I OZ 1099/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Janina Antosiewicz po rozpoznaniu w dniu 11 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1154/11 o odmowie przyznania M.K. prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia adwokata w sprawie ze skargi M.K. na decyzję Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia [...] maja 2011 r. Nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2011 r., sygn. akt IV SA/Wa 1154/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił M.K. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia Sąd wskazał, że ze złożonego formularza PPF wynika, iż skarżący prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną i pełnoletnią córką. Wnioskodawca jest właścicielem mieszkania o pow. 62 m2, poza tym nie posiada żadnego innego majątku ani przedmiotów wartościowych. Skarżący uzyskuje wynagrodzenie z tytułu umowy o pracę w wysokości 2.200 zł brutto miesięcznie. Żona skarżącego jest osobą bezrobotną, natomiast córka nie osiąga dochodów, ponieważ jest studentką studiującą w systemie dziennym. W uzupełnieniu przedmiotowego wniosku skarżący podał, iż konieczne miesięczne wydatki ponoszone przez jego rodzinę szacuje na kwotę około 656 zł. Ponadto skarżący załączył zaświadczenie o zatrudnieniu i wysokości uzyskanego w sierpniu 2011 r. wynagrodzenia w wysokości 2.991, 88 zł netto, zaświadczenie z urzędu skarbowego o wysokości dochodów uzyskanych przez L.K. w roku podatkowym 2010 r. (dochód: 39.503,00 zł) oraz zaświadczenie Powiatowego Urzędu Pracy w Częstochowie potwierdzające status L.K. jako osoby bezrobotnej bez prawa do zasiłku. Wnioskodawca nie wykonał natomiast wezwania w zakresie dotyczącym nadesłania wyciągów z posiadanych przez niego oraz jego żonę kont bankowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, pomimo ponownego wezwania go w dniu 12 września 2011 r. do uzupełnienia wniosku o wskazane dokumenty. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 30 września 2011 r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Sprzeciw od powyższego postanowienia wniósł skarżący. W odpowiedzi na zarządzenie z dnia 25 października 2011 r. wzywające do nadesłania wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy, skarżący poinformował, iż wszystkie dokumenty dotyczące jego i żony dochodów oraz wydatków związanych z utrzymaniem mieszkania przesłał już do Sądu i żadnych innych dokumentów nie posiada. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy uznał, iż nie zasługuje on na uwzględnienie. Sąd I instancji stwierdził, że ciężar udowodnienia braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy. Zatem musi on przedstawić argumentację, która potwierdzałaby niezdolność do wygospodarowania środków na pokrycie kosztów postępowania. Prawidłowo wypełniony wniosek o przyznanie prawa pomocy, zawierający informacje o posiadanych przez stronę aktywach, nie jest bowiem zawsze wystarczającym dowodem na okoliczność, że strona nie jest w stanie zgromadzić funduszy niezbędnych do prowadzenia procesu. Sąd wskazał, iż skarżący zawarł co prawda w formularzu PPF podstawowe informacje o przybliżonej wysokości dochodów jego rodziny, jednakże mimo trzykrotnego wezwania, nie przedstawił wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych z okresu ostatnich trzech miesięcy. Wezwanie to było o tyle istotne dla oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej skarżącego, że pomiędzy oświadczeniem skarżącego zawartym w formularzu PPF, a nadesłanymi dokumentami znajdują się rozbieżności co do uzyskiwanych dochodów przez skarżącego. Dlatego też, w ocenie Sądu, przedłożenie przez skarżącego dokumentów potwierdzających stan środków na rachunku bankowym oraz rodzaj i kwotę dokonywanych na nim operacji pozwoliłoby na pełną ocenę możliwości płatniczych skarżącego. Zdaniem Sądu I instancji skarżący nie wykazał w sposób dostateczny, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M.K. Skarżący wskazał, iż jest jedynym żywicielem rodziny i ma na swoim utrzymaniu bezrobotną żonę oraz niepracującą córkę, która uczęszcza na studia dzienne. Do zażalenia skarżący załączył zaświadczenie o dochodach oraz trzy wyciągi bankowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Art. 246 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "p.p.s.a." - wprost przenosi na stronę obowiązek wykazania, że nie ma środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania (przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym) lub, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym). Instytucja prawa pomocy ma na celu umożliwienie dochodzenia swoich praw przed sądem osobom o bardzo niskich dochodach lub całkowicie tych dochodów pozbawionych, które z uwagi na swą sytuację materialną nie są w stanie pokryć kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Zasadą jest bowiem, iż strona powinna partycypować w kosztach postępowania, w szczególności jeśli posiada stały miesięczny dochód. Prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania i wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku uprawdopodobnić w sposób wiarygodny i rzetelny, że zachodzą przesłanki do uwzględnienia wniosku. Jedynym kryterium oceny wniosku o przyznanie prawa pomocy jest kryterium majątkowe. Sąd nie kieruje się w tym zakresie zasadami słuszności, lecz bada stan majątkowy i rodzinny wnioskodawcy. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego - Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zbadał przesłanki warunkujące przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym i prawidłowo doszedł do przekonania, że przedstawiona przez skarżącego sytuacja materialna uniemożliwia ocenę, czy istnieją podstawy do przyznania wnioskowanej pomocy. Należy zauważyć, że przepis art. 255 p.p.s.a. stanowi, że jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku o przyznanie prawa pomocy okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Należy stwierdzić, że działanie Sądu I instancji oparte na podstawie art. 255 p.p.s.a. zasługuje w niniejszej sprawie na aprobatę, gdyż zmierzało do dokładnego zbadania wszelkich okoliczności celem rozpatrzenia wniosku skarżącego. W niniejszej sprawie skarżący, wezwany zarządzeniami z dnia 9 sierpnia 2011 r., 9 września 17 oraz 22 listopada 2011 r. - do przedłożenia wyciągów bankowych nie wykonał prawidłowo tych zarządzeń. Należy wskazać, że niedopełnienie w całości lub w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia uzasadnia oddalenie wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z taką sytuacją mamy do czynienia w niniejszej sprawie. A zatem, nieprzedłożenie przez skarżącego żądanych przez Sąd dokumentów i oświadczeń w zakreślonym terminie uniemożliwiło Sądowi I instancji dokonanie oceny rzeczywistej sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżącego. W takiej sytuacji zasadne jest stanowisko Sądu I instancji, że brak było podstaw do uznania, że skarżący uprawdopodobnił w sposób przekonujący, iż znajduje się w sytuacji uzasadniającej całkowite zwolnienie od kosztów sądowych. Należy zaznaczyć, iż przy dopiero przy wniesionym zażaleniu skarżący złożył żądane przez Sąd I instancji wyciągi bankowe, jednakże nie może prowadzić to do uwzględnienia zażalenia, skoro Sądowi Wojewódzkiemu nie można zarzucić naruszenia prawa. Dodać należy, iż z załączonych do zażalenia dokumentów wynika, iż zarobki miesięczne skarżącego są znacznie wyższe niż deklarowane przez niego na formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy. Mianowicie na druku formularza PPF skarżący podał, iż jego dochody wynoszą 2200 zł brutto, natomiast z załączonego do zażalenia zaświadczenia o zarobkach wynika, iż średnie miesięczne wynagrodzenie skarżącego z trzech miesięcy wynosiło 2856,41 zł netto. Niemniej jednak należy wskazać, iż zgodnie z art. 165 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w związku z art. 197 p.p.s.a., oddalił zażalenie.