I OZ 856/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Jurkiewicz po rozpoznaniu w dniu 15 listopada 2011 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia A.Z. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 3 października 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 525/11 oddalające wniosek o wyłączenie sędziów i referendarzy sądowych w sprawie ze skargi A.Z. na postanowienie Wojewody Warmińsko-Mazurskiego z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie statusu bezrobotnego – przywrócenie terminu do wniesienia odwołania postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 3 października 2011 r., sygn. akt II SA/Ol 525/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie oddalił wniosek A. Z. o wyłączenie sędziów i referendarzy wymienionych w jego treści. W uzasadnieniu Sąd I instancji poczynił ogólne rozważania w zakresie wyłączenia sędziego i referendarza sądowego od orzekania w sprawie w kontekście art. 18 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) i wskazał, że sam fakt orzekania w innej sprawie, w której wnioskodawca był stroną, nie daje podstawy do formułowania zastrzeżeń co do bezstronności sędziego, biorącego udział w rozstrzyganiu innej sprawy. Z tych przyczyn okoliczność, że sędzia bądź referendarz sądowy orzekał w innej sprawie zainicjowanej przez skarżącego, nie czyni zasadną sugestii o jakimkolwiek ich nastawieniu do strony, czy też o istnieniu "czynników irracjonalnych wpływających na podejmowanie decyzji", na które to powołano się we wniosku. W tym kontekście podstawy do wyłączenia nie może stanowić również niezadowolenie strony z rozstrzygnięcia uprzednio toczącej się sprawy, bowiem zarzuty te strona mogła podnosić w środkach odwoławczych od orzeczeń sądu I instancji. Zaś odnosząc się do powołanej przez wnioskodawcę przesłanki wyłączenia z mocy ustawy Sąd podkreślił, że wykładnia literalna przepisu art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. wskazuje, że przesłanka ta ma zastosowanie wyłącznie w sprawach skarg na decyzje i postanowienia, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie sędzia brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego postępowanie w sprawie. Tymczasem przedmiotowa sprawa – odmowa przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w przedmiocie utraty statusu bezrobotnego – nie była dotychczas objęta kontrolą sądu administracyjnego. Zatem Sąd uznał, że wniosek o wyłączenie sędziego, którego podstawę stanowi art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a., nie zasługiwał na uwzględnienie. Rozpatrując zaś przedmiotowy wniosek przez pryzmat art. 19 p.p.s.a. Sąd I instancji podniósł, że objęci wnioskiem o wyłączenie sędziowie i referendarze sądowi złożyli stosowane oświadczenia w trybie art. 22 p.p.s.a., zaś skarżący nie wskazał na żadne okoliczności, czy też dowody, mogące uprawdopodobnić formułowane w tym zakresie zarzuty. Zdaniem Sądu argumentacja strony ma charakter ogólnikowy i wskazuje m.in. na istnienie czynników irracjonalnych wpływających na podejmowane decyzje oraz sugeruje, że sędziowie oraz referendarze sądowi pozostają pod wpływem uprzedzeń czy też niechęci do strony, co skutkowało negatywnymi dla niej rozstrzygnięciami w zakresie wniosków o wyłączenie złożonych w innych sprawach. Zażalenie na powyższe orzeczenie wniósł A. Z. żądając jego uchylenia w całości i w tym zakresie przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji w Olsztynie. Jednocześnie zakwestionowanemu postanowieniu zarzucono naruszenie: 1. art. 22 § 2 p.p.s.a. w zw. z art. 19 p.p.s.a. poprzez subiektywne przyjęcie, iż w sprawie wniosku strony skarżącej w wyłączenie ww. sędziów WSA w Olsztynie w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 525/11 z powodu stanowiska skarżącego do tych sędziów i wskazanych przyczyn wyłączenia (art. 19 p.p.s.a.) nie spowodowało to, iż nie zachodziły w ogóle i nie istniały jakiegokolwiek rodzaju podstawy stosunku osobistego do skarżącego i ww. sędziów oraz przesłanek i okoliczności do przyjęcia, że działanie polegające na wnioskowaniu o wyłączenie ww. sędziów na skutek jego podjętych decyzji w stosunku do wniosków skarżącego w tej sprawie mogłyby wywołać jakąkolwiek wątpliwość, co do bezstronności ww. sędziów, 2. art. 19 p.p.s.a. przez wadliwą wykładnię polegającą na przyjęciu, iż norma ta może być rozumiana inaczej to, że jeśli w sprawie zachodzi albo istnieją okoliczności, co do wątpliwości lub mogące wywołać wątpliwości, co o bezstronności sędziego przez jego jednoznaczne lub pokrewne działania lub zachowania albo też inne poczynione skutki jego zachowań odnoszące się do sprawy lub jej przedmiotu oraz do uprawnień strony, a mające wpływ na sprawę lub mogące oddziaływać na sprawę pozytywnie lub negatywnie w jej toku dalszej instancyjnej kontroli, to nie zachodzą jakiekolwiek przesłanki wynikające z normy prawa art. 19 p.p.s.a. skutkujące uwzględnieniem przesłanek wyłączenia z zakresu wniosku o wyłączeniu, 3. art. 141 § 4 w zw. z art. 134 § 1 na skutek art. 135 w zw. z art. 133 § 1 zdanie pierwsze p.p.s.a. przez błędne przyjęcie oraz wadliwe ustalenie faktów sprawy, iż w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 525/11 brak było jakichkolwiek przesłanek rzeczywistych i prawnych podstaw i przyczyn wyłączenia sędziów, których to w sprawie o sygn. akt II SA/Ol 525/11 wniosek strony skarżącej dotyczył. W uzasadnieniu skarżący wskazał, że błędny jest pogląd Sądu, iż instytucja wyłączenia sędziego z mocy art. 19 p.p.s.a. ogranicza się tylko do pozostawania tych sędziów w wyraźnych relacjach osobistych ze stroną. Zdaniem skarżącego w niniejszej sprawie takie okoliczności wywołujące uzasadnioną wątpliwość co do bezstronności sędziów objętych wnioskiem o wyłączenie zachodzą, albowiem z powodu działań podjętych przez skarżącego – już we wcześniejszych sprawach domagał się ich wyłączenia, a nadto sędziowie ci pozbawili go przysługujących mu praw – mogą powstać uzasadnione wątpliwości co do ich bezstronności i w tej sprawie. Zakwestionował również oświadczenia złożone przez sędziów i referendarzy sądowych w trybie art. 22 § 2 p.p.s.a., albowiem jego zdaniem treść tych oświadczeń (jednakowo brzmiących) nic nie wyjaśnia. Oświadczenia te sprowadzają się jedynie do przepisania formuły zawartej w art. 19 p.p.s.a., a nie odnoszą się w ogóle do kwestii podnoszonych przez skarżącego w złożonym wniosku. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Instytucja wyłączenia sędziego zarówno z mocy prawa, jak i na wniosek strony jest istotną gwarancją procesową, która ma zapewnić rozpoznanie sprawy przez sąd w takim składzie orzekającym, którego sędziowie nie pozostają w relacjach osobistych ze stronami postępowania oraz nie mieli wcześniejszych związków z rozpoznawaną sprawą. Ratio legis przepisów o wyłączeniu sędziego sprowadza się do eliminowania przyczyn, które mogą skutkować powstaniem wątpliwości, co do bezstronności i obiektywizmu sędziego w rozpoznaniu określonej sprawy (porównaj: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Jan Paweł Tarno. Wyd. LexisNexis Warszawa 2010, s. 76). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego w przedmiotowej sprawie nie miała miejsca żadna z przesłanek wskazana w treści art. 18 § 1 p.p.s.a. powodująca wyłączenie sędziego od orzekania z mocy ustawy. Jak wynika z uzasadnienia zażalenia wątpliwości co do bezstronności sędziów i referendarzy sądowych Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie objętych wnioskiem skarżący upatruje w tym, że orzekali już oni wcześniej w sprawach z jego udziałem, w toku których - jego zdaniem - pozbawili go przysługujących mu praw, a nadto w fakcie, że domagał się już we wcześniejszej sprawie ich wyłączenia. Powyższe, w ocenie skarżącego świadczy o tym, że sędziowie ci są już do niego uprzedzeni. Mając na uwadze wskazane przez skarżącego okoliczności, które jego zdaniem pozbawiają sędziów objętych wnioskiem atrybutu bezstronności przy orzekaniu w sprawach z jego udziałem należy się odnieść do argumentów zażalenia w kontekście art.18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. i art. 19 p.p.s.a. Przepis art. 18 § 1 pkt 6a p.p.s.a. stanowi, iż sędzia jest wyłączony z mocy samej ustawy w sprawach dotyczących skargi na decyzję lub postanowienie, jeżeli w prowadzonym wcześniej postępowaniu w sprawie brał udział w wydaniu wyroku lub postanowienia kończącego w sprawie. W niniejszej sprawie zasadnie Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie nie zachodzi wskazana wyżej podstawa do wyłączenia sędziów i referendarzy od orzekania z mocy ustawy, albowiem zarówno sędziowie ci jak i referendarze orzekali wprawdzie w sprawach z udziałem skarżącego, ale dotyczących innych aktów administracyjnych (inny przedmiot postępowania) niż w sprawie niniejszej. Okoliczności tej skarżący w swym zażaleniu nie kwestionuje, zatem należy uznać, że została ona oceniona przez Sąd I instancji prawidłowo. Natomiast przepis art. 19 p.p.s.a jako podstawę wyłączenia sędziego czyni samo powstanie wątpliwości co do bezstronności tego sędziego u strony zgłaszającej wniosek (porównaj: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. B. Dauter, B. Gruszczyński, A. Kabat. M. Niezgódka-Medek, wyd. Wolters Kluwer, Warszawa 2009, s. 74, teza 1). Przy czym do uwzględnienia wniosku nie wystarczy samo subiektywne przekonanie strony o braku bezstronności sędziego, lecz strona winna wskazać takie okoliczności, które obiektywnie wzbudziłyby wątpliwości co do tej bezstronności (porównaj: uzasadnienie do postanowienia NSA z dnia 22.02.2008 r., sygn. II FZ 60/08, dostępne w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń i Informacji o Sprawach http://orzeczenia.nsa.gov.pl). Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego zakwestionowane postanowienie jest prawidłowe, a tym samym odpowiada prawu. Prawidłowo Sąd I instancji stwierdził, że w sprawie nie występują jakiekolwiek okoliczności mogące stanowić przyczynę wyłączenia sędziego i referendarzy sądowych objętych wnioskiem skarżącego. Przepis art. 19 p.p.s.a. nie będzie miał w przedmiotowej sprawie zastosowania, gdyż na podstawie akt sprawy nie można stwierdzić, że w stosunku do wskazanych sędziów i referendarzy sądowych istnieją jakiekolwiek okoliczności, które mogłyby wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności. Takich okoliczności nie wskazali zarówno sami sędziowie i referendarze sądowi w złożonych oświadczeniach jak sam skarżący. W pierwszej kolejności wskazać należy, że oświadczenia sędziów i referendarzy sądowych o braku podstaw do wyłączeniach ich zarówno z mocy ustawy jak i art. 19 p.p.s.a. są prawidłowe. Przepis art. 22 § 2 p.p.s.a. stanowi tylko, że sąd wydaje postanowienie w przedmiocie wyłączenia sędziego, "po złożeniu wyjaśnienia przez sędziego, którego wniosek dotyczy". Zatem z powyższego wynika, że wyjaśnienie to jest obligatoryjną częścią postępowania w przedmiocie wyłączenia sędziego, brak jest natomiast wymogów ustawowych z jakich elementów takie wyjaśnienie winno się składać. W praktyce przyjęto, że wyjaśnienia sędziów co do istnienia bądź braku okoliczności mogących wywołać uzasadnioną wątpliwość co do ich bezstronności w danej sprawie sprowadzają się do oświadczenia czy takie okoliczności istnieją czy też nie. Natomiast niezależnie od tego, jakiej treści wyjaśnienie złoży dany sędzia, nie ma on obowiązku ich uzasadniania. Wystarczy samo stwierdzenie, że okoliczności te w realiach danej sprawy występują bądź jest ich brak. Jak trafnie wskazał Sąd I instancji za wiarygodnością wyjaśnienia złożonego przez sędziego czy referendarza sądowego przemawia ich autorytet moralny. A zatem, jeżeli strona nie podważy prawdziwości oświadczenia złożonego przez sędziego, to brak jest podstaw do jego wyłączenia. W niniejszej sprawie argumenty podniesione przez skarżącego nie podważają prawdziwości oświadczeń złożonych przez sędziów i referendarzy objętych wnioskiem, albowiem nie rodzą one uzasadnionej wątpliwości co do ich bezstronności. Istnienia przesłanek z art. 19 p.p.s.a. skarżący upatruje w tym, że zarówno sędziowie jak i referendarze przez niego wymienieni są w stosunku do niego uprzedzeni, albowiem orzekali już w innych sprawach z jego udziałem, a czynności przez nich dokonywane godziły w jego uprawnienia jako strony (pozbawili go przysługujących mu praw), a nadto już wcześniej domagał się ich wyłączenia. Powyższe, w ocenie skarżącego powoduje, że w tej sprawie sędziowie i referendarze sądowi nie będą obiektywni, ale będą go postrzegali przez pryzmat działań podjętych poprzednio. Z takim zapatrywaniem skarżącego nie sposób się zgodzić, albowiem z samego faktu, że dany sędzia orzekał już w sprawie, czy sprawach z udziałem strony nie można wywieść wniosku że automatycznie w kolejnej sprawie nie będzie on w stosunku do tej strony obiektywny, albowiem będzie do niej niejako uprzedzony z uwagi na jej działania w poprzednich sprawach. W niniejszej sprawie takich okoliczności uzasadniających przyjęcie, że wskazani we wniosku sędziowie i referendarze utracili w stosunku do skarżącego przymiot bezstronności, skarżący nie wskazał. Rację ma bowiem Sąd I instancji, że samo niezadowolenie strony ze sposobu procedowania danego sędziego, czy zapadłych w sprawie rozstrzygnięć nie uzasadnia przyjęcia po stronie osób orzekających braku bezstronności, zwłaszcza że zapadłe orzeczenia mogą być na skutek wniesionych środków zaskarżenia poddane kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Nie można również przypisać sędziom i referendarzom niechętnego stosunku do skarżącego tylko dlatego, że w jednej z wcześniejszych spraw domagał się on ich wyłączenia. Nawet kilkakrotne, nieskuteczne, złożenie wniosku o wyłączenie danego sędziego nie rodzi dla strony w sposób automatyczny negatywnych konsekwencji. Żeby wykazać, iż działanie strony spowodowało niechęć ze strony osób orzekających skarżący musiałby przywołać konkretne okoliczności z których w sposób ewidentny wynika negatywny stosunek konkretnego sędziego do danej strony. Takich okoliczności w niniejszej sprawie brak, albowiem z całą pewnością o powyższym nie świadczy wydawanie orzeczeń czy podejmowanie czynności proceduralnych z których strona nie jest zadowolona. Mając na uwadze powyższą argumentację stwierdzić należy, że wniesione zażalenie nie zasługiwało na uwzględnienie. Dlatego też na podstawie art. 184 p.p.s.a. podlegało oddaleniu.