania działki nr [...] we wcześniejszym okresie. Odnosząc się zaś do zarzutu, że zbędność nieruchomości musi istnieć w dniu orzekania w sprawie jej zwrotu, a w niniejszej sprawie taki warunek nie zaistniał organ odwoławczy wyjaśnił, że późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzenie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości, co potwierdza również orzecznictwo sadów administracyjnych (wyrok WSA w Białymstoku z dnia 2 marca 2004 r.., sygn. akt SA/Bk 461/03). Odnosząc się do zarzutu niepowiadomienia skarżących o przysługującym im prawie pierwokupu organ wyjaśnił, że skarżący wystąpili z wnioskiem o zwrot nieruchomości nr [...] już po zakończeniu postępowania uwłaszczeniowego zakończonego decyzją Wojewody P. z dnia 7 maja 1996 r. potwierdzająca nabycie z mocy prawa przez "A" z siedzibą w G. prawa użytkowania wieczystego działki nr [...] z dniem 5 grudnia 1990 r. W takiej sytuacji organ nie może orzec o zwrocie nieruchomości wywłaszczonej, która stała się dla państwowej osoby prawnej przedmiotem użytkowania wieczystego nawet wtedy, gdy nieruchomość stała się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu bowiem nieruchomość ta nie jest we władaniu Skarbu Państwa. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku J. K., Z. K. oraz J. J. wnieśli o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. W uzasadnieniu skargi powtórzyli w znacznej mierze argumentację zawartą w odwołaniu zarzucając organom błędne przeprowadzenie postępowania dowodowego co w rezultacie doprowadziło do błędnych ustaleń dotyczących wykorzystania spornej działki na cel uzasadniający wywłaszczenie, a także brak ustaleń odnośnie utwardzonego placu znajdującego się na spornej działce, który dodatkowo błędnie określono jako parking, podczas gdy w rzeczywistości nim nie jest. W odpowiedzi na skargę Wojewoda P. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Oceniając legalność zaskarżonej decyzji wskazać należy, że stosownie do przepisu art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. W świetle powołanego przepisu, Wojewódzki Sąd Administracyjny w zakresie swej właściwości ocenia zaskarżoną decyzję administracyjną lub inny akt lub czynność z punktu widzenia ich zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania. Sąd nie bada więc celowości, czy też słuszności zaskarżonego aktu. Z treści powołanych przepisów wynika bowiem, iż sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do końcowego załatwienia, lecz ma jedynie ocenić działalność organu orzekającego – bada z urzędu zgodność zaskarżonego aktu lub czynności z prawem materialnym i przepisami normującymi postępowanie przed organami administracji. Ponadto Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany powołaną podstawą prawną, o czym stanowi art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej jako P.p.s.a. W niniejszym postępowaniu skarga podlegała oddaleniu albowiem orzeczenie o odmowie zwrotu wywłaszczonych od skarżących nieruchomości nie naruszyło obowiązujących przepisów prawa. Przepisy regulujące problematykę zwrotu wywłaszczonych nieruchomości zawarte są teraz w rozdziale 6 – tym działu III – go ustawy z 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (t.j. Dz. U. z 2000 r. nr 46, poz. 543 ze zmianami) zwanej dalej U.g.n. Z dniem wejścia w życie tej ustawy tj. z dniem 1 stycznia 1998 r. utraciła moc poprzednio obowiązująca w tej materii ustawa z 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r. nr 30, poz. 127 ze zmianami), przy czym U.g.n. wprowadziła do porządku prawnego nieistniejącą wcześniej legalną definicję stanu zbędności nieruchomości na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, precyzując wprost w art. 137 ust. 1 ustawy sytuacje, w których nieruchomość uznaje się za zbędną dla celu wywłaszczenia. Zgodnie z definicją zbędności nieruchomości wywłaszczonej, zawartą w art. 137 ust. 1 U.g.n., nieruchomość uznaje się za zbędną na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu, jeżeli pomimo upływu 7 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, nie rozpoczęto prac związanych z realizacją tego celu albo pomimo 10 lat od dnia, w którym decyzja o wywłaszczeniu stała się ostateczna, cel ten nie został zrealizowany. Warunkiem zwrotu nieruchomości jest zwrot przez poprzedniego właściciela lub jego spadkobiercę odszkodowania lub nieruchomości zamiennej. W przypadku postępowań w sprawie zwrotu nieruchomości wywłaszczonych w trybie U.g.n., rozstrzygnięcie sprawy polega przede wszystkim na ustaleniu celu wywłaszczenia, a następnie zbędności, jako przesłanki zwrotu nieruchomości. Zatem dla stwierdzenia, iż wywłaszczona nieruchomość stała się zbędna na cel określony w umowie, należało ustalić, czy do dnia 22 maja 1982 r. rozpoczęto prace związane z realizacją tego celu albo czy do dnia 22 maja 1985 r. cel ten został zrealizowany. Zarzuty skargi koncentrują się na niewłaściwych ustaleniach organów obu instancji co do zagospodarowania przedmiotowej nieruchomości w okresie od 1975 r. do dnia złożenia wniosku o jej zwrot. W przekonaniu Sądu zarzuty te są bezpodstawne, ponieważ organy ustaliły opisany w części wstępnej uzasadnienia stan faktyczny zgodnie z obowiązującymi przepisami. Wyprowadzony przez organy administracji wniosek, iż sporna nieruchomość została wykorzystana na cel wywłaszczenia, jest bowiem prawidłowy. Organy zasadnie powołały się na treść aktu notarialnego z dnia 22 maja 1975 r. z którego wynika, że nieruchomość oznaczona jako działka nr [..] miała wejść w skład terenów przeznaczonych pod budowę parkingu dla przedsiębiorstwa "A". Przedsiębiorstwo to uległo z dniem 31 stycznia 1990 r. podziałowi m.in.: na "A" z siedzibą w G. i to do tego podmiotu trafiła działka nr [...] wraz ze znajdującymi się na niej budowlami. Nie umknęło uwadze organów, iż "A" zwróciło się do Wojewody G. z wnioskiem z dnia 19 października 1994 r. o wydanie decyzji stwierdzającej nabycie prawa użytkowania wieczystego działki nr [...]oraz stwierdzenie nabycia prawa własności budowli znajdujących się na przedmiotowej parceli. Przy czym, co istotne do wniosku załączono opinię biegłego rewidenta – S. M. z dnia 27 stycznia 1993 r. w której zawarto opis działki wskazując, że na działce nr [...] znajdują się drogi, place postojowe oraz parking zapasowy przedsiębiorstwa "A". W odpowiedzi na wniosek Wojewoda G. decyzją z dnia 7 maja 1996 r. stwierdził nabycie z mocy prawa przez "A" z siedzibą w G. prawa użytkowania wieczystego stanowiącego działkę nr [...] oraz prawa własności drogi i placu postojowego oraz ogrodzenia, wskazanych w rejestrze środków trwałych sporządzonym na dzień 27 marca 1990r. W uzasadnieniu decyzji Wojewoda wyjaśnił ponadto, że droga i plac postojowy zostały wybudowane w 1985 r. Zatem zakończenie realizacji celu wywłaszczenia nastąpiło w zakreślonych prawem granicach czasowych a teren został wykorzystany zgodnie z celem, na jaki dokonano wywłaszczenia. W tym miejscu przywołać należy orzeczenie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 23 stycznia 2009 r. (sygn. akt II SA/Kr 1118/08, Lex nr 477381) gdzie podniesiono, że "jeżeli cel wywłaszczenia został zrealizowany, to zwrot nie jest możliwy bez względu na to, kiedy realizacja ta nastąpiła. W ocenie Sądu nie jest do przyjęcia stanowisko, że nieruchomość staje się zbędna na cel określony w decyzji o wywłaszczeniu w sytuacji, gdy cel wywłaszczenia został, co prawda, zrealizowany, ale po upływie wskazanych w art. 137 ust. 1 U.g.n. terminów. Wówczas w każdej sprawie o zwrot wywłaszczonej nieruchomości – w szczególności, gdy wywłaszczenie miało miejsce kilkadziesiąt lat przed wszczęciem postępowania o zwrot – organ orzekający o zwrocie musiałby ustalać dokładną datę realizacji celu wywłaszczenia. Konsekwencją ustalenia, że cel wywłaszczenia został zrealizowany, ale po upływie omawianych terminów 7 albo 10 lat, byłaby konieczność wydania decyzji o zwrocie nieruchomości, mimo iż nieruchomość była (lub jest) wykorzystywana zgodnie z celem wywłaszczenia już kilkadziesiąt lat. Takiej interpretacji nie sposób pogodzić z zasadą stabilności porządku prawnego". Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela zaprezentowane wyżej stanowisko, przyjmując że pomimo zrealizowania celu wywłaszczenia w terminie ustawowym jego ewentualne niewielkie przekroczenie i tak nie uzasadniałoby zwrotu działki nr [..]. Z akt administracyjnych sprawy wynika również, że działka nr [...], dla której Sąd Rejonowy w G. prowadzi księgę wieczystą nr KW [...] jest własnością Skarbu Państwa pozostającą w użytkowaniu wieczystym "C" Sp. z o.o. z siedzibą w G., która to Spółka nabyła swoje prawo od "A" z siedzibą w G. na podstawie warunkowej umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego z dnia 2 sierpnia 2001 r. oraz umowy przeniesienia prawa użytkowania wieczystego z dnia 23 sierpnia 2001 r. Prawo użytkowania wieczystego spornej działki nr [...]przysługujące "A" z siedzibą w G. potwierdzone zostało na podstawie ostatecznej decyzji Wojewody G. z dnia 7 maja 1996r., zaś wpisu w księdze wieczystej nr KW [...] prowadzonej przez Sąd Rejonowy w G. dokonano w dniu 15 września 1999 r. Ustalenie, że na spornych gruntach doszło do zrealizowania celu wywłaszczenia stanęło na przeszkodzie do ich zwrotu, mimo iż zmienił się podmiot władający gruntami a przedsiębiorstwo, na rzecz którego wywłaszczenia dokonano, przestało istnieć. W orzecznictwie i literaturze ukształtowany jest bowiem jednolity pogląd co do tego, iż późniejsze wykorzystanie wywłaszczonej nieruchomości czy też rozporządzanie nią, mające miejsce już po zrealizowaniu celu wywłaszczenia, nie mają znaczenia dla sprawy zwrotu nieruchomości (vide: wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 czerwca 1994 r. sygn. SA/Ka 1839/93, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 maja 1998 r. sygn. IV SA 1653/96, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 23 grudnia 1999 r. sygn. IV SA 2140/97). Stąd dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy obojętne są kwestie związane z przejęciem prawa do działki nr [...] przez "C" Sp. z o.o. od "A" z siedzibą w G., czy też późniejsza likwidacją tego drugiego. Niemniej jednak przywołać należy orzeczenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2009r. (sygn. akt I OSK 722/08, Wspólnota 2009/30/27) zgodnie z którym "w przypadku sprzedaży lub oddania w użytkowanie wieczyste nieruchomości wywłaszczonej, nieruchomość ta nie podlega zwrotowi niezależnie od tego, czy cel określony w decyzji o wywłaszczeniu został zrealizowany". Wyjaśnić należy, że taka właśnie sytuacja zachodzi w rozpatrywanym przypadku. Wojewoda G. decyzją z dnia 7 maja 1996 r. stwierdził nabycie z mocy prawa przez "A" z siedzibą w G. prawa użytkowania wieczystego stanowiącego działkę nr [...]. Przywołana decyzja stała się prawomocna w dniu 24 maja 1996 r. zaś ujawnienie "uwłaszczenia" "A" w księdze wieczystej miało miejsce w dniu 15 września 1999 r. Okoliczność powyższa stanowi samodzielną podstawę odmowy zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, co tym bardziej uzasadnia prawidłowość stanowiska zajętego przez organu obu instancji. Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 151 P.p.s.a. skargę jako bezzasadną oddalił.