II FZ 833/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Aleksandra Wrzesińska - Nowacka, po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia K. R. – J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 18 października 2011 r., sygn. akt I SA/Gd 759/11 w przedmiocie odmowy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym w sprawie ze skargi K. R. – J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 25 maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2003 r. od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów postanawia oddalić zażalenie. II FZ 833/11 UZASADNIENIE Postanowieniem z dnia 28 września 2011 r. Referendarz Sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku odmówił K. R. – J. (dalej: "Skarżąca") przyznania prawa pomocy w sprawie z jej skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w G. z dnia 25 maja 2011 r., Nr [...], w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych z tytułu przychodów nie znajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach dochodów za 2003 r. W złożonym oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach Skarżąca podała, że na jej całkowitym utrzymaniu pozostaje dwoje małoletnich dzieci, źródłem utrzymania rodziny jest prowadzona przez nią działalność gospodarcza (wynajem nieruchomości), z której nie osiąga dochodów, deklarując stratę podatkową w wysokości około 4.000 zł miesięcznie. Dodatkowo podatniczka wskazała, że posiada dom o powierzchni około 350 m2, nieruchomość rolną o powierzchni około 2,4 ha oraz dwa budynki przy ul. M. 5 i P. 31 w P.. Do wniosku złożonego na urzędowym formularzu PPF dołączyła dokumenty księgowe –komputerową księgę przychodów i rozchodów za 2010 i 2011 r. firmy A. P., z których wynika, że Skarżąca w 2010 roku poniosła stratę w wysokości 20.229,16 zł (wykazując przychód w kwocie 116.404,90 zł oraz koszty jego uzyskania w wysokości 136.634,06 zł), zaś w okresie od stycznia do lipca 2011 r. strata wyniosła 23.016,89 zł (przychód – 43.917,38 zł, a koszty jego uzyskania – 66.934,27 zł). W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego z dnia 13 sierpnia 2011 r. Skarżąca nadesłała m.in. odpis zeznania podatkowego za rok 2010, zestawienia operacji dokonanych na rachunkach bankowych za okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2011 r. (konto prowadzone dla potrzeb działalności gospodarczej) i od 1 czerwca do 5 września 2011 r.; zestawienie operacji dokonanych na rachunku walutowym (USD) za okres od 1 czerwca do 31 sierpnia 2011 r., którego saldo końcowe wynosiło 288,85 USD; oświadczenia z 14 września 2011 r. o niepobieraniu świadczeń rodzinnych oraz nieprzekazywaniu przez Agencję Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa płatności do posiadanych nieruchomości rolnych oraz oświadczenie, iż posiada samochód marki Mercedes Benz Klasa C 200 Kompr. Elegance o wartości około 35.000 zł. Po analizie przedłożonego materiału dowodowego odmówiono Skarżącej przyznania prawa pomocy. W uzasadnieniu podniesiono, iż strata podatkowa z wykonywanej przez Wnioskodawczynię działalności gospodarczej jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżki kosztów nad przychodami, nie oznaczającym braku środków finansowych. Wątpliwości Sądu wzbudził również fakt posiadania przez podatniczkę tylko jednego rachunku bankowego prowadzonego dla potrzeb wykonywanej przez nią działalności gospodarczej oraz niewskazanie majątku posiadanego przez jej dzieci. Z uwagi na powyższe uznano, iż wnioskodawczyni nie wykazała, ze spełnia ustawowe przesłanki zawarte w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.; dalej "p.p.s.a."). W sprzeciwie od powołanego powyżej postanowienia strona nie zgodziła się z interpretacją Sądu pierwszej instancji dotyczącą straty podatkowej ponoszonej przez osoby fizyczne prowadzące działalność gospodarczą, a także oświadczyła, iż faktycznie posiada jeden rachunek bankowy, jednak nie opłaca za jego pośrednictwem składek ZUS, tylko w formie bezpośrednich wpłat na rachunek Zakładu. Postanowieniem z dnia 18 października 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił Skarżącej przyznania prawa pomocy wskazując, iż przedłożone przez stronę dokumenty nie potwierdzają okoliczności powołanych przez nią we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd wskazał, iż podatniczka nie wyjaśniła choćby faktu wpływu z rachunku córki na jej rachunek w czerwcu 2011 r. 10.000 zł, zaś w sierpniu 2011 r. – 20.000 zł. oraz ponowie podkreślił, iż Wnioskodawczyni nie uczyniła zadość wymogowi wykazania w rubryce 7.2.1. formularza PPF majątku swoich dzieci, w tym posiadanych przez nie oszczędności, którymi strona swobodnie dysponuje. W podsumowaniu uzasadnienia podkreślono, iż w ocenie Sądu nie można przyjąć, że Skarżąca będąc w posiadaniu majątku ruchomego i nieruchomego nie dysponuje dostatecznymi środkami na pokrycie kosztów sądowych. Przedstawione przez podatniczkę dokumenty nie pozwoliły na rzetelną cenę jej sytuacji finansowej, a w konsekwencji orzeczono o odmowie przyznania prawa pomocy we wnioskowany zakresie. Na powyżej powołane rozstrzygnięcie strona wniosła zażalenie, w którym ponownie odniosła się do ponoszonej przez nią straty w prowadzonej działalności gospodarczej i faktu niepłacenia przez najemcę lokalu przy ul. M. 5 czynszu od marca 2011 r. oraz dodatkowo wskazała, iż zwiększone wydatki w okresie, którego dotyczą przedstawione przez nią dokumenty były wynikiem pokrycia skumulowanych wydatków okresów poprzednich, jak również koniecznością pokrycia wydatków wakacyjnych jej dzieci. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Instytucja prawa pomocy ma więc na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Z powołanego przepisu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wynika także, iż ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. W związku z powyższym, zgodnie z art. 252 § 1 p.p.s.a., wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Sąd bowiem musi dysponować precyzyjnymi danymi dowodzącymi istnienia ustawowych przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy, gdyż zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat oznacza przerzucenie kosztów postępowania na Skarb Państwa. W razie jakichkolwiek wątpliwości co do określonych we wniosku o przyznanie prawa pomocy możliwości płatniczych wnioskodawcy Sąd, na mocy zarządzenia, może wezwać stronę do uzupełnienia danych dotyczących jej stanu majątkowego i rodzinnego. Z rozwiązania zawartego w art. 255 p.p.s.a. Sąd pierwszej instancji skorzystał, żądając od strony przedłożenia między innymi dokumentów poświadczających wysokość wszelkich uzyskiwanych dochodów, kopii zeznań podatkowych za rok 2010, oświadczeń w przedmiocie zarejestrowanych pojazdów, przedłożenia wyciągów i wykazów ze wszystkich posiadanych rachunków bankowych oraz udokumentowania wysokości wydatków z tytułu stałych opłat związanych z utrzymaniem gospodarstwa domowego. Zgodzić się przy tym należy z Sądem pierwszej instancji, że dane podane w formularzu nie wystarczały do ustalenia, czy spełnia ona przesłanki do przyznania prawa pomocy. Skoro korzystanie z prawa pomocy musi być, jak już podkreślono na wstępie uzasadnienia, związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, to w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji trafnie uznał, iż przedstawione przez stronę dokumenty i wyjaśnienia złożone we wniosku uniemożliwiają dokonanie rzetelnej analizy sytuacji finansowej strony. W uzasadnieniu postanowienia, odnosząc się do przytoczonych we wniosku okoliczności i do materiału dowodowego zebranego w sprawie, Sąd uzasadnił w sposób wyczerpujący, dlaczego uznał, że złożone przez nią oświadczenie budzi wątpliwości co do jego wiarygodności. Wskazać należy, iż wnioskodawca ubiegający się o przyznanie prawa pomocy powinien uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku. Jeżeli fakty, które podaje nie znajdują pokrycia w aktach sprawy lub pozostają w sprzeczności z zawartymi tam informacjami o stanie majątkowym, istnieją podstawy do odmowy przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 7 marca 2006 r., II OZ 211/06), niepubl.). Zaistnienie takiej sytuacji wykazał w rozpatrywanej sprawie Sąd pierwszej instancji. Skoro Skarżąca nie przedstawiła informacji, które wskazywałyby w sposób niebudzący wątpliwości, jaka jest jej sytuacja majątkowa, to Sąd miał pełne podstawy ocenić wniosek jako niezasadny wobec niemożności przeprowadzenia pełnej analizy posiadanych przez stronę środków. Dotyczy to przede wszystkim kondycji finansowej działalności gospodarczej prowadzonej przez Skarżącą, transakcji finansowych przez nią dokonywanych, a także przelewów otrzymywanych z kont małoletnich dzieci. Jak słusznie wskazał Sąd pierwszej instancji, przelewy dokonywane z konta córki na łączną kwotę 30.000 zł w części zostały przeznaczone na spłatę karty kredytowej, jednak ponad 22.000 zł zostało wypłacone przez Skarżącą w gotówce i trudno jest przyjąć, iż w całości zostały przeznaczone na konieczne utrzymanie trzyosobowej rodziny. I choć Skarżąca w zażaleniu podniosła, iż zwiększone wydatki w tym okresie związane były z pokryciem kosztów wjazdów wakacyjnych jej dzieci, to w tym kontekście nie można mówić o spełnieniu przesłanki zawartej w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., który wskazuje, iż przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W orzecznictwie podkreśla się, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony Skarżącej w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie oraz rodzinie minimum warunków socjalnych (por. post. NSA z 29.01.2008 r., sygn. akt I FZ 437/07, niepubl.), natomiast przez wydatki utrzymania koniecznego należy rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takie jak żywność, mieszkanie, odzież i niezbędne opłaty, jednak z pewnością do wydatków tych nie należy pokrycie kosztów wyjazdów wakacyjnych dzieci. W orzecznictwie ugruntowany jest również pogląd, iż posiadanie majątku co do zasady wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, jednak reguła ta nie odnosi się do sytuacji, w których osoby wnioskujące o przyznanie tego prawa nie mają realnej, obiektywnej możliwości uzyskania z posiadanego majątku jakiegokolwiek dochodu. W omawianym przypadku jednak, z odpisu zeznania podatkowego za 2010 r. wynika, iż Skarżąca uzyskała dochód z tytułu wynajmu pokoi w budynku w P. i dzierżawy w kwocie 11.790,84 zł. Wnioskodawczyni wykazała również stratę w wysokości 16.010 zł. z działalności spółki T. S.C., w której posiada 20% udziałów, jednak inne składniki jej majątku (chociażby samochód o wartości 35.000 zł.) nie wskazują, że Skarżąca nie jest w sanie partycypować w kosztach postępowania sądowego. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji.