I FZ 568/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Krystyna Chustecka po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Opolu z dnia 21 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Op 338/11 w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. C. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 27 czerwca 2011 r. Nr [...] w przedmiocie określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. postanawia: oddalić zażalenie. Zaskarżonym postanowieniem z dnia 21 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Opolu odmówił A. C. przyznania prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w O. z dnia 27 czerwca 2011 r. w przedmiocie określenia nadpłaty w podatku od towarów i usług za czerwiec 2000 r. Sąd uznał, że informacje przekazane przez skarżącego są niewystarczające do przyjęcia ponad wszelką wątpliwość, że przyznanie skarżącemu prawa pomocy jest uzasadnione. Z przedłożonych dokumentów i informacji wynika znaczna przewaga pasywów nad aktywami jakie znajdują się w gospodarstwie domowym skarżącego. Takie zobrazowanie przez skarżącego własnej sytuacji finansowej nie wyjaśnia w pełni jej rzeczywistego stanu. Nie sposób bowiem uznać za wiarygodne oświadczenie skarżącego, że aktualnie miesięczne dochody jego żony z tytułu najmu mieszkań i renty czasowej w łącznej wysokości 1.370,39 zł oraz jego przychody z działalności gospodarczej w wysokości 1.170,83 zł stanowią jedyne źródło utrzymania obojga małżonków, skoro z przekazanych umów kredytowych i pożyczek wynika, że tylko same miesięczne zobowiązania z tytułu rat kredytów i pożyczek stanowią kwotę 4.174,85 zł. W tym względzie za niewystarczające należy uznać oświadczenie skarżącego zawarte w sprzeciwie, że część rat odsetkowych, a także część kosztów utrzymania takich jak ogrzewanie, prąd woda itp. są ujęte w kosztach prowadzonej przez niego działalności gospodarczej. Nie wyjaśnia to kwestii spłaty kapitału w kontekście zadeklarowanych tak niskich przychodów z działalności gospodarczej, które jak wykazuje doświadczenie życiowe wystarczają jedynie na pokrycie niezbędnych kosztów bieżącego utrzymania dwóch osób. Zdaniem Sądu, znaczna przewaga pasywów nad aktywami rodzi wątpliwości co do możliwości funkcjonowania skarżącego i jego gospodarstwa domowego przy tak znacznych zobowiązaniach i deficycie środków finansowych. Nie jest sporną okolicznością to, iż skarżący i jego żona pomimo wskazanych obciążeń finansowych funkcjonują samodzielnie, nie wskazali bowiem na konieczność poszukiwania pomocy finansowej od osób trzecich lub pomocy finansowej od Państwa. Ponadto Sąd wskazał, że skarżący nie przekazał pełnej informacji również na temat kosztów ponoszonych przez niego i żonę na bieżące utrzymanie. Zdaniem Sądu I instancji niewątpliwym jest przecież, że poza kosztami związanymi z wywozem nieczystości, dostawą energii elektrycznej, gazu i wody (co do których przedłożył odpowiednie dokumenty), skarżący i jego żona ponoszą inne wydatki zapewniające minimum potrzeb życiowych. Skarżący wniósł zażalenie na powyższe postanowienie domagając się jego zmiany poprzez zwolnienie od uiszczenia wpisu od skargi w całości. Zaskarżonemu postanowieniu skarżący zarzucił jego wydanie z naruszeniem przepisów postępowania poprzez naruszenie zasady swobodnej oceny zebranego w sprawie materiału dowodowego oraz sprzeczność dokonanych ustaleń w takim zakresie, że skarżący nie wykazał, aby spełniał warunki określone w art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: P.p.s.a., gdyż rzekomo podane przez niego informacje są niepełne i obrazują niespójną sytuację, w jakiej się on znajduje, co skutkowało zdaniem skarżącego niewłaściwym zastosowaniem prawa materialnego. W uzasadnieniu skarżący podkreślił, że na skutek wniesionych przez niego skarg toczy się wiele spraw sądowych i tylko w sprawach o sygn. akt II SAB/Op 45 do 58/11 został wezwany do uiszczenia wpisów w łącznej wysokości 1.400 zł. Podkreślił, że przekazał Sądowi wszystkie żądane dokumenty, które zostały przez Sąd błędnie zinterpretowane. Zdaniem skarżącego Sąd I instancji pominął okoliczność, że w 2011 r. skarżący zaciągnął kredyt na spłatę bieżących obciążeń kredytowych oraz w celu pozyskania środków do życia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Celem instytucji prawa pomocy jest finansowanie z budżetu państwa kosztów postępowania sądowego prowadzonego przez stronę. Zagwarantowanie osobom dochodzącym sądowej ochrony swych praw możliwości skorzystania z wymiaru sprawiedliwości w sytuacji braku środków finansowych stanowi urzeczywistnienie zarówno przepisu art. 45 ust. 1 Konstytucji RP przewidującego prawo do sądu, jak i bardziej ogólnego art. 2 Konstytucji RP, który stanowi, że Rzeczpospolita Polska jest demokratycznym państwem prawnym, urzeczywistniającym zasady sprawiedliwości społecznej. Właśnie zasady sprawiedliwości społecznej wymagają, aby finansować ze środków Skarbu Państwa udział w postępowaniu sądowym osób, które nie posiadają na ten wystarczającego zabezpieczenia finansowego. Przewidując omawiane uprawnienie procesowe, ustawodawca ma prawo kształtować reguły jego przyznawania, a skorzystanie z niego może mieć miejsce jedynie w granicach przez prawo określonych. W wypadku wniosku osoby fizycznej o zwolnienie od kosztów postępowania, ustawowa regulacja instytucji prawa pomocy przewiduje, że przerzucenie tych kosztów na Skarb Państwa, może nastąpić tylko pod warunkiem wykazania przez ubiegającego się o powyższe uprawnienie, iż nie jest w stanie ponieść kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W myśl jednolicie przyjętej w orzecznictwie sądów administracyjnych interpretacji art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., to wnioskodawca ma podjąć starania w celu, co najmniej uprawdopodobnienia zaistnienia przesłanek przyznania prawa pomocy. Należy mieć również na uwadze, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 P.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji materialnej wnioskodawcy. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych w formularzu danych Sąd, na mocy art. 255 P.p.s.a., może wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego, jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252 § 2 P.p.s.a., okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzi wątpliwości. Sąd I instancji skorzystał z możliwości z art. 255 P.p.s.a. i wezwał skarżącego do przedłożenia stosownych dokumentów. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego prawidłowo Sąd I instancji podkreślił na fakt rozbieżności pomiędzy deklarowanymi przez wnioskodawcę dochodami, a jego wydatkami. Analiza przedstawionych przez skarżącego wydatków daje podstawy do stwierdzenia, że wydatkuje on kwotę znacznie większą niż uzyskuje. Powyższe powoduje, że oświadczenia o stanie majątkowym i dochodach złożone przez skarżącego nie mogą być uznane za wiarygodne. Sytuacja majątkowa skarżący musi być więc inna niż podaje. Niemożliwe jest bowiem, aby wydatki przewyższały dochody strony, a ta nie wykazuje innych źródeł ich finansowania. W złożonym zażaleniu strona nie wyjaśniła tych rozbieżności, zatem nie można uznać, że Sąd I instancji naruszył art. 246 § 1 P.p.s.a. Należy również podkreślić, że kluczowym argumentem w niniejszej sprawie nie może być powołanie się przez stronę na wielość spraw sądowych i konieczność uiszczenia wielu wpisów. Sam bowiem fakt prowadzenia wielu postępowań nie może spowodować z automatu zwolnienia strony z ponoszenia kosztów sądowych. Korzystanie z prawa pomocy jak podkreśla się w ugruntowanym orzecznictwie musi być związane z wystąpieniem szczególnych okoliczności, zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego Sąd I instancji trafnie uznał, że przedstawione przez skarżącego oświadczenia zarówno te z wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i wynikające z późniejszych oświadczeń nie obrazują w wystarczającym stopniu sytuacji materialnej strony i nie dają podstaw do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym przez stronę zakresie. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji