II SA/Wa 1134/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Pisula – Dąbrowska (spr.), Sędziowie WSA Janusz Walawski, Anna Mierzejewska, Protokolant spec. Marek Kozłowski, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 października 2011 r. sprawy ze skargi B. N. na decyzję Prezesa Rady Ministrów z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia specjalnego oddala skargę Prezes Rady Ministrów decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...], na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.: Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję z dnia [...] marca 2011 r. nr [...], którą to decyzją odmówił B. N. przyznania emerytury specjalnej. W uzasadnieniu stwierdził, iż przyznanie świadczenia na podstawie art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r. Nr 153, poz. 1227 ze zm.), jest możliwe w szczególnie uzasadnionych przypadkach, zdarzeniach losowych, wybitnych zasługach w jakieś dziedzinie np. kultury lub sportu. Wskazał, iż w niniejszej sprawie B. N., wnosiła o przyznanie emerytury specjalnej, uzasadniając swoje żądanie działalnością w strukturach "Solidarności" na rzecz zniesienia stanu wojennego (kolportowała ulotki, współpracowała przy druku, udzielała pomocy internowanym i więzionym oraz członkom ich rodzin), za co została internowana, a następnie aresztowana za rozpowszechnianie nielegalnych wydawnictw. Podniosła również swoją trudną sytuację zdrowotną oraz materialną. Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia organ podał, że fakt otrzymania odznaczenia [...] nie może być podstawą do przyznania świadczenia specjalnego, bowiem każda osoba odznaczona miałaby wówczas prawo do otrzymania świadczenia specjalnego. Zdaniem organu również działalność opozycyjna wnioskodawczyni nie stanowi przesłanki do przyznania tego świadczenia, gdyż w latach osiemdziesiątych ubiegłego wieku wiele osób z bohaterstwem i odwagą podejmowało walkę z reżimem komunistycznym, ryzykując utratę wolności, zdrowia i środków finansowych. W takiej sytuacji dokonania wnioskodawczyni nie miały charakteru niepowtarzalnego. Ponadto organ stwierdził, że działalność opozycyjna nie miała negatywnego wpływu na ciągłość zatrudnienia wnioskodawczyni z uwagi na fakt, że w latach 1977 - 1993 była zatrudniona w [...], a stosunek pracy został rozwiązany za porozumieniem stron. Prezes Rady Ministrów wskazał, że Pani N. prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z trójką dzieci: M. K., ur. w 1989 r., uczennicą [...], J. K. ur. w 1991 r., uczniem [...] oraz K. K., ur. w 1994 r., uczniem [...]. Ustalił, że rodzina utrzymuje się z renty rodzinnej oraz świadczeń rodzinnych w łącznej wysokości 1.484,74 zł, zamieszkuje w 4 - izbowym lokalu w budynku, którego właścicielem jest [...]. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania to kwota 695 zł. Dokonując oceny zasadności wniosku organ stwierdził, że przy rozpatrywaniu wniosków o przyznanie świadczeń specjalnych sytuacja bytowa wnioskodawcy brana jest pod uwagę, jednak nie stanowi jedynego kryterium przyznawania tych świadczeń. Odmawiając przyznania wnioskowanego świadczenia organ uznał, że w sprawie nie zaistniał szczególny przypadek, uzasadniający jego przyznanie w oparciu o przepis cyt. wyżej art. 82 ust.1 ustawy. Podniósł, że świadczenia specjalne nie są świadczeniami zastępczymi w przypadku odmowy przyznania świadczeń przez ZUS lub Prezesa ZUS, nie stanowią też odszkodowania ani zadośćuczynienia za doznane krzywdy czy cierpienia, a wnioskodawczyni otrzymała odszkodowanie od Skarbu Państwa za represje w stanie wojennym. Nie znaleziono również przesłanek do uznania, że sytuacja, w której znajduje się wnioskodawczyni jest szczególna i wyjątkowa. Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi B. N. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. Nie zgadzając się z rozstrzygnięciem organu, skarżąca podniosła, że jej wniosek został rozpatrzony bez należytej wnikliwości, z pominięciem indywidualnego charakteru sprawy. Zdaniem skarżącej uznanie, że jej działalność była jedynie włączeniem się w masowy protest lat osiemdziesiątych XX wieku, jest dla niej krzywdzące. Wskazała, że trudna sytuacja materialna i zdrowotna jej i jej rodziny ma ścisły związek z jej działalnością na rzecz odzyskania niepodległego bytu oraz internowaniem w [...] i aresztowaniem, kiedy miała dwoje małych dzieci. Podkreśliła, że walka o ideały "Solidarności" była w tamtym czasie nadrzędnym celem jej życia. W odpowiedzi na skargę Prezes Rady Ministrów wniósł o jej odrzucenie ewentualnie – oddalenie, podtrzymując stanowisko, iż w rozpatrywanej sprawie wnioskodawczyni nie udokumentowała okoliczności, wskazujących na jej wybitne i niepowtarzalne zasługi dla rozwoju kraju oraz brak wyjątkowego zdarzenia losowego. Podniósł, że w sprawie nie miał miejsca szczególny przypadek, uzasadniający przyznanie emerytury w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Organ wskazał też, że świadczenia specjalne nie mają charakteru roszczeniowego, bowiem ustawa nie gwarantuje ich wypłaty, pozostawiając rozstrzygnięcie w tym zakresie uznaniowej decyzji Prezesa Rady Ministrów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Podstawę materialnoprawną decyzji, wydanej w niniejszej sprawie stanowi art. 82 ust. 1 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2009 r., Nr 153, poz. 1227 ze zm.). Zgodnie z treścią tego przepisu Prezes Rady Ministrów, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, może przyznać emeryturę lub rentę na warunkach i w wysokości innej niż określone w ustawie. Użyte w cytowanym przepisie określenie "w szczególnie uzasadnionych przypadkach" jest pojęciem niedookreślonym, którego znaczenie ustalane jest w toku wykładni, a jego konkretyzacja w indywidualnych przypadkach należy do sfery uznania organów administracji. Sąd administracyjny w szczególności kontroluje, czy w toku tego postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, czy zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, czyli nie nosi cech dowolności. Sam wybór rozstrzygnięcia, dokonywany na podstawie kryteriów słuszności i celowości, pozostaje już jednak poza kontrolą sądowoadministracyjną. Sąd administracyjny nie jest władny wkraczać w to uznanie, gdyż wtedy musiałby dokonać oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia słuszności i celowości, wykraczając poza granice określone w art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2001 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), zgodnie z którym sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, dokonując oceny zaskarżonej decyzji w omówionym wyżej zakresie, nie stwierdził, aby naruszała ona prawo w stopniu uzasadniającym jej wzruszenie. Jak wyżej wskazano, decyzja uznaniowa może być przez Sąd uchylona w wypadkach stwierdzenia, iż została wydana z takim naruszeniem przepisów prawa o postępowaniu lub prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy. O tego rodzaju naruszeniach można mówić, gdyby organ pozostawił poza swoimi rozważaniami argumenty podnoszone przez stronę, pominął istotny dla rozstrzygnięcia materiał dowodowy lub dokonał jego oceny wbrew zasadom logiki lub doświadczenia życiowego. W ocenie Sądu, w rozpatrywanej sprawie prawidłowo zebrano i oceniono materiał dowodowy. Prezes Rady Ministrów, uzasadniając zaskarżoną decyzję, wskazał dlaczego nie dopatrzył się w sytuacji skarżącej przypadku uzasadniającego przyznanie świadczenia specjalnego, przysługującego w "szczególnie uzasadnionym przypadku". Zgodnie z obowiązującą wykładnią art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, przyznanie emerytury specjalnej jest możliwe tylko w przypadku zaistnienia przesłanki "szczególnie uzasadnionego przypadku". Mogą go uzasadniać szczególne zdarzenia losowe lub szczególne zasługi. Oceniając zaistnienie przesłanek do przyznania emerytury specjalnej nie można pominąć trudnej sytuacji materialnej skarżącej i jej rodziny, ale stanowi ona jedną z dwóch kumulatywnie wymaganych przesłanek przyznania świadczenia specjalnego. Prezentowaną wykładnię potwierdza uzasadnienie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 17 października 2006 r. (sygn. P 38/05), w którym Trybunał stwierdził, iż dla przyznania świadczenia specjalnego, konieczne jest wystąpienie dwóch przesłanek, tj. szczególnych zasług wnioskodawcy w jakiejś dziedzinie bądź szczególnych zdarzeń losowych oraz jego złej sytuacji materialnej. Odnosząc się do rozstrzygnięcia organu należy wskazać, że renta specjalna przyznawana przez Prezesa Rady Ministrów nie jest świadczeniem o charakterze socjalnym, przyznawanym z tytułu trudnej sytuacji zdrowotnej lub materialnej wnioskodawcy. Do udzielenia pomocy finansowej i rzeczowej osobom znajdującym się w trudnych warunkach socjalno-bytowych powoływane są terenowe ośrodki pomocy społecznej. Na gruncie rozpoznawanej sprawy, w kontekście powołanego wyroku Trybunału Konstytucyjnego stwierdzić należy, iż wskazane przez skarżącą okoliczności będące, jej zdaniem, następstwem jej działalności opozycyjnej, a szczególności internowania i aresztowania, choć nie stanowią w ocenie organu, przesłanek wystarczających do przyznania świadczenia specjalnego w trybie art. 82 ust. 1 ustawy o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych, były podstawą do zasądzenia odszkodowania od Skarbu Państwa, z tytułu zadośćuczynienia za represje stanu wojennego oraz do odznaczenia [...]. Jeszcze raz należy podkreślić, że Sąd nie dokonuje oceny zaskarżonej decyzji uznaniowej z punktu jej widzenia słuszności i celowości, a jedynie pod kątem jej zgodności z prawem. Mając powyższe na uwadze uznając, iż zaskarżona decyzja nie narusza prawa, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), orzekł jak w sentencji.