II OZ 1267/11

Dnia 13 grudnia 2011 roku Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Jerzy Stelmasiak po rozpoznaniu w dniu 13 grudnia 2011 roku na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia D.L. i J.L. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 2 listopada 2011 roku sygn. akt II SA/Ol 570/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi D.L. i J.L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] maja 2011 roku Nr [...] w przedmiocie opłaty planistycznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 2 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie odmówił D.L. i J.L. przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie z ich skargi na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Olsztynie z dnia [...] maja 2011 r. w przedmiocie opłaty planistycznej. W uzasadnieniu Sąd I instancji wskazał, że w odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu skarżący wnieśli o zwolnienie ich od kosztów procesowych ze względu na ich trudną sytuację materialną. Według oświadczenia skarżąca nie pracuje, skarżący utrzymują się jedynie z renty skarżącego w kwocie 800 zł. W dniu 14 sierpnia 2011 r. skarżący przedłożyli wypełnione dwa formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy, odrębnie dla każdego z nich, w których wnieśli o zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie zawodowego pełnomocnika - radcy prawnego lub adwokata. We wniosku skarżącej wskazano, że skarżąca nie pracuje i nie posiada żadnych dochodów, utrzymuje się z renty męża w kwocie 888 zł netto. W rubryce nr 7.1 "Nieruchomości" wnioskodawczyni wskazała, w pozycji dom - dom na wsi poniemiecki ponad 80 letni - 120 m², w pozycji mieszkanie - 120 m², w pozycji nieruchomość rolna - 0,65 h, w pozycji inne nieruchomości - budynek gospodarczy. Identycznej treści wniosek został złożony przez skarżącego, przy czym oświadczył on, że dochód rodziny stanowi jego renta w wysokości 850 zł. Skarżący zostali wezwani do uzupełnienia informacji na temat udzielonych odpowiedzi w formularzu wniosku oraz do przedłożenia dodatkowych oświadczeń i dokumentów źródłowych. Skarżący w wyznaczonym terminie nie przedłożyli żądanych oświadczeń i dokumentów. Postanowieniami z dnia 11 października 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania skarżącym prawa pomocy. Skarżący wnieśli sprzeciw od powyższych postanowień. W ich ocenie Sąd I instancji nie wziął pod uwagę wiarygodności składanych oświadczeń. Wyjaśnili, że nie czerpią żadnych dochodów z posiadanego budynku mieszkalnego o powierzchni 120 m². Załączyli kserokopię zawiadomienia o zajęciu świadczenia rentowego, kserokopię decyzji rentowej ZUS w Olsztynie oraz wyciąg z konta w L. Bank za okres od 2 września 2011 r. do 16 września 2011 r. Odmawiając przyznania prawa pomocy Sąd I instancji podkreślił, że pomimo wniesionego sprzeciwu skarżący nadal nie przedłożyli dokumentów źródłowych wykazujących ponoszone przez nich koszty związane z utrzymaniem, jak również dokumentów potwierdzających stan konta za okres trzech miesięcy (załączony do sprzeciwu wyciąg z posiadanego konta dotyczy okresu od 2 września 2011 r. do 16 września 2011 r.). Skarżący nie złożyli oświadczenia co do swojego stanu majątkowego, czy mieszkanie i dom o powierzchni 120 m² to ta sama nieruchomość, a jeśli nie to należało wskazać lokalizację domu i mieszkania oraz sposób ich wykorzystania, oświadczenia co do ilości posiadanych działek wchodzących w skład nieruchomości rolnej o powierzchni 0,65 ha, ich sposobu wykorzystania i przeznaczenia w planie zagospodarowania przestrzennego oraz ewentualnych dochodów, jaki przynoszą, czy w okresie ostatnich dwóch lat skarżący posiadali inne nieruchomości nie wykazane w formularzu, a jeśli tak, to o jakiej powierzchni oraz datę ich zbycia i uzyskaną cenę sprzedaży, oświadczenie co do sposobu wykorzystania budynku gospodarczego, oświadczenia czy skarżący korzystali z pomocy społecznej. W ocenie Sądu I instancji, to, że strona pomimo wezwania nie przedkłada żądanych informacji i dokumentów rodzi istotne wątpliwości co do rzetelności podanych przez nią danych, a w konsekwencji także wątpliwości co do jej faktycznej sytuacji materialnej i finansowej. Skoro skarżący nie wywiązali się z nałożonego obowiązku, brak było podstaw do przyznania wnioskowanego przez nich prawa pomocy. Sąd I instancji podkreślił, że skarżący nie udzielili nawet odpowiedzi, czy oczekują na pomoc w formie ustanowienia im radcy prawnego czy też adwokata. Zażalenie na powyższe postanowienie złożyli skarżący wnosząc o ponowną, rzetelną ocenę ich sytuacji materialnej. Załączyli zaświadczenie, z którego wynika, że nie korzystają ze świadczeń pomocy społecznej oraz wyciąg z konta bankowego z ostatnich trzech miesięcy. Wyjaśnili, że środki uzyskane ze sprzedaży działek budowlanych przeznaczyli na remont budynku mieszkalnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244 § 1, art. 245, art. 246 oraz art. 252 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) wynika, że osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Od Sądu zależy uznanie oświadczenia za wystarczające dla przyznania pomocy prawnej. Użyte w art. 246 § 1 pkt 1 i 2 określenie "gdy osoba wykaże" oznacza, że to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wykazania, że jej dochody i sytuacja życiowa nie pozwalają na poniesienie jakichkolwiek czy choćby pełnych kosztów postępowania. Strona powinna należycie uzasadnić i uprawdopodobnić okoliczności, które podaje we wniosku o przyznanie prawa pomocy. Z kolei stosownie do treści art. 255 p.p.s.a. jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Zasadnicze znaczenie dla niniejszego rozstrzygnięcia ma okoliczność, że skarżący pomimo wezwania nie przedstawili wymaganych przez Sąd dokumentów i oświadczeń, ani też nie wyjaśnili ewentualnego braku możliwości ich przedłożenia. Brak wykonania przez skarżących powyższego obowiązku obligował Sąd I instancji do dokonania oceny ich sytuacji majątkowej wyłącznie na podstawie złożonego, urzędowego formularza. Oświadczenia złożone w formularzu, jak słusznie wskazał Sąd I instancji, budziły wątpliwości co ich rzetelności. Na pełną aprobatę zasługuje więc sama odmowa przyznania prawa pomocy, jak również wcześniejsze wezwanie do złożenia dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Podkreślenia przy tym wymaga, że Sąd I instancji nie wymagał składania dokumentów trudnych do zdobycia, poprzestając przede wszystkim na wezwaniu do złożenia oświadczeń i wyjaśnień dotyczących majątku i sytuacji finansowej skarżących. Podkreślenia wymaga zasada, że to na stronie postępowania ciąży obowiązek partycypowania w finansowaniu prowadzonego z jej inicjatywy procesu sądowego, a wyjątkiem jest przerzucenie całego obowiązku w tym zakresie na Skarb Państwa. Uznać zatem należy, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Olsztynie zasadnie uznał, że skarżący nie wykazali w dostateczny sposób, że nie są w stanie ponieść kosztów postępowania, a tym samym brak było podstaw do przyznania im prawa pomocy. Podkreślić również należy, że Naczelny Sąd Administracyjny nie dokonuje ponownej oceny sytuacji majątkowej i rodzinnej skarżących, tak jak dokonywał ją Sąd I instancji, lecz kontroluje rozstrzygnięcie wydane przez wojewódzki sąd administracyjny. Stąd też na niniejsze rozstrzygnięcie nie mogło mieć wpływu częściowe wykonanie wezwania Sądu I instancji, jeśli wykonanie nastąpiło dopiero wraz ze złożeniem zażalenia. Z tych względów i na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w postanowieniu.