II GZ 11/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Urszula Raczkiewicz po rozpoznaniu w dniu 3 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia M.C. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 7 grudnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 804/11 w zakresie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku w sprawie ze skargi M.C. na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z dnia [...] lutego 2011 r., nr [...] w przedmiocie uzupełniającej płatności obszarowej do powierzchni roślin przeznaczonych na paszę, uprawianych na trwałych użytkach zielonych postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 7 grudnia 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 804/11, odmówił M.C. przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku z 4 października 2011 r., oddalającego jego skargę na decyzję Dyrektora M. Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w W. z [...] lutego 2011 r. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że pełnomocnik skarżącego, ustanowiony z urzędu – adwokat R.M., pismem z 5 listopada 2011 r., nadanym w dniu 7 listopada 2011 r. wniósł o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o sporządzenie i doręczenie uzasadnienia wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z 4 października 2011 r., dokonując jednocześnie czynności, której nie wykonał w terminie. Sąd uzasadniając odmowę przywrócenia terminu wskazał, że zgodnie z art. 86 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.) strona wnioskująca o przywrócenie terminu musi uprawdopodobnić okoliczności wskazujące na brak winy w uchybieniu terminu. O braku winy można mówić w sytuacji gdy strona pomimo dochowania należytej staranności nie mogła usunąć przeszkody do dokonania czynności. Sąd I instancji stwierdził, że w rozpoznawanej sprawie pełnomocnik we wniosku takich okoliczności nie uprawdopodobnił. W ocenie Sądu, pełnomocnik sam, bez wskazań od swojego mocodawcy miał obowiązek wystąpić z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku. Sąd podniósł, że obowiązkiem pełnomocnika jak i skarżącego było ułożenie sobie wzajemnych relacji, w tym również ustalenie sposobów szybkiej komunikacji, aby możliwe było podejmowanie decyzji w odpowiednim czasie. Obowiązek ten w ocenie Sądu nie został wypełniony, skoro zgodnie z oświadczeniem pełnomocnika od wydania wyroku do momentu kontaktu z mocodawcą upłynęło 30 dni. W konkluzji Sąd stwierdził, że okoliczności przedstawione we wniosku o przywrócenie terminu nie uprawdopodobniły braku winy w uchybieniu terminowi i były skutkiem zaniedbania skarżącego i jego pełnomocnika. Zażalenie na to postanowienie złożył w imieniu M.C. jego pełnomocnik domagając się zmiany zaskarżonego postanowienia, zarzucając mu naruszenie art. 86 § 1 p.p.s.a., poprzez przyjęcie, iż na skutek naruszenia przez pełnomocnika z urzędu nieistniejącego obowiązku skarżący i jego pełnomocnik zaniedbali czynności procesowych w sprawie. W uzasadnieniu wskazał, że Sąd błędnie przyjął, że pełnomocnik miał obowiązek wystąpienia z wnioskiem o sporządzenie uzasadnienia wyroku oddalającego skargę, bez uprzedniego kontaktowania się z mocodawcą, niejako " z urzędu". Sąd nie wskazał podstawy prawnej z której taki obowiązek wynika. Nie zgodził się z twierdzeniem, że dopiero dokonanie tej czynności pozwala na ocenę, czy istnieją uzasadnione podstawy do wniesienia skargi kasacyjnej. Wskazał, że są takie sytuacje – dotychczasowe orzecznictwo, stan faktyczny sprawy, które pozwalają na ocenę braku zasadności wniesienia skargi kasacyjnej już po wyroku Sądu I instancji. Podniósł ponadto, że wystąpienie z wnioskiem z "ostrożności procesowej" byłoby sprzeczne z zasadą ekonomiki procesowej – powodowałoby nieuzasadnione przedłużanie postępowania oraz dodatkowe koszty. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do treści przepisu art. 86 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.), jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi o przywróceniu terminu. Intencją ustawodawcy przy tworzeniu przepisów regulujących instytucję przywrócenia terminu było umożliwienie stronie obrony swoich praw czy interesów w sytuacji, gdy upływ terminów procesowych wywołał dla niej negatywne skutki prawne, przy jednoczesnym założeniu, że strona dołożyła wszelkich możliwych starań, aby takich negatywnych konsekwencji uniknąć. Pierwszorzędne znaczenie dla rozpoznania wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym ma zatem ustalenie, że fakt uchybienia przez stronę terminowi nie nastąpił z jej winy. Przy ocenie braku winy w uchybieniu terminu przyjąć należy pewien obiektywny miernik staranności, co oznacza, że tylko stwierdzenie, że strona (lub jej pełnomocnik) danej przeszkody nie była w stanie przewidzieć, uzasadnia uwzględnienie wniosku. Chodzi więc o okoliczności od strony całkowicie niezależne i nieprzewidywalne. Naczelny Sąd Administracyjny podziela stanowisko Sądu I instancji wyrażone w zaskarżonym postanowieniu, że skarżący (jego pełnomocnik) nie uprawdopodobnił aby uchybienie terminowi było następstwem niezawinionych okoliczności. Pełnomocnik skarżącego jako okoliczność wyłączającą winę w uchybieniu terminu podał trudności w kontaktach z jego mocodawcą, zamieszkującym w innym mieście niż znajduje się jego kancelaria. Naczelny Sąd Administracyjny w tym zakresie podziela stanowisko wyrażone przez Sąd I instancji w zaskarżonym postanowieniu, iż okoliczność ta w rozpoznawanej sprawie nie wyłącza braku winy w uchybieniu terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku WSA w W. z 4 października 2011 r. Powinnością bowiem zarówno skarżącego jak i pełnomocnika, na co wskazywał Sąd I instancji jest ułożenie tak wzajemnych relacji, w tym również ustalenie sposobów komunikacji, aby niezbędne czynności procesowe, których niewykonanie w terminie może przynieść negatywne skutki, realizowane były w terminach zakreślonych przez przepisy prawa. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego dochowując należytej staranności zarówno mocodawca jak i pełnomocnik powinni już przed wydaniem orzeczenia ustalić sposób komunikowania się. Należy również zwrócić uwagę na okoliczność, iż to ustanowiony profesjonalny pełnomocnik posiadał wiedzę, iż w przypadku oddalenia skargi, termin na złożenie wniosku wynosi 7 dni, od dnia wydania orzeczenia. Skarżący takiej wiedzy mógł nieposiadać, wobec tego pełnomocnik wraz ze swoim mocodawcą, w przypadku trudności z porozumiewaniem się, powinni ustalić sposób postępowania na wypadek wydania niekorzystnego rozstrzygnięcia przez Wojewódzki Sąd Administracyjny. Pełnomocnik jako osoba profesjonalnie przygotowana do świadczenia pomocy prawnej jest zobowiązana do udzielania wskazówek i pouczeń swojemu mocodawcy o konieczności podjęcia działań związanych ze sprawą oraz o ewentualnych skutkach zaniechania tych działań. Pełnomocnika zatem ma pouczać stronę oraz działać w taki sposób aby uniknęła ona ujemnych skutków w zakresie postępowania sądowoadministracyjnego. Odnosząc się do kwestii podnoszonej przez pełnomocnika, iż Sąd błędnie przyjął, że był on zobowiązany do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia bez wcześniejszej dyspozycji swojego mocodawcy, należy zgodzić się z pełnomocnikiem skarżącego, że z żadnego przepisu nie wypływa bezpośrednio powinność ustanowionego pełnomocnika do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnienia niejako "z urzędu". Jednakże pomimo braku obowiązku działania bez dyspozycji mocodawcy, zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego pełnomocnik nie uprawdopodobnił aby uchybienie terminowi do złożenia wniosku o sporządzenie uzasadnianie wyroku było następstwem niezawinionych okoliczności zarówno przez niego jak i przez skarżącego. W konsekwencji uznać należy, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, a wniosek o przywrócenie terminu nie mógł zostać uwzględniony. Z powyższych względów, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 i § 2 p.p.s.a., Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji postanowienia.