II FZ 826/11

Dnia 16 stycznia 2012 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA: Anna Świderska po rozpoznaniu w dniu 16 stycznia 2012 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia A. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 9 listopada 2011 roku sygn. akt I SA/Bk 277/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi A. R. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia 13 maja 2011 roku nr [...] w przedmiocie: zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów ewidencjonowanych za 2005 rok postanawia: oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 9 listopada 2011 r., w sprawie sygn. akt I SA/Bk 277/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odmówił A. R. przyznania prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych. W motywach orzeczenia sąd wskazał, że w uzasadnieniu zgłoszonego wniosku o przyznanie prawa pomocy podatnik podał, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z małżonką oraz czwórką dzieci w wieku 4, 15, 19 i 22 lat. Źródłem miesięcznego utrzymania rodziny jest dochód uzyskiwany przez wnioskodawcę z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej "[...]". Skarżący wskazał, że w maju firma wykazała stratę w wysokości 92.786 zł (przy przychodzie 189.962 zł), w czerwcu strata ta wyniosła 23.799 zł. W lipcu 2011 r. sytuacja finansowa uległa zmianie, gdyż firma osiągnęła dochód w kwocie 115.949 zł. Jednakże w rozliczeniu został on przeznaczony na pokrycie strat wykazanych w poprzednich miesiącach oraz zakup materiałów do produkcji w kwocie 219.563 zł. Skarżący ponosi koszty działalności gospodarczej w postaci: wynagrodzeń pracowników, opłaty za wodę i ogrzewanie, ZUS, napraw, remontów, podatku od nieruchomości, pozostałych wydatków administracyjnych. A. R. podkreślił, że uzyskiwany dochód przeznaczony jest na pokrycie kosztów bieżącego utrzymania rodziny oraz wydatków związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą. Z oświadczenia strony wynika ponadto, że jego majątek stanowi dom o powierzchni 180 m², nieruchomość rolna o powierzchni 4 ha, budynki związane z prowadzoną działalnością gospodarczą o powierzchni 48 m², samochód osobowy marki Toyota Avensis. Skarżący dodał, że nie posiada zgromadzonych oszczędności. Oświadczył także, że wydatki miesięczne związane z utrzymaniem rodziny to: światło - 2.273,77 zł (kwartalnie); opłata za wodę - 262,81 zł; opieka lekarska - 1.200 zł; wyżywienie, środki czystości i ubrania - 1.000 zł na osobę oraz koszty eksploatacji posiadanego samochodu osobowego marki Toyota Avensis rok prod. 2006 - 2.000 zł. Do akt sprawy skarżący dołączył: zestawienie obrotów za okres czerwiec - sierpień 2011 r.; zeznanie o wysokości dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2010; faktury i rachunki z gaz, energię elektryczną, telefon, wodę; ewidencję środków trwałych prowadzonej firmy; wyciąg z rachunku bankowego za okres 1 czerwca - 31 sierpnia 2011 r. Postanowieniem z dnia 4 października 2011r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Białymstoku odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie podkreślając, iż rozmiar działalności gospodarczej oraz dochody uzyskiwane z jej tytułu, a co za tym idzie wielkość środków którymi obraca skarżący umożliwiają mu pokrycie kosztów sądowych które na obecnym etapie postępowania wynoszą 417 zł. W sprzeciwie od przedmiotowego postanowienia skarżący podniósł, że nie posiada wolnych środków finansowych na opłacenie wpisu sądowego od skargi. Wskazał, że nie posiada oszczędności, a środki finansowe zaangażowane są w obrocie związanym z działalnością firmy, zaś cały dochód przeznacza na rozwój prowadzonej działalności gospodarczej i utrzymanie rodziny. Rozpoznając przedmiotowy sprzeciw Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku wskazał, że ze skarg wnioskodawcy w chwili obecnej przed tym sądem zawisły trzy sprawy, w których łączna wysokość wpisów zamyka się kwotą 2.918 zł. W ocenie WSA analiza okoliczności przedstawionych we wniosku wraz z dokumentacją i oświadczeniami strony zgromadzonymi w aktach sprawy, nie dają podstaw do przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia sąd podkreślił, że w ryzyko prowadzenia działalności gospodarczej wliczony jest obowiązek ponoszenia kosztów postępowań sądowych. Oceny tej nie może zmienić okoliczność, że okresowo strona uzyskuje stratę. Strata w zakresie prowadzonej działalności jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami, nie oznacza natomiast braku środków finansowych w firmie. Dołączona do akt sprawy dokumentacja wskazuje, że skarżący uzyskał okresowo stratę, jednakże w okresie do końca sierpnia 2011 r. wykazał już dochód w łącznej wysokości 145.052 zł, przy uzyskanym przychodzie 1.941.483 zł. Analiza przedłożonych wyciągów z rachunku bankowego wskazuje ponadto, że na dzień 31 sierpnia 2011 r. skarżący dysponował kwotą 141.021 zł, pozwalającą na uiszczenie kosztów sądowych. Obraz sytuacji finansowej skarżącego uzupełnia wykaz środków trwałych prowadzonej działalności gospodarczej o wartości przekraczającej 400.000 zł, w tym łatwo zbywalne przedmioty w postaci środków transportu o wartości przeszło 100.000 zł. W ocenie WSA brak jest tym samym podstaw do przyjęcia, że skarżący znajduje się w sytuacji materialnej, która obiektywnie uniemożliwia zgromadzenie środków potrzebnych na uiszczenie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na powyższe postanowienie A. R. wniósł zażalenie do Naczelnego Sądu Administracyjnego domagając się jego uchylenia i przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, ewentualnie jego uchylenia i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania sądowi i instancji. W uzasadnieniu wnioskodawca powtórzył argumentację prezentowaną w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Stosownie do art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym osobie fizycznej następuje, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wskazany przepis stanowi odstępstwo od generalnej zasady ponoszenia kosztów postępowania sądowoadministracyjnego zawartej w art. 199 p.p.s.a.. Strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy musi zatem uprawdopodobnić, iż jej sytuacja materialna jest na tyle trudna, że uzasadnia wyjątkowe traktowanie. W przypadku prawa pomocy mamy do czynienia z pomocą budżetu Państwa osobom, które z uwagi na ich trudną sytuację materialną nie są w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona domagająca się przyznania prawa pomocy w pierwszej kolejności powinna sama zabezpieczyć na ten cel stosowne środki, czyli właściwie zaplanować swe wydatki oraz poczynić oszczędności do granic zabezpieczenia utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dopiero, gdy jej majątek i dochody nie pozwalają na poczynienie oszczędności lub gdy pomimo dokonanych oszczędności nie jest ona w stanie ponieść kosztów postępowania, można zwrócić się o przeniesienie ciężaru kosztów postępowania na współobywateli. Przesłanki przyznania prawa pomocy są przy tym określone ogólnie, a więc uznaniu sądu pozostawił ustawodawca ocenę okoliczności przemawiających, zdaniem wnioskodawcy, za rozstrzygnięciem korzystnym dla niego. Należy zauważyć, że ciężar dowodu spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca powinien zatem wykazać, że jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, że nie jest w stanie pokryć kosztów sądowych we własnym zakresie. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to sprowadzać się powinna do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpatrywanej sprawy należy w pełni zaakceptować rozstrzygnięcie wydane przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku. Sąd I instancji trafnie wskazał, iż ciężar dowodu wystąpienia okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na stronie, która ubiega się o jego przyznanie. Przedstawione przez skarżącego dokumenty wskazują, że z powodzeniem prowadzi on działalności gospodarczą w znacznych rozmiarach dysponuje znacznej wartości majątkiem ruchomym oraz nieruchomym, a nadto posiada na rachunku bankowym środki umożliwiające mu pokrycie kosztów sądowych we wszystkich toczących się z jego udziałem sprawach. Zarówno sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego jak i obecne zażalenie oparte zostało na argumentacji odwołującej się do okoliczności poniesienia strat w ramach prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz konieczności ich pokrycia z zysku w kolejnych miesiącach, a także poczynienie wysokich nakładów inwestycyjnych na kwotę 219.563 zł, które w jego ocenie przesądzają o braku możliwości poniesienia jakichkolwiek dodatkowych kosztów. Stanowisko powyższe nie zasługuje jednak na aprobatę. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przedstawione przez skarżącego okoliczności nie wskazują na zastosowanie odstępstwa od art. 199 p.p.s.a. Zwrócić bowiem należy uwagę, iż starta odnotowana w miesiącach maju i czerwcu, na którą powołuje się skarżący została prawie w całości poryta zyskiem w miesiącu lipcu, a zysk skarżącego do końca sierpnia 2011 r. wynosił już 145.052 zł. Z nadesłanego zeznania o wysokości osiągniętego dochodu w roku podatkowym 2010 wynikało, że wyniósł on 287.734 zł przy obrotach przekraczających 3.300.000 zł. Powyższe w zestawieniu z wyciągami z rachunku bakowego skarżącego wskazuje, że obraca on znacznymi kwotami pieniędzy. Rozmiar tych obrotów wskazuje, że skarżący może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych. W sprawie za istnieniem takich środków przemawiają przedłożone wyciągi z rachunków bankowych. Wynika z nich, że skarżący swobodnie kieruje przepływem znacznych sum pieniężnych, i w okresie występowania z przedmiotową skargą posiadał środki finansowe umożliwiające uiszczenie wpisu w sprawie niniejszej. Przyznania prawa pomocy nie może natomiast uzasadniać chęć zaspokojenia w pierwszej kolejności zobowiązań prywatnoprawnych związanych z prowadzoną działalnością gospodarczą, preferencyjnie traktowanych przez skarżącego W rozstrzyganej sprawie rozmiar prowadzonej przez skarżącego działalności gospodarczej oraz wysokość środków finansowych na rachunku bakowym skarżącego miało decydujący wpływ na dokonaną przez sąd I instancji ocenę wniosku o prawo pomocy. Oceny tej wnioskodawca nie podważył w złożonym zażaleniu, które stanowi jedynie polemikę z prawidłowym rozstrzygnięciem sądu I instancji. W tym miejscu wskazać jeszcze należy, że instytucja prawa pomocy nie bez przyczyny określana jest często mianem "prawa ubogich", prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku oraz pozbawionych (obiektywnie) możliwości uzyskania środków na prowadzenie procesu z jakichkolwiek źródeł, należy zgodzić się z Sądem I instancji, że skarżący nie należy do tego kręgu podmiotów. Z tych względów, uznając, iż zaskarżone postanowienie nie narusza prawa, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji