I OZ 216/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Izabella Kulig - Maciszewska po rozpoznaniu w dniu 4 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 439/11 o oddaleniu wniosku o wyłączenie sędziów w sprawie ze skargi A. Z. na decyzję Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowieniem z dnia 21 lutego 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 439/11, oddalił wniosek A. Z. o wyłączenie sędziego NSA Włodzimierza Kędzierskiego i sędziów WSA w Olsztynie: Andrzeja Błesińskiego, Wojciecha Czajkowskiego, Renaty Kanteckiej, Ryszarda Maliszewskiego, Wiesławy Pierechod, Tadeusza Piskozuba i Zofii Skrzyneckiej od rozpoznania sprawy o sygn. akt II SA/Ol 439/11. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd podał, że w piśmie z dnia 9 stycznia 2012 r. A. Z. wniósł o wyłączenie od udziału w niniejszej sprawie wszystkich sędziów i referendarzy orzekających w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Olsztynie, wskazując iż zachodzą przesłanki wyłączenia, o których mowa w art. 18 § 1 pkt 6 w zw. z art. 183 § 2 pkt 4 oraz art. 19 p.p.s.a. Sąd wskazał, iż skarżący złożył kolejny wniosek o wyłączenie sędziów, których wyłączenia domagał się już w rozpoznanym wniosku z dnia 17 sierpnia 2011 r., a ponadto wniósł o wyłącznie: sędziego NSA Włodzimierza Kędzierskiego i sędziów WSA w Olsztynie - Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod, Renaty Kanteckiej, Tadeusza Piskozuba, Ryszarda Maliszewskiego i Wojciecha Czajkowskiego. Odnosząc się do powtórnego wniosku o wyłączenie sędziów Sąd I instancji podzielił pogląd wyrażony w postanowieniu NSA z dnia 10 czerwca 2011 r. (sygn. akt I OW 70/11) zgodnie z którym kolejne żądanie wyłączenia sędziów, w którym nie przytoczono żadnych okoliczności mogących w jakikolwiek sposób wywołać wątpliwości co do bezstronności sędziów, nie jest wnioskiem, o którym mowa w art. 19 p.p.s.a. i nie wymaga rozpoznania. Takie postępowanie nie stanowi korzystania z przysługujących stronie uprawnień procesowych, ale jest działaniem obliczonym na podważenie autorytetu sądu jako takiego. Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie postanowił pozostawić w aktach sprawy pismo z dnia 9 stycznia 2011 r. Natomiast w odniesieniu do sędziów, co do których wniosek o wyłączenie nie był wcześniej składany - tj. Włodzimierza Kędzierskiego, Andrzeja Błesińskiego, Zofii Skrzyneckiej, Wiesławy Pierechod, Renaty Kanteckiej, Tadeusza Piskozuba, Ryszarda Maliszewskiego i Wojciecha Czajkowskiego - został mu nadany dalszy bieg. Sąd wskazał, iż sędziowie ci złożyli do akt sprawy oświadczenia, w których wskazali, iż nie zachodzi między nimi a stronami postępowania okoliczność z art. 19 p.p.s.a., tj. tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności Rozpoznając złożony wniosek Sąd I instancji podniósł, że zgodnie z treścią art. 18 § 1 pkt 6 a p.p.s.a. sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję albo postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Stosownie zaś do treści art. 19 p.p.s.a., niezależnie od sytuacji, w których sędzia wyłączony jest z mocy samej ustawy, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. Strona, wnosząc o wyłączenie sędziego, obowiązana jest uprawdopodobnić przyczynę wyłączenia (art. 20 § 1 p.p.s.a.). W odniesieniu do powołanej przesłanki wyłączenia z mocy ustawy Sąd podniósł, że wykładnia literalna przepisu art. 18 § 1 pkt 6 a p.p.s.a. wskazuje, iż przesłanka ta ma zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Tymczasem sędziowie, których wyłączenia domaga się skarżący nie orzekali w niniejszej sprawie (za wyjątkiem trzech sędziów wydających postanowienie z dnia 28 września 2011 r. dotyczące odmowy wyłączenia sędziego), gdyż sędziowie orzekają w Wydziale I Sądu głównie w sprawach podatkowych i celnych, nie zaś statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych. Sędziowie Ci nie wydawali więc w sprawie ani wyroku ani postanowienia kończącego postępowanie. Ponadto Sąd nie stwierdził również istnienia pozostałych przesłanek ustawowych uzasadniających wyłączenie sędziów (art. 18 § 1 ust. 1 pkt 1 - 7 p.p.s.a.). W zakresie, w jakim wniosek o wyłączenie został oparty na treści art. 19 p.p.s.a., Sąd podkreślił, że sędziowie złożyli do akt sprawy oświadczenia, o których mowa w art. 22 p.p.s.a. Skarżący zaś nie wskazał na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane w tym zakresie zarzuty. Podobnie jak poprzednio, argumentacja strony ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane decyzje oraz sugeruje, że sędziowie pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie złożonych w innych sprawach. W ocenie Sądu podnoszone przez skarżącego twierdzenia nie mogły podważyć wiarygodności złożonych w niniejszej sprawie oświadczeń i stanowić podstawy do uwzględnienia wniosku o wyłączenie. Nie odwoływały się bowiem do konkretnych okoliczności faktycznych, które mogłyby mieć wpływ na ocenę sposobu prowadzenia postępowania przez sędziego. Sąd nie podzielił także stanowiska skarżącego w kwestii nieuprawnionego posługiwania się przy ocenie wniosków o wyłączenie argumentacją wyrażoną w postanowieniu Sądu Najwyższego z dnia 25 sierpnia 1971 r. (sygn. akt I CZ 121/71, OSN 1972, poz. 55). Pogląd, iż autorytet moralny sędziego przemawia za wiarygodnością złożonego wyjaśnienia i jeżeli strona żądająca wyłączenia zaprzecza prawdziwości, obowiązana jest wskazać i udowodnić okoliczności, które by podważały wiarygodność oświadczenia sędziego, nie zdewaluował się z uwagi na upływ czasu, czy zmianę ustroju politycznego państwa, i pozostaje nadal aktualny w świetle powołanego na wstępie powyższych rozważań obecnego brzmienia unormowań dotyczących instytucji wyłączenia oraz wyrażonego na tym gruncie orzecznictwa sądowego. W kwestii tej stanowisko zajął również Trybunał Konstytucyjny, który w postanowieniu z dnia 31 stycznia 2011 r., sygn. akt K 3/09 OTK-A z 2011 r. nr 1, poz. 5) wskazał, że przy stosowaniu przepisów dotyczących wyłączenia sędziego mieć należy na uwadze niebezpieczeństwo polegające na tym, że instytucja wyłączenia sędziego mogłaby przekształcić się w narzędzie służące utrudnianiu możliwości orzekania. Trybunał Konstytucyjny wskazał ponadto, że nie można uznać, iż każdy uprzednio wyrażony w wyroku czy publikacji naukowej pogląd prawny, czy opinia wyrażona na temat zagadnienia związanego z przedmiotem rozstrzygnięcia uzasadnia wyłączenie sędziego. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył A. Z., zarzucając naruszenie: - art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 113 § 1 oraz art. 133 § 1 p.p.s.a. i art. 144 p.p.s.a. w zw. z art. 160 p.p.s.a., bowiem w niniejszej sprawie w dniu 10 stycznia 2012 r. już zapadło orzeczenie. A zatem, sprawa ta została merytorycznie rozstrzygnięta i zakończona przed WSA w Olsztynie i zatem Sąd nie był już uprawnionym do rozstrzygania o wniosku skarżącego o wyłączenie sędziów - art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a. w zw. z art. 100 § 2 p.p.s.a. na skutek art. 133 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 160 p.p.s.a., bowiem Sąd w nieuprawniony sposób podejmował po zamknięciu sprawy działania związane z przedmiotem sprawy i mające dla sprawy o sygn. akt II SA/OI 439/11 znaczenie co do przysługujących prawa stronie skarżącej., - art. 91 § 1 p.p.s.a. na skutek art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a., który stanowi, iż posiedzenia sądowe wyznacza przewodniczący z urzędu, ilekroć wymaga tego stan sprawy a takie posiedzenie, jak z art. 91 § 1 p.p.s.a. może się odbyć tylko i wyłącznie gdy nie została zakończona i zamknięta ostatecznie sprawa. - art. 63 p.p.s.a. w zw. z art. 64 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 134 § 1 p.p.s.a. na skutek art. 64 § 3 p.p.s.a., bowiem Sąd wykroczył poza zakres wniosku strony i sam zadecydował za stronę z jakiego uprawnienia i w jaki sposób strona z przysługujących jej prawa chce skorzystać i o co chce wnioskować. W oparciu o powyższe zarzuty skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia ze stwierdzeniem jego nieważności. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Rozpoznając w pierwszej kolejności zarzut nieważności postępowania określony w art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a. wskazać należy, że zgodnie z tym przepisem nieważność postępowania zachodzi jeżeli droga sądowa była niedopuszczalna. A zatem, niedopuszczalność drogi sądowej zachodzi w wypadku spraw, których przedmiot nie należy do kategorii wymienionych w art. 3-5 p.p.s.a. albo gdy skargę wniósł podmiot oczywiście nieuprawniony. Skarżący upatruje nieważności postępowania w tym, iż w sprawie zapadło już orzeczenie i według niego Sąd nie był uprawniony do orzekania w przedmiocie wniosku o wyłączenie sędziów. Z takim stanowiskiem nie sposób się zgodzić. Wskazać bowiem należy, iż wyrok z dnia 10 stycznia 2012 r., który zapadł w niniejszej sprawie nie jest jeszcze prawomocny i skarżącemu przysługuje prawo wniesienia skargi kasacyjnej w wyniku, której orzeczenie może zostać uchylone i przekazane do ponownego rozpoznania bądź utrzymane w mocy. W takiej sytuacji Sąd I instancji był uprawniony do rozpoznania wniosku skarżącego w przedmiocie wyłączenia sędziów. Tym samym stwierdzić należy, że skarżący bezzasadnie zarzuca naruszenie art. 183 § 2 pkt 1 p.p.s.a. Dokonując wobec tego kontroli zaskarżonego postanowienia wskazać należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie w sposób właściwy ocenił, iż w przedmiotowej sprawie nie zachodzą okoliczności, które uzasadniałyby uwzględnienie wniosku o wyłączenie sędziów. W postępowaniu sądowoadministracyjnym kwestię wyłączenia sędziego normują przepisy art. 18 - 24 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Wyczerpujący katalog przyczyn wyłączenia sędziego z mocy ustawy wymieniony został w art. 18 p..p.s.a., natomiast art. 19 p.p.s.a. zakreśla tzw. względne przesłanki wyłączenia wskazując, że niezależnie od wymienionych w art. 18 p..p.s.a. przyczyn wyłączenia, sąd wyłącza sędziego na jego żądanie lub na wniosek strony, jeżeli istnieje okoliczność tego rodzaju, że mogłaby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do jego bezstronności w danej sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego skarżący we wniosku o wyłączenie sędziów, nie wskazał żadnych ustawowych przesłanek uzasadniających wyłączenie. Skarżący nie przedstawił przy tym żadnej racjonalnej argumentacji, która wskazywałaby na uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności wskazanych sędziów i referendarzy sądowych. Również analiza akt sprawy nie daje podstaw do stwierdzenia, że zaistniała którakolwiek z przesłanek wyłączenia określona w art. 18 § 1 pkt 1 - 7 p.p.s.a bądź art. 19 p.p.s.a. Należy w tym miejscu podkreślić, iż żądając wyłączenia sędziego i w trybie art. 19 p.p.s.a. nie wystarczy powołać się na abstrakcyjne przyczyny, które w przekonaniu wnioskodawcy dają wszelką podstawę do wyłączenia. Konieczne jest wskazanie konkretnych i uzasadnionych okoliczności, które przemawiają za takim stanowiskiem. Jak dotąd, oprócz gołosłownej polemiki skarżący nie wskazał na zaistnienie tego rodzaju okoliczności. Niezadowolenie skarżącego odnoszące się do sposobu prowadzenia innych postępowań sądowych (nawet z jego udziałem) nie stanowi automatycznej podstawy do wyłączenia sędziów i referendarzy sądowych orzekających wcześniej w tych sprawach. Zarzuty co do wadliwości orzeczenia (w tym prowadzonego postępowania), skarżący może podnosić - co do zasady - w środkach odwoławczych, a nie we wniosku o wyłączenie sędziów w innej sprawie. Należy także podzielić stanowisko Sądu I instancji, iż niniejsza sprawa dotyczy statusu bezrobotnego i zasiłku dla bezrobotnych i nie jest to sprawa tożsama z innymi sprawami skarżącego. Nie ma zatem podstaw by wyłączać sędziów z tej tylko przyczyny, że orzekali we wcześniejszych sprawach skarżącego. Wobec złożonych przez sędziów oświadczeń uznać należy, że Sąd I instancji zasadnie ocenił, że w niniejszej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia wniosku o wyłączenie sędziów. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.