II OZ 839/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Marek Stojanowski po rozpoznaniu w dniu 23 września 2011 r. zażalenia [...] Sp. z o.o. w likwidacji działająca przez likwidatora M. G. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 12 lipca 2011 r. sygn. akt IV SA/Po 815/10 odmawiającego przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi [...] Sp. z o.o. w likwidacji działająca przez likwidatora M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Poznaniu z dnia [...] grudnia 2010 r. nr [...] w przedmiocie środowiskowych uwarunkowań na realizacje przedsięwzięcia postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. [...] sp. z o.o. w likwidacji działająca przez likwidatora M. G. złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie radcy prawnego. W uzasadnieniu wniosku strona skarżąca podniosła, że wysokość kapitału zakładowego wynosi 0,01 zł. (po denominacji), wartość środków trwałych wynosi [...] zł. wynik podatkowy za ostatni rok obrotowy wynosi – [...] zł., a stan konta na koniec miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku wynosi [...] zł. Referendarz sądowy zarządzeniem z dnia 15 lutego 2011 r. wezwał stronę skarżącą do udokumentowania wydatków spółki oraz tytułów prawnych tych wydatków od dnia 1 stycznia 2010r. do dnia 1 lutego 2011 r., określenia źródeł sfinansowania kosztów działalności spółki oraz określenia wysokości do jakiej zostały pokryte, przedłożenia wyciągu z konta bankowego wskazanego we wniosku o przyznanie prawa pomocy za okres 6 miesięcy i przedłożenia CIT 8 za lata 2009 i 2010. W odpowiedzi na wezwanie Sądu skarżący przesłał CIT 8 za lata 2010 (przychód [...] zl., koszty [...] zł.) i 2009 (przychód [...] zl., koszty [...] zł.), historię rachunku za okres 01.09.2010 do 11.03.2011 (stan konta na koniec okresu [...] zł.) i zestawienie wydatków spółki w formie zapisów na kontach. Z wyjaśnień skarżącego wynika, że utrzymywanie spółki w stanie likwidacji kosztuje ok. [...] zł. rocznie. Na powyższą kwotę składa się podatek od nieruchomości, koszty dojazdu celem usunięcia uszkodzeń i zabezpieczenia przed włamaniem, usługi rachunkowe, bankowe i komunalne oraz inne koszty (znaki sądowe, poświadczenia, materiały biurowe itp.). Powyższe wydatki pokrywane są w całości z majątku spółki. W związku z powyższym narasta zabezpieczone hipotecznie zadłużenie obejmujące dług bieżący i rozliczenie kredytu inwestycyjnego udzielonego na zakup nieruchomości, przebudowę i wyposażenie. W związku z powyższym pismem z dnia 23 marca 2011 r. wezwano wnioskodawcę do przedłożenia umów kredytowych lub innych dokumentów dotyczących zadłużenia spółki i przedłożenia dokumentacji finansowej dotyczącej bieżącej obsługi zadłużenia oraz udokumentowania wpłat na bieżącą działalność spółki. Skarżący pismem z dnia 19 kwietnia 2011 r. wyjaśnił, że nieruchomość położona w P. przy ul. [...] została zwrócona spółce w 1995 r. Spółka otrzymała rekompensatę za użytkowanie nieruchomości przez Skarb Państwa w latach 1991 - 1995 bez płacenia czynszu. Z powyższej kwoty utworzony został kapitał zapasowy Spółki służący doraźnym interwencjom, zapobiegania katastrofie budowlanej oraz zasilaniu rachunku bankowego spółki do czasu zakończenia jej likwidacji, który to termin się przedłużał, kosztem rosnących odsetek. W efekcie wartość rynkowa nieruchomości zmalała do zera. Pozostałości środków zapasowych spółki ulokowanych w otwartych funduszach inwestycyjnych, objęte zostały zobowiązaniem bezzwłocznej spłaty nimi długu. W załączeniu skarżący przedstawił kopie pisma agenta transferowego Skarbiec III Filar, z którego to funduszu były okresowo umarzane jednostki uczestnictwa na pokrycie bieżących wydatków Spółki. Skarżący załączył również tytuł wykonawczy wydany przez Sąd Okręgowy w P. – postanowienie z dnia 2 czerwca 2010 r. sygn. akt [...], wskazując, iż potwierdza on zadłużenie Spółki. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu postanowieniem z dnia 10 maja 2011 r. odmówił skarżącej spółce przyznania prawa pomocy. Skarżąca spółka pismem z dnia 20 maja 2011 r. wniosła sprzeciw od w/w postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zarządzeniem z dnia 31 maja 2011 r. wezwał stronę skarżącą do przedłożenia umów kredytowych lub innych dokumentów dotyczących zadłużenia spółki i przedłożenie dokumentacji finansowej dotyczącej bieżącej obsługi zadłużenia oraz do udokumentowania wpłat na bieżącą działalność spółki. Likwidator skarżącej spółki przy piśmie z dnia 30 czerwca 2011 r. przesłał kopie dokumentów dotyczących zadłużenia Spółki oraz wskazujących na wpłaty na bieżącą działalność Spółki (umorzenie jednostek z FIO Skarbiec III Filar w wysokości [...] zł). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 12 lipca 2011 r. na podstawie art. 260 w zw. z art. 246 § 2 pkt 2 i art. 245 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – dalej p.p.s.a. odmówił przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że intencją wnioskodawcy, zmodyfikowaną w sprzeciwie, jest przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od opłat sądowych i wydatków w wysokości ¾. Rozstrzygnięcie przedmiotowego wniosku sprowadza się więc do zbadania, czy spełniona jest przesłanka wynikająca z treści art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Na skutek wskazanych przez stronę skarżącą dowodów musi zostać osiągnięty stan pewności co do tego, że nie ma ona dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, przy czym art. 255 p.p.s.a. nakłada na stronę obowiązek współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Odnosząc te uwagi do rozpatrywanej sprawy, uznać trzeba, że wnioskodawca nie wykazał, iż powyższa przesłanka zachodzi, nie wykonując wezwania sądu do nadesłania dokumentów źródłowych. Co więcej, wymaganych uprzednio dokumentów nie nadesłano także przy sprzeciwie. Sąd podkreślił, że wnioskodawca miał realną możliwość wykonania nadesłania żądanych dokumentów, bowiem na przestrzeni toczącego się postępowania o przyznanie prawa pomocy do wnioskodawcy zostały wystosowane w sumie dwa wezwania o przedłożenie umów kredytowych i pozostałych dokumentów (jedno przez referendarza a drugie przez sąd). Nadto Sąd w zarządzeniu z dnia 31 maja 2011 r. celowo zakreślił długi, czternastodniowy termin na wykonanie zarządzenia, mając na względzie wiek wnioskodawcy. Likwidator Spółki, pismem z dnia 9 sierpnia 2011 r. złożył zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 12 lipca 2011 r. wnosząc o jego uchylenie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania przez stronę i ma zastosowanie w szczególnie uzasadnionych przypadkach. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza konieczności zagwarantowania stronom bezwarunkowego prawa do uzyskania bezpłatnej pomocy prawnej, ani prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Wymóg ponoszenia kosztów postępowania nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest usprawiedliwiony koniecznością zapewnienia właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada rzeczywiście środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a., osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadąjacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykładnia ustawowego określenia "gdy wykaże" prowadzi do przyjęcie, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Zatem to wnioskodawca zobowiązany jest do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wykazanie powyższych okoliczności, w myśl art. 252 § 1 p.p.s.a., powinno nastąpić poprzez złożenie stosownych wyjaśnień. Jeżeli zaś oświadczenia i wyjaśnienia strony okażą się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą wątpliwości, zgodnie z art. 255 p.p.s.a., strona obowiązana jest złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie dodatkowe oświadczenia i wyjaśnienia lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego i dochodów. W orzecznictwie sądów administracyjnych utrwalony jest przy tym pogląd, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia oraz dokumentacji dotyczącej jej sytuacji materialnej uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W rozpoznawanej sprawie błędnie Sąd I instancji ustalił, iż wnioskodawca nie nadesłał żądanych dokumentów źródłowych. W wezwaniu referendarza sądowego z dnia 23 marca 2011 r. oraz Sądu z dnia 31 maja 2011 r. likwidator spółki został wezwany do przedłożenia umów kredytowych lub innych dokumentów dotyczących zadłużenia spółki i przedłożenia dokumentacji finansowej dotyczącej bieżącej obsługi zadłużenia oraz do udokumentowania wpłat na bieżącą działalność spółki. W odpowiedzi na powyższe wezwania likwidator spółki nadesłał protokół rozprawy z dnia [...] czerwca 2000 r. sygn. akt [...] z którego wynika, iż skarżąca spółka posiada dług w wysokości [...] zł wraz z odsetkami. Spółka nadesłała również potwierdzenie transakcji odkupienia jednostek uczestnictwa (pismo Skarbiec Nieruchomości TFI S.A. z dnia 20 maja 2011 r.) o wartości [...] zł oraz wyciąg bankowy z dnia 3 czerwca 2011 r. Wprawdzie likwidator spółki nie nadesłał kopi umowy kredytowej (do nadesłania której wzywał go Sąd) jednakże z pism likwidatora spółki wynika, iż pożyczka inwestycyjna została zawarta w 1938 r. co może powodować trudności z dostarczeniem kopii jej umowy ze względu na upływ czasu. Mając powyższe na uwadze wskazać należy, iż błędnie Sąd przyjął, że likwidator skarżącej spółki nie nadesłał dokumentów źródłowych niezbędnych do rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy. Dlatego też, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.