I SA/Wa 815/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Agnieszka Miernik Sędziowie: WSA Joanna Skiba (spr.) WSA Emilia Lewandowska Protokolant referent Monika Bodzan po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 września 2011 r. sprawy ze skargi W. K. na postanowienie Ministra Infrastruktury z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] w przedmiocie zawieszenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia oddala skargę. Postanowieniem z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] lipca 2010 r. nr [...] o zawieszeniu z urzędu postępowania o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] maja 1950 r. Powyższe postanowienie wydane zostało w następującym stanie faktycznym i prawnym. Minister Infrastruktury postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2010 r. zawiesił z urzędu postępowanie wszczęte z wniosku W. K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydenta W. nr [...] z dnia [...] maja 1950 r. odmawiającego przyznania dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu nieruchomości położonej przy ulicy[...] , ozn. nr hip. [...] w części dotyczącej gruntu stanowiącego obecnie własność Skarbu Państwa tj. działek ewidencyjnych nr [...] i [...] z obrębu [...]. Jednocześnie Minister Infrastruktury wezwał W. K. do wystąpienia do właściwego polskiego sądu powszechnego z wnioskiem o uznanie zagranicznego dokumentu stwierdzającego nabycie praw do spadku po J. W. (jednym ze spadkobierców byłego właściciela przedmiotowej nieruchomości) za skuteczny na obszarze Polski - w terminie dwóch miesięcy od doręczenia postanowienia. W uzasadnieniu orzeczenia Minister Infrastruktury wskazał, że zgodnie z art. 1145 Kodeksu postępowania cywilnego, aby złożony przez wnioskodawcę do akt sprawy zarejestrowany w Sądzie Najwyższym [...] w dniu [...] stycznia 2007 r. testament zmarłego w dniu [...] września 2006 r. J. W. wywołał skutek na terenie Polski, musi zostać poddany procedurze uznania przez sąd polski. Pismem z dnia 2 sierpnia 2010 r. pełnomocnik W. K. adwokat J. P. złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując że następstwo prawne po J. W. nie zostało wykazane orzeczeniem sądu państwa obcego, o którym mowa w art. 1145 Kpc, ale zagranicznym dokumentem urzędowym, o którym mowa w art. 1138 Kpc oraz art. 1 Konwencji Haskiej. Postanowieniem z dnia z dnia [...] lutego 2011 r. nr [...] Minister Infrastruktury utrzymał w mocy własne postanowienie z dnia [...] lipca 2010 roku. Zdaniem organu, w przedmiotowej sprawie ustalenie następców prawnych J. W. stanowi kwestię prejudycjalną tj. okoliczność, od której osobnego ustalenia zależy rozstrzygnięcie sprawy. Rozstrzygnięcie tego zagadnienia pozwoli bowiem ustalić krąg osób uprawnionych do występowania w niniejszym postępowaniu. Organ wskazał, że do akt sprawy dołączono dokument zarejestrowany w dniu [...] stycznia 2007 r. przez Sąd Najwyższy [...] zatytułowany "Sądowe potwierdzenie ważności testamentu" dotyczące nabycia spadku po J. W. zmarłym w dniu [...] września 2006 r. w [...], w którym powołano jako powierników żonę zmarłego – M. W. oraz syna zmarłego –D. W. w trakcie prowadzonego postępowania ustalono, iż w świetle prawa spadkowego obowiązującego w [...] właścicielem masy spadkowej po śmierci spadkodawcy staje się wykonawca lub administrator spadku (powiernik), który rozporządza nim do momentu przekazania spadkobiercom. Obowiązkiem takiego powiernika jest rozdystrybuowanie masy spadkowej wśród spadkobierców. Minister ustalił zatem, że powyższy dokument z dnia [...] stycznia 2007 r. nie pociąga za sobą takich skutków prawnych, jakie według prawa polskiego pociąga za sobą orzeczenie sądowe stwierdzające nabycie spadku. Załączony dokument wydany został przed 1 lipca 2009 r., co oznacza, że w przedmiotowej sprawie zastosowanie będzie miał art. 1145 kpc w brzmieniu sprzed nowelizacji z dnia 5 grudnia 2008 r., który stanowił, że skuteczność na obszarze Polski orzeczeń sądów zagranicznych w sprawach cywilnych, które należą w Polsce do drogi sądowej zależy od ich uznania przez sąd polski. Skargę na powyższe postanowienie do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie złożył W. K. działający przez pełnomocnika adwokata J. P. . Skarżący zarzucił organowi naruszenie art. 97 §1 pkt 4 Kpa poprzez przyjęcie, że dalsze prowadzenie postępowania wymaga uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez sąd. W uzasadnieniu skargi dodatkowo wskazano, że organ pominął fakt, że przedstawiony przez skarżącego dokument stwierdzający nabycie spadku opatrzony jest w apostille, a zatem na mocy Konwencji Haskiej znoszącej wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych z dnia 5 października 1961 r. – jest wystarczający do wskazania samego następstwa prawnego. Dodatkowo skarżący wskazał, że Sąd Okręgowy w W. zwrócił jego wniosek o uznanie zagranicznego dokumentu z uwagi na brak interesu prawnego skarżącego (sygn. akt [...]). Ponadto w piśmie inicjującym postępowanie skarżący zawarł wniosek o zwróceniu się przez organ do sądu powszechnego o ustanowienie przedstawicieli dla nieobecnych lub nieustalonych stron postępowania. W odpowiedzi na skargę Minister Infrastruktury wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, co oznacza, że Sąd w zakresie dokonywanej kontroli bada czy organ administracji orzekając w sprawie nie naruszył prawa w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Należy dodać, że zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi ani powołaną podstawą prawną. Rozpatrując sprawę niniejszą w ramach powyższych kryteriów skargę należy uznać za niezasadną. Poddane kontroli sądu postanowienie zostało wydane na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 kpa i dotyczyło zawieszenia postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia administracyjnego Prezydenta W. z dnia [...] maja 1950 r. odmawiającego dotychczasowym właścicielom prawa własności czasowej do gruntu i nieruchomości położonej przy ul.[;...], ozn. nr hip. [...] w części stanowiącej obecnie własność Skarbu Państwa. Jednocześnie Minister Infrastruktury wezwał W. K. do wystąpienia do właściwego sądu powszechnego z wnioskiem o uznanie zagranicznego dokumentu stwierdzającego nabycie praw do spadku po J. W. Minister Infrastruktury prawidłowo ustalił, że niezbędne jest uznanie skuteczności na obszarze Polski, aktu prawnego wydanego przez Sąd Najwyższy [...] zatytułowanego "Sądowe potwierdzenie ważności testamentu dotyczącego nabycia spadku po J. W. zmarłym w dniu [...] września 2006 r. w [...], w którym powołano jako powierników żonę zmarłego M. W. oraz syna zmarłego D. W. Akt prawny wydany przez Sąd Najwyższy [...] nosi datę [...] stycznia 2007 r. zatem stosownie do art. 8 ust. 5 ustawy z dnia 5 grudnia 2008 roku o zmianie ustawy - Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z dnia 30 grudnia 2008 r.), która weszła w życie z dniem 1 lipca 2009 roku do orzeczeń zagranicznych organów właściwych w sprawach spadkowych ma zastosowanie art. 1145 kpc w dotychczasowej wersji. Stosownie do art. 1145 k.p.c. w starym brzmieniu skuteczność na obszarze Polski nie nadających się do wykonania w drodze egzekucji orzeczeń sądów zagranicznych w sprawach cywilnych, które należą w Polsce do drogi sądowej, zależy od uznania ich przez sąd polski. Nie wymagają uznania, prawomocne orzeczenia sądu zagranicznego w sprawach niemajątkowych obywateli obcych, wydane przez sąd właściwy według ich prawa ojczystego, chyba że orzeczenie takie ma być podstawą zawarcia związku małżeńskiego albo stanowić podstawę wpisu w księdze stanu cywilnego, w księdze wieczystej lub innym rejestrze w Polsce. Przez pojęcie "orzeczenie", o który mowa w art. 1145-1146 k.p.c., należy rozumieć nie tylko rozstrzygnięcie sądu obcego, które co do swej formy odpowiada pojęciu orzeczeń przewidzianych w prawie polskim, lecz wszelkiego rodzaju rozstrzygnięcia, które według prawa państwa, w którym zostały wydane, wywołują pozaprocesowe skutki prawne. Odmienność prawa obcego bowiem nie pozbawia dokumentu wystawionego przez sąd obcy cech orzeczenia sądowego, jeżeli dokument ten ze względu na zawartą w nim treść pociąga za sobą skutki, jakie według prawa polskiego pociąga za sobą orzeczenie sądowe. Takie stanowisko zajął Sąd Najwyższy w postanowieniu z 25.XI.1977 r. I CR 9/77 (opubl. OSNCP 1978, z. 9, poz. 162). Przed dokonaniem analizy powyższego przepisu niezbędne jest ustalenia czy sprawa spadku po J. W. nie należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej. W myśl art. 1108 k.p.c., do jurysdykcji krajowej należą sprawy spadkowe, jeżeli spadkodawca w chwili śmierci miał obywatelstwo polskie lub, nie posiadając żadnego obywatelstwa, zamieszkiwał w Polsce. Jurysdykcja krajowa jest wyłączna, jeżeli śmierć obywatela polskiego nastąpiła w Polsce. Do wyłącznej jurysdykcji krajowej należą również sprawy o prawa rzeczowe i o posiadanie nieruchomości położonej w Polsce, jak również ze stosunku najmu lub dzierżawy takiej nieruchomości, z wyjątkiem spraw o czynsz. Wyłączność ta obejmuje także inne sprawy w takim zakresie, w jakim rozstrzygnięcie dotyczy nieruchomości położonej w Polsce. Rozpoznaniu przez sądy polskie nie podlegają sprawy o prawa rzeczowe na nieruchomości i o posiadanie nieruchomości położonej za granicą (art. 1102 k.p.c.). Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że sprawa spadkowa po J. W. nie należy do wyłącznej jurysdykcji krajowej. Z aktu prawnego wydanego przez Sąd Najwyższy [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. wynika, że J. W. zmarł w dniu [...] września 2006 r., a nie wynika że miał obywatelstwo polskie, a skład spadku nie wchodzą nieruchomości znajdujące się na obszarze Polski oraz prawa rzeczowe na nieruchomości położonej w Polsce. Sprawą o prawo rzeczowe nie jest natomiast sprawa z wniosku W. K. o stwierdzenie nieważności orzeczenia administracyjnego z dnia [...] maja 1950 r. (por. postanowienie SN z dnia 9 sierpnia 2000 r., I CKN 804/00, Lex nr 51836). W świetle powyższych ustaleń należy przyjąć, że stosownie do art. 1145 k.p.c., skuteczność na obszarze Rzeczypospolitej Polskiej aktu prawnego wydanego przez Sąd Najwyższy [...] z dnia [...] stycznia 2007 r. dotyczącego nabycia spadku po J. W. zależy od uznania go przez sąd polski. Do aktu tego nie odnoszą się bowiem, jak trafnie przyjął organ drugiej instancji, wyłączenia o których mowa w art. 1145 k.p.c., nie dotyczy on bowiem spraw niemajątkowych. Zasadnie wiec organy orzekające w sprawie zawiesiły postępowanie w sprawie rozpoznania wniosku W. K. dotyczącego orzeczenia administracyjnego z dnia [...] maja 1950 roku. Rozstrzygnięcie w przedmiocie tego uznania stanowi zaś kwestię prejudycjalną rozumianą jako okoliczność, od której osobnego ustalenia zależy rozstrzygnięcie sprawy (...). Pod pojęciem prejudycjalności rozumie się najczęściej przesądzające znaczenie, jakie posiada rozstrzygnięcie jednej sprawy dla rozstrzygnięcia drugiej sprawy lub techniczno-prawną konieczność rozstrzygnięcia jednej sprawy po to, aby następnie można było rozstrzygnąć inną sprawę (Wojciech Jakimowicz: O kwestii prejudycjalnej w jurysdykcyjnym postępowaniu administracyjnym, Samorząd Terytorialny nr 10, z 2003 r., str. 29). Rozstrzygnięcie tego zagadnienia pozwoli ustalić osoby uprawnione do występowania w postępowaniu wszczętym wnioskiem W. K. dotyczącego stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydenta W. z dnia [...] maja 1950 r. Odnosząc się do zarzutu braku podstaw do żądania sądowego stwierdzenia skuteczności orzeczenia zagranicznego w sytuacji, gdy dokument zaopatrzony jest w apostille, to należy wskazać, że od dnia 14 sierpnia 2006 r. weszła w życie Konwencja znosząca wymóg legalizacji zagranicznych dokumentów urzędowych sporządzona w Hadze dnia 5 października 1961 r. (Dz. U. z 2005 r. Nr 112, poz. 938). Konwencja ta zastąpiła dotychczas obowiązujący wymóg legalizacji konsularnej zagranicznych dokumentów obowiązkiem poświadczenia klauzulą apostille. Zakresem terytorialnym Konwencji objęte są wszystkie państwa będące jej stronami, w tym Polska i [...]. Zgodnie z art. 1 Konwencji, ma ona zastosowanie do dokumentów urzędowych, które zostały sporządzone na terytorium jednego z państw będących stronami Konwencji i które mają być przedłożone na terytorium innego z tych państw. Za takie dokumenty dla celów Konwencji uważane są m.in. dokumenty pochodzące od organu lub urzędnika sądowego, włączając w to dokumenty pochodzące od prokuratora, sekretarza sądowego lub urzędnika dokonującego doręczeń ("huissier de justice"); dokumenty administracyjne; akty notarialne z wyłączeniem dokumentów sporządzonych przez przedstawicieli dyplomatycznych lub urzędników konsularnych oraz dokumentów administracyjnych dotyczących bezpośrednio transakcji handlowych lub operacji celnych. Na zasadzie art. 2 Konwencji każde państwo zwolni z legalizacji powyższe dokumenty. Dla celów Konwencji legalizacja oznacza jedynie czynność, poprzez którą przedstawiciel dyplomatyczny lub urzędnik konsularny państwa, w którym dokument ma być przedłożony, poświadcza autentyczność podpisu, charakter, w jakim działała osoba podpisująca dokument, i, w razie potrzeby, tożsamość pieczęci lub stempla, którym jest on opatrzony. Konwencja Haska dotyczy więc innych kwestii niż uznanie orzeczenia sądu zagranicznego i sam fakt zaopatrzenia dokumentu z dnia [...] stycznia 2006 r. w apostille nie znosi wymogu jego uznania. Odnosząc się wreszcie do zarzutu skargi dotyczącego nieprawidłowego określenia w postanowieniu Ministra Infrastruktury z dnia [...] lipca 2010 r. terminu do wystąpienia ze stosownym wnioskiem do sądu powszechnego, to należy się zgodzić , że termin winien być podany od daty uprawomocnienia się postanowienia , a nie jak zostało tam podane – od daty jego wydania. Ta kwestia nie ma jednak wpływu na prawidłowość postanowienia o zawieszeniu, a sam termin ma charakter wyłącznie instrukcyjny. Mając powyższe na względzie, Sąd działając na podstawie przepisów art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji wyroku.