II OSK 2047/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Wojciech Mazur po rozpoznaniu w dniu 20 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A. J. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1189/11 o odrzuceniu skargi A. J. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Krakowie do ponownego rozpoznania. Postanowieniem z dnia 5 października 2011 r., sygn. akt II SA/Kr 1189/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę A. J. na decyzję Wojewody Małopolskiego z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 18 lipca 2011 r. skarżący został wezwany do uiszczenia, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi, wpisu sądowego od skargi w kwocie 500 złotych. Odpis przedmiotowego zarządzenia zostało doręczone w dniu 4 sierpnia 2011 r. Skarżący nie uiścił należnego wpisu sądowego od ww. skargi, a zatem skarga podlegała odrzuceniu na podstawie art. 220 § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm., dalej powoływanej jako "p.p.s.a."). Skargę kasacyjną na powyższe postanowienie wniósł A. J., domagając się jego uchylenia w całości i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania, przeprowadzenia dowodów wskazanych w uzasadnieniu a ponadto przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej na zasadzie art. 250 p.p.s.a. Zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisów postępowania, tj.: - naruszenie art. 34 p.p.s.a. w zw. 35 § 1 p.p.s.a. w zw. z art. 37 § 1 p.p.s.a. poprzez ich zastosowanie i przyjęcie, że skarżący był reprezentowany przez panią A. J. przed dniem 25 sierpnia 2011 r., pomimo że pani A. J. nie przedłożyła pełnomocnictwa przy pierwszej czynności procesowej, a Sąd nie dopuścił jej do podjęcia czynności naglącej w trybie art. 44 p.p.s.a., - art. 86 § 1 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nie rozpoznanie wniosku skarżącego z dnia 26 sierpnia 2011 r. o przywrócenie terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, - art. 220 § 1 i 3 p.p.s.a., poprzez jego zastosowanie przed rozpatrzeniem wniosku skarżącego z dnia 26 sierpnia 2011 r. o zwolnienie od kosztów. Wskazując na powyższe zarzuty wniesiono o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji oraz o przeprowadzenie dowodów wskazanych w uzasadnieniu a także o przyznanie wynagrodzenia z tytułu nieopłaconej pomocy prawnej, na zasadzie art. 250 p.p.s.a. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podniesiono, że zarządzenie zostało doręczone żonie skarżącego w dniu 4 sierpnia 2011 r., podczas pobytu skarżącego w Szpitalu Uzdrowiskowym w Iwoniczu Zdroju. Pismem z dnia 8 sierpnia 2011 r. A. J. zawnioskowała o przedłużenie terminu do wniesienia opłaty, co uzasadniła, że skarżący przebywa w szpitalu i po powrocie ze szpitala, po konsultacji z prawnikiem, podejmie decyzję. Pismem z dnia 26 sierpnia 2011 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych, wskazując na swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. Wskazał, że w dniu 25 sierpnia 2011 r. wrócił ze szpitala, na co przedstawił jako dowód kartę wypisu ze szpitala. Wniósł o "przywrócenie mi terminu do złożenia wniosku o pomoc prawną z urzędu gdyż w okresie, w którym miałem uiścić wpis od skargi przebywałem w szpitalu". Pismem z dnia 5 września 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych pisma z dnia 8 sierpnia 2011r. (wniosek o przedłużenie terminu) poprzez doręczenie pełnomocnictwa udzielonego A. J., w terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia pisma bez rozpoznania. Pismem z dnia 12 września 2011 r. skarżący przesłał pełnomocnictwo ustanowione na rzecz żony – A. J. w dniu 25 sierpnia 2011 r., bez zatwierdzania czynności wcześniej przez nią dokonanych. Postanowieniem z dnia 5 października 2011 r. Sąd I instancji odrzucił skargę z powodu nieuiszczenia w terminie wpisu sądowego. Postanowieniem z dnia 22 grudnia 2011 r. referendarz sądowy rozpoznał wniosek skarżącego z dnia 26 sierpnia 2011 r. o przyznanie prawa pomocy i zwolnił go od kosztów sądowych oraz ustanowił pełnomocnika z urzędu. Pełnomocnik skarżącego podniósł, iż A. J. składając pismo z dnia 8 sierpnia 2011 r. nie działała w charakterze pełnomocnika skarżącego, gdyż w tym okresie skarżący nie udzielił jej pełnomocnictwa, ani w upoważnienia do działania w jego imieniu, co więcej Skarżący nie miał wiedzy o działaniach żony. Podniesiono, że skarżący ze względu na swój stan zdrowia i pobyt w szpitalu (w miejscowości odległej od miejsca zamieszkania) nie był w stanie podjąć żadnych czynności w sprawie wezwania Sądu. Stan zdrowia skarżącego (dwie operacje kręgosłupa, poważne problemy z poruszaniem się) powodował bowiem, że skarżący właściwie nie opuszczał Szpitala. Ze względu na jego problemy z przemieszczaniem się nie było też możliwe skorzystanie przez skarżącego z poczty czy skontaktowanie się z miejscowym prawnikiem. Pełnomocnik skarżącego podniósł, iż A. J. nie powinna też być traktowana jako osoba tymczasowo dopuszczona przez Sąd do podjęcia naglącej czynności. W przedmiotowej sprawie Sąd nie zastosował bowiem art. 44 § 1 i § 2 p.p.s.a., gdyż nie wydał postanowienia o tymczasowym dopuszczeniu do udziału w postępowaniu A. J. i nie wystosował do A. J. wezwania o przedłożenie pełnomocnictwa lub zatwierdzenia czynności przez stronę, w związku z czym czynności A. J. nie zostały sanowane i powinny być uznane za niebyłe. Podniesiono także, iż zarówno w przypadku pozytywnego jak i negatywnego rozpatrzenia wniosku o przywrócenie terminu do dokonania czynności w postępowaniu sądowym, Sąd powinien wydać stosowne postanowienie, zgodnie z art. 86 § 1 p.p.s.a. Wydanie formalnego postanowienia umożliwia stronie skorzystanie ze środka zaskarżenia, jakim zgodnie z art. 86 § 3 p.p.s.a. jest zażalenie. Skarżący nie podziela stanowiska Sądu I instancji, że nie jest konieczne składanie wniosku o przywrócenie terminu do wniesienia wniosku o przyznanie prawa pomocy, gdyż wniosek ten można złożyć "w każdym momencie prowadzonego postępowania sądowego". W dalszej części uzasadnienia wskazano, że skarżący, znajdujący się w bardzo trudnej sytuacji majątkowej, niepozwalającej na uiszczenie wpisu w kwocie 500 zł, miał interes prawny w przywróceniu terminu do złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy. W piśmie z dnia 26 sierpnia 2011 r. skarżący uprawdopodobnił także brak winy w uchybieniu terminu poprzez załączenie karty informacyjnej leczenia szpitalnego z dnia 25 sierpnia 2011 r. Pełnomocnik skarżącego podniósł, iż orzeczenie o obowiązku lub braku obowiązku uiszczenia wpisu sądowego na skutek złożenia wniosku o zwolnienie od kosztów sądowych powinno nastąpić przed wydaniem ewentualnego postanowienia na podstawie art. 220 § 3 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 220 § 1 p.p.s.a. sąd nie podejmie żadnej czynności na skutek pisma, od którego nie zostanie uiszczona należna opłata. W tym przypadku przewodniczący wzywa wnoszącego pismo do uiszczenia opłaty w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania. Skarga, skarga kasacyjna, zażalenie oraz skarga o wznowienie postępowania, od których pomimo wezwania nie został uiszczony należny wpis, podlegają odrzuceniu przez sąd (§ 3). Strona skarżąca wezwana do uiszczenia opłaty sądowej może skutecznie złożyć wniosek o zwolnienie jej od kosztów postępowania we wskazanym jej przez sąd terminie zakreślonym w wezwaniu do uiszczenia opłaty. W rozpoznawanej sprawie bezspornym jest, że skarżący w wyznaczonym terminie wpisu od skargi nie uiścił, a wniosek o przyznanie prawa pomocy złożył po upływie siedmiodniowego terminu od daty doręczenia zarządzenia wzywającego do jego uiszczenia. Jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego orzekającego w niniejszej sprawie postanowienie Sądu I instancji o odrzuceniu skargi było przedwczesne z uwagi na to, iż skarżący ze względu na pobyt w szpitalu (w miejscowości odległej od miejsca zamieszkania) nie był w stanie podjąć żadnych czynności w sprawie wezwania Sądu. Pismem z dnia 26 sierpnia 2011 r. skarżący złożył wniosek o zwolnienie go od kosztów sądowych, wskazując na swoją trudną sytuację zdrowotną i finansową. Wskazał również, że w dniu 25 sierpnia 2011 r. wrócił ze szpitala, na co przedstawił jako dowód kartę wypisu ze szpitala. Wniósł o "przywrócenie mi terminu do złożenia wniosku o pomoc prawną z urzędu gdyż w okresie, w którym miałem uiścić wpis od skargi przebywałem w szpitalu". Zatem skarżący uprawdopodobnił brak winy w uchybieniu terminu do złożenia wniosku. W tym miejscu zaznaczyć należy, iż jak wskazuje T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz W-wa 2005r s. 648-49 – wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien być rozpoznany niezwłocznie, a to z tego powodu, iż zbyt późne jego rozpoznanie może doprowadzić do nieważności postępowania z powodu pozbawienia strony możności obrony swoich praw. Niewątpliwie zaś skutki takie wywołuje pozostawienie wniosku bez rozpoznania. Wobec tego na gruncie niniejszej sprawy jako usprawiedliwiony należało uznać zarzut skargi kasacyjnej dotyczący naruszenia art. 86 § 1 p.p.s.a. Podzielić także należy twierdzenie zawarte w skardze kasacyjnej, iż czynności dokonane przez żonę skarżącego z uwagi na nie zastosowanie przez Sąd I instancji art. 44 § 1 i 2 p.p.s.a. (tj. wydanie postanowienia o dopuszczeniu o tymczasowym dopuszczeniu do udziału w postępowaniu) oraz brak wezwania do przedłożenia pełnomocnictwa nie zostały sanowane. Z dyspozycji art. 34 p.p.s.a. wynika, że strony mogą działać przed sądem osobiście lub przez pełnomocników. Krąg podmiotów, które mogą występować w sprawie w charakterze pełnomocnika wymienia art. 35 § 1 p.p.s.a. statuując, iż może nim być adwokat lub radca prawny a ponadto inny skarżący lub uczestnik postępowania , jak również rodzice, małżonek lub zstępni strony (....). Zatem żona skarżącego niewątpliwie należała do kręgu osób uprawnionych do jego reprezentowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Krakowie. Stąd Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji na podstawie art. 185 p.p.s.a. w związku z art. 182 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny nie orzekł o przyznaniu pełnomocnikowi skarżącego wynagrodzenia na zasadzie prawa pomocy, gdyż przepisy art. 209 - 210 p.p.s.a. mają zastosowanie tylko do kosztów postępowania między stronami. Natomiast wynagrodzenie dla pełnomocnika ustanowionego z urzędu za wykonaną pomoc prawną należne od Skarbu Państwa (art. 250 p.p.s.a.), przyznawane jest przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w postępowaniu określonym w przepisach art. 258 - 261 p.p.s.a.