I SA/Bk 283/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Wojciech Stachurski, Sędziowie sędzia WSA Sławomir Presnarowicz, sędzia WSA Urszula Barbara Rymarska (spr.), Protokolant Beata Rusiecka, po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 września 2011 r. sprawy ze skargi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w H. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie obciążenia kosztami postępowania egzekucyjnego oddala skargę. Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. postanowieniem z [...] marca 2011 r. nr [...] umorzył postępowania egzekucyjne prowadzone do majątku "E " Spółka z o.o. z siedzibą w H. m.in. na podstawie tytułów wykonawczych o numerach: [...]. Powodem umorzenia postępowań egzekucyjnych było ogłoszenie przez Sąd Rejonowy Sąd Gospodarczy w B. [...] upadłości "E" Spółka z o.o. obejmującą likwidację majątku dłużnika (postanowienie z [...].01.2011 r., sygn. akt [...]). Powyższe spowodowało, że Naczelnik Urzędu Skarbowego w B. (organ egzekucyjny) postanowieniem z [...] marca 2011 r. nr [...] (sprostowanym postanowieniem z [...] kwietnia 2011 r.), obciążył Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w H. (dalej także jako "skarżący" lub "wierzyciel"), kosztami egzekucyjnymi w kwocie 101.097,95 zł, powstałymi w postępowaniu egzekucyjnym prowadzonym do majątku "E " Spółka w o.o. z siedzibą w H. na podstawie ww. tytułów wykonawczych. Dyrektor Izby Skarbowej w B. po rozpatrzeniu zażalenia postanowieniem z [...] maja 2011 r. nr [...] uchylił ww. postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. i orzekł o obciążeniu kosztami egzekucyjnymi w kwocie 100.674,66 zł tj. w innej wysokości niż przyjął to organ egzekucyjny I instancji. W uzasadnieniu postanowienia wskazano, że obciążono Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w H. opłatą manipulacyjną, o której mowa w art.64 §6 u.p.e.a., w odniesieniu do 15 tytułów wykonawczych spośród 95 wymienionych w sentencji postanowienia. Obowiązek uiszczenia opłaty manipulacyjnej w zakresie tytułów wykonawczych o kolejnych numerach od [...] do [...] powstał w dniu [...] marca 2009 r., czyli w dniu doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności (pierwsza czynność egzekucyjna), odsetki za zwłokę należało, więc obliczyć od [...] marca 2009 r., a nie jak to zrobił organ egzekucyjny na dzień [...] marca 2009 r. (data wydania zawiadomienia o zajęciu wierzytelności z tytułu nadpłaty w VAT za luty 2009 r.). Z uwagi na to, iż od należności objętych 95 ww. tytułami wykonawczymi naliczone są odsetki za zwłokę, przy obliczaniu opłat za czynności egzekucyjne tj. opłaty manipulacyjnej oraz opłaty za zajęcie ruchomości organ II instancji uwzględnił zasadę wynikającą z art.64 § 7 u.p.e.a i określił koszty egzekucyjne, jakimi należało prawidłowo obciążyć wierzyciela. Dyrektor Izby Skarbowej w B. wskazał również, że opłatę za zajęcie ruchomości, którą obciążono wierzyciela w odniesieniu do 8 tytułów wykonawczych, została pomniejszona o koszty egzekucyjne umorzone postanowieniem organu egzekucyjnego z [...] marca 2010 r. w łącznej wysokości 17.700 zł oraz, że opłata za zajęcie ruchomości odnosząca się do 5 tytułów wykonawczych wymienionych w poz. 34,36 oraz od poz.38 do poz.40, nie przekraczała wysokości opłaty za zajęcie ruchomości określonej w art.64 §1 pkt 5 u.p.e.a., dlatego też określając jej wysokość uwzględniono zasadę ustalona w tym przepisie. Na ww. postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w H. złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku, w której zarzucił naruszenie przez organ egzekucyjny zasady wyrażonej w art. 8 k.p.a. oraz przepisu art. 64 § 5 u.p.e.a poprzez nieuprawnione obciążenie wierzyciela opłatami za czynności egzekucyjne dokonane przez niego w ramach egzekucji własnej. W uzasadnieniu skargi podniesiono, że niezasadnie obciążono wierzyciela, kosztami powstałymi w wyniku nieprawidłowego działania organu egzekucyjnego lub jego pracowników. Autor skargi wskazał, że sposób prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez organ egzekucyjny zmierzał do generowania wysokich kosztów egzekucyjnych, a nie do pozyskania środków na zaspokojenie należności skierowanych do egzekucji, czym naraził wierzyciela na szkodę. W interesie wierzyciela było, bowiem dokonanie zajęcia ruchomości w taki sposób, aby po ich sprzedaży przynajmniej część dochodzonych należności została zaspokojona. O powyższym, zdaniem skarżącego, świadczy okoliczność, że poborca skarbowy w sposób dowolny dokonał zajęcia ruchomości na poczet egzekwowanych należności podatkowych i składkowych oraz nie wiadomo, czym kierował się podejmując decyzję o zajęciu danej ruchomości na rzecz konkretnego wierzyciela, np. dokonanie zajęcia samochodu na rzecz organu podatkowego. Autor skargi podniósł także, że nie znajduje potwierdzenia w aktach sprawy prezentowane w zaskarżonym postanowieniu stanowisko, iż wartość zajętych na rzecz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych ruchomości przewyższała znacznie wartość kosztów egzekucyjnych powstałych w związku z dokonanym zajęciem ruchomości. Strona skarżąca zarzuciła również, że nie zasadne było dokonywanie zajęcia ruchomości na poczet wszystkich należności, które wielokrotnie przewyższają wartość zajętych ruchomości, a pozyskane środki wystarczyłyby jedynie do pokrycia kosztów egzekucyjnych. Podkreślono, że należności, objęte ww. tytułami wykonawczymi, wynosiły ponad 1.436 tys. zł, zatem było nieprawdopodobne, iż zajęcie ruchomości dokonane na te należności doprowadzi do zaspokojenia wierzyciela w jakimkolwiek stopniu. Skarżący podniósł także, że w egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych w zaskarżonym postanowieniu o numerach [...] powstała opłata za zajęcie wierzytelności w wysokości 5%, dlatego w świetle przepisu art. 64 § 5 u.p.e.a. Naczelnikowi Urzędu Skarbowego w B., należy się opłata za zajęcie ruchomości tylko w wysokości 1%, tj. różnicy pomiędzy opłatą za zajęcie wierzytelności oraz opłatą za zajęcie ruchomości. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w B. wniósł o jej oddalenie jako niezasadnej, podtrzymując argumentację przestawioną w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Dodatkowo organ wskazał, że w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym nie naruszono wyrażonej w art. 8 k.p.a. zasady prowadzenia przez organy administracji publicznej postępowania w sposób pogłębiający zaufanie do organów państwa oraz świadomość i kulturę prawną obywateli. Organ wskazał, że pogłębianie zaufania obywateli do organów państwa nie może oznaczać odstępowania od powinności nakazanych przez prawo, chociażby powinności te niosły konsekwencje uciążliwe dla strony postępowania. Organ podniósł, że wierzyciel z faktu zajęcia ruchomości na wszystkie ww. tytuły wykonawcze, wywodzi zarzut działania na jego szkodę poprzez generowanie wysokich kosztów egzekucyjnych, pomijając jednak istotną kwestię, że organ egzekucyjny odstępując od zastosowania środków egzekucyjnych ze znanych mu składników majątku, mógłby się narazić na zarzut przewlekłości postępowania oraz zarzut działania na szkodę wierzyciela. Każdy tytuł wykonawczy stanowi odrębną sprawę, w związku z czym nie wystarczy dokonywanie czynności na podstawie kilku tytułów wykonawczych, jeśli organ egzekucyjny jest w posiadaniu znacznie większej ich ilości. Jak podniesiono w zaskarżonym postanowieniu, zajęcie na należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w H. dotyczyło maszyn i urządzeń produkcyjnych oraz jednego pojazdu, które w świetle przepisu art. 99 § 3 u.p.e.a, nie podlegają oszacowaniu przez poborcę skarbowego, lecz przez biegłego skarbowego. Zajmując maszyny i urządzenia oraz pojazd, poborca skarbowy nie mógł dokonać jednoznacznej, oceny, w jakim zakresie zajęte ruchomości pozwolą na zaspokojenie egzekwowanych należności. Dyrektor Izby Skarbowej wypowiadając się w kwestii naruszenia przepisu art. 64 § 1 pkt 5 u.p.e.a. wskazał, że organ egzekucyjny pobiera opłatę za zajęcie ruchomości w wysokości 6% kwoty egzekwowanych należności, nie mniej jednak niż 4 zł 20 gr oraz, że opłaty za czynności egzekucyjne oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych (art. 64 § 3 u.p.e.a.). Powyższe oznacza, iż gdyby poborca skarbowy spisał jeden protokół zajęcia ruchomości na należności podatkowe oraz Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w H. i ujął w nim wszystkie ruchomości wymienione w spisanych tego dnia trzech protokołach, to nie miałoby to wpływu na naliczenie wysokości opłaty za zajęcie ruchomości, ponieważ jest ona naliczana oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego. Dyrektor Izby Skarbowej w B. nie podzielił również poglądu zawartego w skardze, iż w świetle przepisu art. 64 § 5 u.p.e.a. w zakresie tytułów wykonawczych wymienionych w zaskarżonym postanowieniu w poz. od 44 do 95 wskazując, że stosownie do art.64 §3 u.p.e.a., opłaty za czynności egzekucyjne oblicza się oddzielnie od każdego tytułu wykonawczego, który był podstawą dokonania czynności egzekucyjnych. Jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano czynności egzekucyjnych pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. (art.64 §5 u.p.e.a.). Organ podniósł, że opłata za zajęcie ruchomości (6%), w egzekucji prowadzonej przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. była wyższa aniżeli za zajęcie wierzytelności (5%). Ponadto w świetle art. 64 § 9 pkt 4 u.p.e.a. obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie ruchomości powstaje z chwilą podpisania protokołu zajęcia ruchomości przez poborcę skarbowego. Oznacza to, iż obowiązek uiszczenia opłaty za zajęcie ruchomości powstał w tej sprawie [...] listopada 2010 r., czyli w czasie prowadzenia egzekucji przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w B. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga jest niezasadna. Spór w sprawie nie dotyczy samej zasady obciążenia wierzyciela kosztami egzekucyjnym, które nie mogą być ściągnięte od zobowiązanego, lecz jedynie zasadności obciążenia go kosztami, które jak podnosi skarżący, powstały w wyniku nieprawidłowego działania organu egzekucyjnego lub jego pracowników oraz obciążenia wierzyciela opłatami za czynności egzekucyjne dokonane przez niego w ramach egzekucji własnej. Celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do tego, by zobowiązany zachował się zgodnie z treścią nałożonego na niego obowiązku poprzez przymuszenie go do wykonania ciążących na nim obowiązków. W doktrynie podnosi się, że w postępowaniu egzekucyjnym w administracji stosowane są zasady o zróżnicowanym charakterze tj. zarówno zasady związane ze stosowaniem przymusu egzekucyjnego (np. celowości, stosowania najłagodniejszego środka egzekucyjnego, stosowania środków przewidzianych w ustawie, niezbędności, czy też obowiązku podjęcia działań przez wierzyciela w celu wszczęcia egzekucji), zasady procesowe dotyczące proceduralnych aspektów stosowania środków egzekucyjnych (art.26 – art.55a u.p.e.a.), jak i zasady wynikające z przepisów kpa, do których odpowiedniego stosowania odsyła art.18 u.p.e.a. (por. R. Suwaj w: Praktyka administracyjnego postępowania egzekucyjnego, praca zbiorowa, Presscom. Sp. z o.o., Wrocław 2008, s.36-37). W omawianej sprawie skarżący zarzucił organom egzekucyjnym naruszenie wynikającej z przepisów kpa, zasady zaufania obywateli do organów państwa (art.8 kpa). Powyższa zasada (najszersza pod względem zakresu) jest klamrą, która spina całość ogólnych zasad postępowania (por. wyrok WSA w Warszawie z 16 listopada 2010 r., sygn. VIII SA/Wa 572/10, LEX nr 760333). Naruszenia powyższej zasady wierzyciel wywodzi z faktu zajęcia ruchomości na wszystkie ww. tytuły wykonawcze, a w konsekwencji w działaniu na jego szkodę poprzez generowanie wysokich kosztów egzekucyjnych. Skarżący pomija przy tym istotną kwestię, że organ egzekucyjny w prowadzonym postępowaniu egzekucyjnym musi pogodzić zasady o zróżnicowanym charakterze. I tak zgodnie z zasadą celowości organ egzekucyjny powinien dążyć do przymuszenia zobowiązanego do wykonania obowiązków administracyjnych. Tym samym odstępując od zastosowania środków egzekucyjnych ze znanych mu składników majątku, a także, gdyby podejmował czynności jedynie na podstawie kilku wybranych przez siebie tytułów wykonawczych, mógłby narazić się na zarzut działania na szkodę wierzyciela. Jak słusznie zauważył Dyrektor Izby Skarbowej pogłębianie zaufania obywateli do organów państwa nie może oznaczać odstępowania przez organ od powinności nakazanych mu przez prawo, chociażby powinności te niosły konsekwencje uciążliwe dla stron postępowania. Z uwagi na to, że egzekucja z wierzytelności zobowiązanego, nie przyniosła wymiernych efektów, organ egzekucyjny właściwie postąpił kierując egzekucję do znanych mu ruchomości zobowiązanego. Celem postępowania egzekucyjnego jest, bowiem doprowadzenie do wykonania ciążącego na zobowiązanym obowiązku poprzez zastosowanie określonych w ustawie środków, za które to czynności egzekucyjne, przede wszystkim o charakterze procesowym, organ egzekucyjny pobiera opłaty, które stanowią formę zryczałtowanego wynagrodzenia. Mając powyższe na uwadze zarzuty dotyczące niepoprawnie przeprowadzonej egzekucji z uwagi na zajęcie wybranych ruchomości na wszystkie tytuły wykonawcze Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w H., które opiewały na kwotę znacznie przewyższającą wartość ruchomości nie może przesądzać o słuszności złożonej skargi. Jak słusznie zauważył Dyrektor Izby Skarbowej w B., zajęcie na należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. Inspektorat w H., dotyczyło maszyn i urządzeń produkcyjnych oraz jednego pojazdu, które w świetle przepisu art. 99 § 3 u.p.e.a, nie podlegały oszacowaniu przez poborcę skarbowego, lecz przez biegłego skarbowego. Dlatego też zajmując maszyny i urządzenia oraz pojazd należące do zobowiązanego, poborca skarbowy nie mógł dostatecznie ocenić w momencie zajęcia, w jakim zakresie zajęte ruchomości pozwolą na zaspokojenie egzekwowanych należności. Nie zasługuje na uwzględnienie także zarzut naruszenia przepisu art. 64 § 5 u.p.e.a., dotyczący tytułów wykonawczych wymienionych w zaskarżonym postanowieniu w poz. od 44 do 95. Zgodnie ze wspomnianym przepisem, jeżeli w celu wyegzekwowania tej samej należności pieniężnej dokonano, czynności egzekucyjnych, o których mowa w §1 pkt 2-6, opłatę egzekucyjną pobiera się tylko za jedno zajęcie, za które należy się najwyższa opłata, nie mniej jednak niż 6 zł 80 gr. Wspomniany przepis znajduje, więc zastosowanie, w przypadkach, gdy na podstawie tego samego tytułu wykonawczego doszłoby do zastosowania różnych środków egzekucyjnych, objętych przepisami art.64 §1 pkt 2-6 u.p.e.a. (tak, jak w omawianej w sprawie za zajęcie: wierzytelności pieniężnych oraz ruchomości). Z uwagi na to, że na podstawie tytułów wykonawczych wymienionych pod poz. od 44 do 95 zaskarżonego postanowienia, zastosowano różne środki egzekucyjne (zajęcie wierzytelności pieniężnych oraz zajęcie ruchomości) w myśl zasady wyrażonej w art.64 §5 u.p.e.a. opłatą należną stanowi opłata egzekucyjna za dokonane w dniu [...] listopada 2010 r., zajęcie ruchomości, która wynosi 6 % kwoty egzekwowanych należności, a więc jest opłatą wyższą od opłaty za zajęcie wierzytelności. Na marginesie zauważyć należy, że fakt zastosowania środka egzekucyjnego w postaci zajęcia wierzytelności pieniężnych, w egzekucji prowadzonej przez Dyrektora Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B. na podstawie ww. tytułów wykonawczych, od którego pobrano opłatę egzekucyjną w wysokości 5% kwoty egzekwowanych należności, skutkuje tym, że wierzyciel faktycznie poniesie koszty egzekucyjne w wysokości różnicy tj. w wysokości 1%. Nie dostrzegając naruszenia przepisów prawa, w szczególności tych wskazanych w skardze, Sąd na podstawie art. 151 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji wyroku.