I FZ 10/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Niezgódka - Medek, , , po rozpoznaniu w dniu 19 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. S. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 736/11 odmawiające przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. S. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w L. z dnia 14 marca 2011 r., nr [...] w przedmiocie orzeczenia o solidarnej odpowiedzialności za zaległości spółki cywilnej w podatku od towarów i usług za grudzień 2004 r. oraz poszczególne miesiące 2005 r., 2006 r. i 2007 r. postanawia oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Łd 736/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Łodzi odmówił K. S. przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od koszów sądowych. Sąd pierwszej instancji przedstawiając stan faktyczny podał, że skarżący w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 500 zł podatnik nadesłał formularz PPF z wnioskiem o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonego oświadczenia o stanie rodzinnym majątku i dochodach oraz dodatkowych informacji i dokumentów nadesłanych na wezwanie referendarza sądowego wynikało, że skarżący wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, którego źródłem utrzymania są ich wynagrodzenia za pracę w łącznej kwocie 4.736 zł brutto, przy czym wynagrodzenie żony skarżącego podlega w 60% zajęciu komorniczemu. Skarżący nie posiada żadnego majątku ani oszczędności, poza udziałami w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością R., które zostały zajęte przez urząd skarbowy. Wnioskodawca wraz z żoną zamieszkuje w mieszkaniu będącym własnością ich córki, ponosząc z tego tytułu wydatki rzędu 667 zł (czynsz, energia elektryczna) dodatkowo skarżący ponosi koszty ubezpieczenia w wysokości 34 zł miesięcznie. Postanowieniem z 22 września 2011 r. referendarz sądowy nie uwzględnił wniosku skarżącego. W sprzeciwie podatnik podkreślił, że wykazał, iż jego sytuacja finansowa uzasadnia zwolnienie od kosztów sądowych. Z oświadczeń i dokumentów załączonych do wniosku wynika, że skarżący od roku nie uzyskuje żadnych dochodów z działalności gospodarczej, zaś jego dochody z lat wcześniejszych nie pozwalały na poczynienie większych oszczędności. Wynagrodzenie za pracę ledwo wystarcza skarżącemu na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, co nie daje możliwości uiszczenia nawet części wpisu. Wnioskodawca wskazał też, że nie przewidywał, że przeciwko niemu zostaną wszczęte jakiekolwiek postępowania podatkowe wiążące się z koniecznością ponoszenia wysokich kosztów. Podał, że łączna kwota wpisów we wszystkich sprawach w których skarżącą jest s.c. R. bądź skarżący wynoszą około 100.000 zł. Uzasadniając swoje rozstrzygnięcie Sąd pierwszej instancji podniósł, że z wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz dołączonych do niego dokumentów wynika, że wnioskodawca wspólnie z żoną prowadzi gospodarstwo domowe, którego jedynym źródłem utrzymania są dochody małżonków z pracy w łącznej wysokości ok. 2.700 zł netto, skarżący nie posiada żadnego majątku poza zajętymi przez urząd skarbowy udziałami w spółce z ograniczoną odpowiedzialnością, zamieszkuje w mieszkaniu córki ponosząc z tego tytułu wydatki rzędu 667 zł dodatkowo ponosi koszty dobrowolnego ubezpieczenia w wysokości 34 zł miesięcznie. Zatem w ocenie Sądu skarżący nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, które na obecnym etapie postępowania wynoszą 500 zł i obejmują wpis sądowy od skargi. Nie bez znaczenia jest także według Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego fakt, że z akt sprawy o sygn. I SA/Łd 682/09 wynika, iż w 2007 r. K. S. podjął szereg czynności w celu uchronienia posiadanego majątku przed ewentualną egzekucją zobowiązań podatkowych. W maju tego roku dokonał z żoną darowizny mieszkania na rzecz swej córki, natomiast w grudniu faktycznie zlikwidował działalność gospodarczą, którą dotąd prowadził wraz z W. K. w formie spółki cywilnej o nazwie R. przekształcając ją w R. sp. z o.o. Mienie, którym zadysponował skarżący, było stosunkowo dużej wartości. Wartość mieszkania określono w umowie na 150 tys. zł. Z kolei majątek, którym skarżący dysponował w ramach spółki cywilnej, generował rocznie łączne przychody rzędu 3 mln zł (na podatnika przypadała połowa tej kwoty). Na przełomie 2007 i 2008 r. z łącznej sumy udziałów w nowo utworzonej spółce z ograniczoną odpowiedzialnością o wartości nominalnej 241 tys. zł, podatnik wraz ze swym wspólnikiem przekazali swoim córkom A. M. S. i B. K., a także krewnej W. K. – H. G. udziały o wartości 150 tys. zł, czyli pozostali współwłaścicielami udziałów o wartości 91 tys. zł. Na powyższe postanowienie K. S. złożył zażalenie, w którym zarzucił naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. poprzez odmowę przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sytuacji, w której wykazał, że nie jest wstanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W uzasadnieniu skarżący wskazał na swoją trudną sytuację życiową, którą w jego opinii udowodnił. Ponadto podał, że z dołączonych do wniosku oświadczeń i dokumentów wynika, iż od roku nie uzyskuje żadnych dochodów z działalności gospodarczej oraz prowadzi gospodarstwo domowe z żoną, zatem oczywiste jest ponoszenie przez nich wydatków związanych z utrzymaniem tegoż gospodarstwa. Podsumowując skarżący podniósł, że Sąd dokonał błędnej oceny jego sytuacji finansowej i możliwości uiszczenia przeze niego kosztów postępowania. Mając na uwadze powyższe wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zawiera uzasadnionych podstaw. W pierwszej kolejności przypomnieć należy, że zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a. przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z treści tego przepisu wynikają dwa wnioski mające wpływ na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy. Po pierwsze, Sąd w przypadku wykazania przez stronę niemożności pokrycia kosztów postępowania jest zobligowany do przyznania stronie prawa pomocy. Przesądza o tym zwrot "przyznanie prawa pomocy następuje". Po drugie jednak, oczekiwany przez stronę efekt nastąpi, o ile "wykaże" ona, że wymagana przez przepis niemożność pokrycia kosztów postępowania w rzeczywistości istnieje. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, gdyż Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił sytuację finansową skarżącego. Skarżący, jak wynika z oświadczenia, miesięcznie wraz z żoną uzyskuje stabilny dochód 2700 zł netto, który wyklucza uznanie go za osobę znajdującą się w ubóstwie. Zestawienie wydatków oraz dochodów z kosztami postępowania sądowego w niniejszej sprawie, pozwala stwierdzić, że wobec skarżącego zastosowanie instytucji prawa pomocy było by niezasadne. Jest to bowiem instytucja wyjątkowa, stosowana jedynie w szczególnych okolicznościach, które w sprawie rozpoznawanej nie nastąpiły. Jak słusznie bowiem zauważył Sąd pierwszej instancji zgodnie z art. 199 P.p.s.a. obowiązkiem strony jest partycypacja w kosztach postępowania i poczynienie oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania. Prawo pomocy jest instytucją proceduralną, która tworzy wyłom od tej generalnej zasady postępowania sądowo-administracyjnego. W sytuacji, w której stronie zostanie przyznane prawo pomocy, koszty postępowania sądowego są pokrywane z budżetu państwa, co w istocie oznacza, że pokrywane są m. in. z danin publicznych wnoszonych przez innych podatników, często znajdujących się w trudnej sytuacji finansowej. Fakt ten powoduje, że korzystanie z tej instytucji powinno mieć miejsce jedynie w wypadkach uzasadnionych szczególnymi okolicznościami, a więc wtedy, gdy wnioskodawca rzeczywiście nie posiada żadnych lub wystarczających możliwości sfinansowania kosztów postępowania. Odnosi się to więc do sytuacji, w których wnioskodawca nie może bez pomocy państwa zrealizować przysługującego mu prawa do sądu. Podkreślenia wymaga również, że na stronie, w rozpoznawanej sprawie, ciąży obowiązek uiszczenia opłaty stałej – wpisu od skargi, w kwocie 500 zł i to właśnie ta kwota, w zestawieniu z osiąganymi dochodami, nie dawała podstaw do uznania, że jej uiszczenie spowoduje wystąpienie ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Oceny tej nie podważono w zażaleniu. Nie przedstawiono bowiem dodatkowych wyjaśnień - obok tych, które brane były pod uwagę przez Sąd pierwszej instancji - mogących mieć wpływ na ustalenie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczej skarżącego. W tym stanie sprawy należało stanowisko Sądu pierwszej instancji uznać za prawidłowe i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzec jak w sentencji.