VI SA/Wa 322/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Danuta Szydłowska (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Dorota Wdowiak Sędzia WSA Olga Żurawska - Matusiak Protokolant Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 14 kwietnia 2010 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] kwietnia 2009 r. nr [...] w przedmiocie skreślenia z listy aplikantów adwokackich oddala skargę Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2009 roku Minister Sprawiedliwości na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa i art. 79 ust. 3 w zw. z art. 68 ust. 6a ustawy z dnia 26 maja 1982 r. - Prawo o adwokaturze (Dz. U. z 2002 r. Nr 123, poz. 1068 ze zm.) oraz w zw. z art. 6 ustawy z dnia 20 lutego 2009 r. o zmianie ustawy - Prawo o adwokaturze, ustawy o radcach prawnych oraz ustawy - Prawo o notariacie (Dz. U. Nr 37, poz. 228), po rozpoznaniu odwołania K. G. utrzymał w mocy uchwałę Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008 r. utrzymującą w mocy uchwałę Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2007 r. w przedmiocie skreślenia wyżej wymienionej z listy aplikantów adwokackich. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wskazał, iż podstawą do skreślenia aplikanta z listy aplikantów adwokackich jest art. 79 ust. 1 ustawy- Prawo o adwokaturze, zgodnie z którym okręgowa rada adwokacka skreśla aplikanta adwokackiego z listy aplikantów w przypadku wystąpienia przesłanek wymienionych w tym przepisie, a ponadto może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi nieprzydatność aplikanta do wykonywania zawodu adwokata (art. 79 ust. 2 ww. ustawy). Regulamin aplikacji adwokackiej, wydany na podstawie art. 58 pkt 12 lit. b, określa przesłanki nieprzydatności aplikanta do zawodu i jak stanowi par. 19 ust. 1 taką samodzielną przesłanką jest negatywny wynik kolokwium rocznego. Okoliczność ta, zgodnie z § 8 Regulaminu, przesądza o skreśleniu z listy aplikantów. Podstawą podjęcia przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] uchwały o skreśleniu K. G. z listy aplikantów było niezaliczenie przez nią kolokwium rocznego po zakończeniu pierwszego roku aplikacji. Z tego powodu opinie dotyczące odbytych praktyk, przebiegu aplikacji czy też przeprowadzenie dowodu z przesłuchania świadka należy uznać za nieistotne z punktu widzenia rozstrzygnięcia. Odnosząc się do zarzutów podniesionych w odwołaniu organ stwierdził, iż konstrukcja § 19 Regulaminu aplikacji adwokackiej wskazuje jednoznacznie, że przesłanki w nim wymienione są niezależne od siebie - a zatem nie muszą być spełnione łącznie, by możliwe było stwierdzenie nieprzydatności do wykonywania zawodu. Zdaniem organu, termin wynikający z art. 68 ust. 5 ustawy - Prawo o adwokaturze, mający również zastosowanie do podejmowania uchwał w trybie art. 79 ust. 3 ustawy - Prawo o adwokaturze ma charakter jedynie instrukcyjny. Tak więc podjęcie uchwały po upływie 30 dni nie powoduje skutków materialnoprawnych. Minister stwierdził także, iż test jest jedną z dopuszczalnych form egzaminowania, a Komisja Egzaminacyjna dokonała weryfikacji odpowiedzi udzielonych przez odwołującą się w aspekcie przedstawionych zarzutów nie znajdując podstaw do ich uwzględnienia. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, K. G., zwana dalej skarżącą, wniosła o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz poprzedzających ją uchwał i umorzenie postępowania ponieważ w okresie dwóch pierwszych lat aplikacji nie została podjęta ważna decyzja o skreśleniu jej z listy aplikantów, wstrzymanie wykonania decyzji Ministra Sprawiedliwości oraz zasądzenie kosztów postępowania. Podniosła zarzut naruszenia przepisów prawa procesowego tj. -art. 107 § 1 k.p.a. poprzez wadliwe podpisanie uchwał powodujące ich nieważność, -art. 6-10, art. 61 § 4, art. 75 § 2 w zw. z art. 82 i 83 § 1 i § 3, 77 § 1, 70, 80, 81,86, 107 § 1 i 3 k.p.a. przed wydaniem decyzji postępowanie toczyło się w sposób nieprawidłowy, oraz zarzut naruszenia przepisów prawa materialnego tj. * art. 79 ust. 2 ustawy z dnia 26 maja 1982 roku Prawo o. adwokaturze poprzez błędną wykładnię i niewłaściwe zastosowanie, * art. § 19 regulaminu aplikacji adwokackiej poprzez jego błędną wykładnię, a to poprzez przyjęcie, że negatywny wynik z kolokwium stanowi samoistną, wystarczającą przesłankę do podjęcia przez Radę uchwały o skreśleniu z listy aplikantów podczas, gdy powinny być spełnione kumulatywnie co najmniej dwie z nich. W uzasadnieniu skargi wskazała m.in., iż uchwały podjęte zarówno przez Okręgową Radę Adwokacką w [...] jak i Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej zostały podpisane w sposób wadliwy. Nadto Rada nie doręczyła jej oryginału decyzji a jedynie jej odpis. Na poparcie swojego stanowiska przytoczyła szereg orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego. Dodała, iż Minister Sprawiedliwości nie wziął pod uwagę, iż ORA w [...] nie wszczęła postępowania w przedmiocie postępowania w przedmiocie skreślenia jej z listy aplikantów. Ponadto w sprawie nie przeprowadzono postępowania dowodowego a Minister nie wezwał jej do zapoznania się ze zgromadzonym materiałem dowodowym. Zdaniem skarżącej wyniki kolokwium powinny być zatwierdzone uchwałą, podpisaną przez wszystkich członków organu. ORA w [...] nie podjęła przed przeprowadzeniem kolokwium uchwały o uchwaleniu regulaminu kolokwium, na którego podstawie zostałaby powołana Komisja Egzaminacyjna i który jasno określałby zasady zaliczenia kolokwium, czasu jego trwania, Nie zostały także wzięte pod uwagę opinie patrona oraz opinie z odbytych praktyk w sądach i prokuraturze, co organ winien uczynić albowiem § 19 Regulaminu ma charakter uznaniowy. Podkreśliła, iż aplikację odbywa się a nie zalicza czy zdaje. Skarżąca przedstawiła również argumentacje uzasadniającą wniosek o wstrzymanie wykonania zaskarżonej uchwały. W odpowiedzi na skargę minister Sprawiedliwości, wnosząc o jej oddalenie, podtrzymał dotychczasową argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Dodał, iż terminem wskazanym w przepisie art. 79 ust. 2 ustawy - Prawo o adwokaturze objęte są dwa pierwsze lata szkolenia programowego, bez względu na datę wpisania na listę aplikantów, zakończone zaliczeniem przewidzianego na ten czas materiału poprzez zdanie kolokwium rocznego. Ustawa nie wiąże biegu terminu uprawniającego okręgową radę adwokacką do podjęcia uchwały o skreślenie aplikanta z listy aplikantów z datą wpisu na tę listę, lecz z datą rozpoczęcia szkolenia, a więc z datą złożenia ślubowania. Skarżąca złożyła ślubowanie w dniu [...] maja 2006 r. Kolokwium, którego nie zdała, było kończącym pierwszy rok aplikacji, zatem negatywny wynik kolokwium dawał możliwość zastosowania przepisu art. 79 ust. 2 ww. ustawy. Biorąc więc pod uwagę, że pierwsze dwa lata aplikacji upłynęły [...] maja 2008 r. Minister stwierdził, że uchwała o skreśleniu z listy aplikantów, podjęta w dniu [...] października 2007 r., mieści się w ramach czasowych zakreślonych przywołanym przepisem. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga w tej sprawie podlega oddaleniu, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza prawa. Sąd nie dopatrzył się nieprawidłowości, zarówno gdy idzie o ustalenie stanu faktycznego sprawy, jak i o zastosowanie do jego oceny przepisów prawa. Wyjaśnione zostały motywy podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja jest wyczerpująca. Na wstępie wydaje się być zasadnym wyjaśnienie skarżącej, iż kompetencje sądu administracyjnego sprowadzają się do oceny zgodności z prawem procesowym i materialnym rozstrzygnięć wydanych przez organy administracji. Tak więc wniosek zawarty w skardze o umorzenie postępowania administracyjnego nie znajduje żadnego uzasadnienia. Zgodnie z art. 79 ustawy Prawo o adwokaturze Okręgowa Rada Adwokacka skreśla aplikanta adwokackiego z listy w wypadku wystąpienia przesłanek wymienionych w tym przepisie, a ponadto może skreślić aplikanta adwokackiego z listy aplikantów adwokackich w okresie pierwszych dwóch lat aplikacji, jeżeli stwierdzi jego nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. Zgodnie zaś z § 19 ust. 1 Regulaminu aplikacji adwokackiej negatywny wynik kolokwium rocznego stanowi samoistną i wystarczającą podstawę do stwierdzenia przez Okręgową Radę Adwokacką nieprzydatności aplikanta do wykonywania zawodu adwokata. Konstrukcja w/w przepisu wskazuje bowiem jednoznacznie, iż wszystkie wymienione w nim przesłanki są od siebie niezależne. Podnieść należy, że przedmiotem postępowania była ocena, czy zachodzą wystarczające przesłanki do stwierdzenia nieprzydatności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata, co może być podstawą do skreślenia z listy aplikantów adwokackich. Uchwała w tym zakresie ma charakter uznaniowy, przy czym uznanie administracyjne nie oznacza dowolności. Zgodnie z dotychczasowym dorobkiem orzecznictwa i doktryny kontrola sądowa decyzji uznaniowych ogranicza się do badania zachowania reguł proceduralnych przy ich podejmowaniu a zatem zakres tej kontroli jest ograniczony - Sąd bada bowiem zgodność z prawem podjętego rozstrzygnięcia, a nie wnika w jego celowość. Z tego względu kontrola sądowa takich decyzji zmierza do ustalenia, czy na podstawie przepisów prawa dopuszczalne było wydanie rozstrzygnięcia, czy organ nie przekroczył granic uznania i czy uzasadnił swoje stanowisko dostatecznie zindywidualizowanymi przesłankami tak, że nie można mu postawić zarzutu dowolności. W tak określonym zakresie postępowania należy stwierdzić, iż zarówno organy adwokatury jak też Minister Sprawiedliwości właściwie uznały za wystarczającą podstawę do skreślenia skarżącej z listy aplikantów adwokackich okoliczność dwukrotnego uzyskania z kolokwium rocznego, oceny negatywnej. Należy podkreślić, że wykonywanie zawodu adwokata polega na świadczeniu profesjonalnych usług prawnych wymagających posiadania bogatej i ugruntowanej wiedzy z zakresu różnych dziedzin prawa. Negatywne oceny z kolokwiów weryfikujących poziom tej wiedzy stanowią w ocenie Sądu przesłankę uzasadniającą stwierdzenie nieprzydatności skarżącej do wykonywania zawodu adwokata. Według Sądu organy obu instancji wyczerpująco zbadały wszystkie okoliczności faktyczne związane z niniejszą sprawą oraz przeprowadziły dowody służące ustaleniu stanu faktycznego zgodnie z zasadami prawdy obiektywnej (art. 7 k.p.a. i art. 77 k.p.a.) oraz zasadą pogłębiania zaufania obywateli do organów Państwa (art. 8 k.p.a.). Ponadto Minister Sprawiedliwości, a także wcześniej organy adwokatury, nie dopuścili się - w ocenie Sądu - obrazy zasady swobodnej oceny dowodów (art. 80 k.p.a.), albowiem oparli się na prawidłowo zgromadzonym materiale dowodowym, dokonując wszechstronnej oceny na podstawie jego całokształtu, oraz dokonując oceny znaczenia i wartości dowodów dla toczącej się sprawy. Należy uznać jednocześnie, iż swoje stanowisko uzasadniły w sposób wymagany przez normę prawa określoną w przepisie art. 107 § 3 k.p.a. W uzasadnieniu decyzji organ podał przesłanki podjętego rozstrzygnięcia, a przytoczona na ten temat argumentacja w sposób wystarczający odnosi się do istotnych w sprawie okoliczności faktycznoprawnych. Odnosząc się do przekonania skarżącej, iż aplikację się odbywa a nie zalicza czy zdaje, podnieść należy, iż przekonanie to nie zasługuje na aprobatę. W ocenie Sądu, przez zasady odbywania aplikacji należy rozumieć nabywanie przez aplikantów w czasie jej trwania, wiedzy niezbędnej do wykonywania zawodu adwokata, a także weryfikowanie tej wiedzy przez samorząd. Skarżąca przystępując do korporacji adwokackiej jako aplikant zobowiązała się zarówno do przestrzegania przepisów ustawy Prawo o adwokaturze jak również poddała się postanowieniom jej władz, w tym także regulaminowi aplikacji. Sąd stoi na stanowisku, iż to korporacja, sprawująca pieczę nad prawidłowym wykonywaniem zawodu zaufania publicznego w granicach interesu publicznego i dla jego ochrony, odpowiada za właściwe wyszkolenie przyszłych adwokatów, a zatem przysługuje jej prawo do sukcesywnego sprawdzania nabywanej przez aplikantów wiedzy. Tym samym organ ma prawo dokonywania weryfikacji aplikantów, co do postępów w nauce. Nie jest trafnym zarzut skarżącej, iż była pozbawiony możliwości obrony swoich praw w toczącym się postępowaniu. Zważyć należy chociażby na fakt, iż uchwała Okręgowej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2007 roku została utrzymana w mocy uchwałą Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] lutego 2008 roku, która to z kolei została uchylona decyzją Ministra Sprawiedliwości z dnia [...] czerwca 2008 r. i przekazana do ponownego rozpoznania. Z akt sprawy wynika także, iż pismem z dnia [...] września 2008 r. Naczelna Rada Adwokacka zawiadomiła skarżącą o możliwości zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiałem dowodowym i zajęcia stanowiska w sprawie. Skarżąca w odpowiedzi oświadczyła, iż podtrzymuje dotychczasowe stanowisko i zgłosiła wnioski dowodowe. Z akt sprawy wynika również, iż aplikanci przystępujący do egzaminu, a więc i skarżąca, zostali zapoznani z zasadami kolokwium rocznego oraz poprawkowego i nikt, a zatem także skarżąca nie zgłosił żadnych zastrzeżeń. Za bezzasadny uznał Sąd także zarzut nieprawidłowego podpisania i doręczenia skarżonych uchwał skarżącej. Sąd w składzie rozpoznającym sprawę podziela pogląd Sądu Najwyższego wyrażony w wyroku z dnia 12 grudnia 2003 r., wydanego w sprawie III RN 135/03 (OSNP 2004/16/274), w uzasadnieniu którego Sąd ten stwierdził, iż ".decyzja administracyjna organu kolegialnego jest "opatrywana podpisami" osób uczestniczących w jej przyjęciu albo przez sporządzenie odrębnego dokumentu, który jest podpisywany przez wszystkie osoby uczestniczące w jego przyjęciu, albo też przez ujęcie treści rozstrzygnięcia przyjętego w wyniku glosowania w protokole posiedzenia, do którego załączona jest podpisana przez uczestników posiedzenia lista obecności członków organu kolegialnego. Organ administracji publicznej obowiązany jest z urzędu do doręczenia stronie postępowania jednego uwierzytelnionego odpisu decyzji, a nie jej oryginału (art. 109 § 1 k.p.a.). Art. 107 § 1 k.p.a. nie przesądza o sposobie, w jaki podpis należy urzeczywistnić. Przepis ten nie wyklucza także i takiej możliwości, że kwestia "trybu (sposobu) urzeczywistniania podpisu decyzji" może być - stosownie do okoliczności - wprost lub pośrednio determinowana przepisami wykonawczymi lub kształtowana w drodze określonej praktyki, zwłaszcza w sytuacji, gdy organizacja wykonywania zadań i kompetencji kolegialnego organu administracji publicznej, który nie ma charakteru wyspecjalizowanego (fachowego) organu orzekającego, lecz jest organem wykonującym inne zadania administracyjne, obok których i zwykle w związku z którymi organowi temu powierzone zostały także określone funkcje orzecznicze (dotyczy to w szczególności organów kolegialnych korporacji publicznoprawnych, np. "organów" adwokatury) regulowana jest tzw. regulaminem. Jeżeli podejmowane na posiedzeniu takiego organu kolegialnego rozstrzygnięcie mające znamiona prawne decyzji administracyjnej, uzyskuje postać zmaterializowaną w formie stosownego zapisu w protokole posiedzenia tego organu (obok innych rozstrzygnięć podejmowanych przez ten organ w czasie tego samego posiedzenia), a integralną częścią tego protokołu jest lista obecności członków tego organu (pozwalająca na jednoznaczne ustalenie imion i nazwisk oraz stanowisk służbowych osób uczestniczących w tym posiedzeniu i w pracach tego organu), to w sensie formalnym oznacza to, iż osoby podpisane na liście obecności uczestniczyły także w podjęciu tego konkretnego rozstrzygnięcia mającego znamiona decyzji administracyjnej...." Odnosząc powyższe rozważania Sądu Najwyższego do rozpatrywanej sprawy stwierdzić należy, iż zarówno do uchwały Okręgowej Rady Adwokackiej w [...] z dnia [...] października 2007 r. o skreśleniu skarżącej z listy aplikantów jak i do utrzymującej ją w mocy uchwały Prezydium Naczelnej Rady Adwokackiej z dnia [...] października 2008 r., zostały dołączone listy osób obecnych przy ich podjęciu, co czyni zadość wymogowi ich podpisania. Podniesione zarzuty nie zmieniają faktu, iż skarżąca dwukrotnie uzyskała z kolokwium rocznego ocenę negatywną i ta właśnie okoliczność uzasadniała stwierdzenie nieprzydatności do zawodu i w konsekwencji stanowiła podstawę uchwały o skreśleniu z listy aplikantów. Minister Sprawiedliwości prawidłowo ustalił, iż pierwsze dwa lata aplikacji skarżącej upłynęły [...] maja 2008 r., tym samym uchwała o skreśleniu z listy aplikantów, podjęta w dniu [...] października 2007 r., mieści się w ramach czasowych zakreślonych przepisem 79 ust. 2 omawianej ustawy. Niejako na marginesie Sąd zauważa, iż skarżąca nie zaliczyła także kolokwium po drugim roku aplikacji, co potwierdza nieprzydatność do wykonywania zawodu adwokata. Wobec niezasadności zarzutów skargi oraz niestwierdzenia przez Sąd z urzędu tego rodzaju uchybień, które mogłyby mieć wpływ na treść rozstrzygnięcia, które sąd ma obowiązek badać z urzędu - skargę należało oddalić. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia, 2002 r.- Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.