I OZ 87/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Joanna Runge – Lissowska po rozpoznaniu w dniu 17 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia J.K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z dnia 9 stycznia 2012 r. sygn. akt II SA/Sz 641/11 o odmowie zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 października 2011 r. odmawiającego zwolnienia skarżącego od kosztów sądowych oraz o odmowie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie ze skargi J.K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia [...] maja 2011 r. nr [...] w przedmiocie cofnięcia uprawnień do kierowania pojazdami postanawia: oddalić zażalenie Zaskarżonym postanowieniem Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie odmówił zmiany postanowienia referendarza sądowego z dnia 11 października 2011 r., którym odmówiono J.K. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Jednocześnie Sąd odmówił skarżącemu ustanowienia adwokata z urzędu. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż postanowieniem z dnia 11 października 2011 r. odmówiono stronie przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym z uwagi na niewskazanie, aby w sprawie zachodziły przesłanki, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej jako ustawa .p.s.a. Referendarz uznał, iż złożone przez J.K. oświadczenia nie mogły zostać uznane za rzetelne, a tym samym nie dawały podstawy do ustalenia rzeczywistej sytuacji majątkowej wnioskodawcy. W złożonym oświadczeniu skarżący podał, iż jest osobą bezrobotną bez źródła dochodu, żadnego dochodu nie uzyskuje również jego małżonka. Jednocześnie strona nie korzysta z żadnych form pomocy społecznej. Jednakże skarżący przedłożył rachunki za prąd, internet i telefon, które regulowane są na bieżąco. Okoliczności te, zdaniem referendarza, wskazywały, iż strona nie spełnia przesłanek przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie. Postanowienie to, wobec niewniesienia sprzeciwu, stało się prawomocne. Pismem z dnia 4 grudnia 2011 r. J.K. (po otrzymaniu zarządzenia z dnia 17 listopada 2011 r. wzywającego do wykonania zarządzenia z dnia 27 czerwca 2011 r., którym zażądano uiszczenia wpisu od skargi) złożył ponowny wniosek o przyznanie prawa pomocy, domagając się tym razem także ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny uznał, iż skarżący nie wskazał żadnych nowych okoliczności, a tylko w takiej sytuacji możliwa byłaby zmiana prawomocnego postanowienia z dnia 11 października 2011 r. Jednocześnie Sąd podkreślił, iż skarżący ponownie nie wykazał, aby spełniał przesłanki przyznania mu prawa pomocy, co powodowało konieczność negatywnego rozpoznania żądania ustanowienia adwokata z urzędu. W zażaleniu na powyższe postanowienie J.K. domagał się zwolnienia go od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata, podnosząc, iż wbrew stanowisku Sądu nie jest on w stanie ponieść kosztów niniejszej sprawy, gdyż zarówno on jak i jego żona są osobami bezrobotnymi. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: zażalenie pozbawione jest usprawiedliwionych podstaw. Art. 165 ustawy P.p.s.a. stanowi, iż postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. Zgodnie z tym przepisem postanowienia prawomocne, czyli takie od których nie przysługuje już stronie środek zaskarżenia wydane w toku postępowania i niekończące sprawy, mogą być uchylone lub zmienione jedynie wówczas, gdy zmieniły się okoliczności faktyczne, które stanowiły podstawę wydanego orzeczenia. W niniejszej sprawie J.K. wystąpił z wnioskiem o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie częściowym, jednakże wniosek ten został oddalony postanowieniem referendarza sądowego z dnia 11 października 2011 r. z uwagi na niewykazanie przez skarżącego przesłanek do uwzględnienia żądania. Orzeczenie to stało się prawomocne z uwagi na jego niezaskarżenie. Zwracając się z ponownym, rozszerzonym, wnioskiem o przyznanie prawa pomocy skarżący nie wykazał, aby jego sytuacja majątkowa, finansowa czy rodzinna uległa zmianie, a tylko w takim przypadku możliwa byłaby zmiana orzeczenia w sprawie przyznania prawa pomocy, bowiem tylko te okoliczności są badane jako przesłanki do przyznania takiego prawa lub odmowy uwzględnienia wniosku. Skoro zatem strona nie wykazała zmiany okoliczności sprawy, to zasadnie Wojewódzki Sąd Administracyjny odmówił postanowienia z dnia 11 października 2011 r. Ponadto podkreślenia wymaga, iż zgodnie z art. 246 § 1 pkt 1 ustawy P.p.s.a. przyznanie prawa do pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym, a takiego właśnie zakresu pomocy domagał się skarżący, następuje gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z powyższego wynika więc, że instytucja ta ma charakter szczególnie wyjątkowy i może zostać stosowana jedynie wobec osób o skrajnie trudnej sytuacji materialnej, czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są jakichkolwiek środków do życia, lub środki te są tak bardzo ograniczone, iż wystarczają jedynie na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Wykazanie, iż sytuacja majątkowa strony jest właśnie tak trudna, że uzasadnia przyznanie jej prawa pomocy spoczywa na niej samej, zaś Sąd nie ma podstaw do podejmowania z urzędu czynności zmierzających do ustalenia rzeczywistych możliwości finansowych i stanu majątkowego wnioskodawcy. W przedmiotowej sprawie Sąd I instancji uznał, iż skarżący nie wykazał, aby spełniał przesłanki przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie z oceną tą należy się zgodzić. Oświadczenia strony stoją bowiem w sprzeczności z faktem, iż mimo deklarowanego braku dochodu J.K. oraz jego małżonka na bieżąco regulują należności związane z utrzymaniem domu, usługami telekomunikacyjnymi i temu podobne. Wojewódzki Sąd Administracyjny zasadnie przyjął zatem, iż nie można przyjąć tych wyjaśnień za wiarygodne, co nie daje podstaw do przyznania skarżącemu pomocy w postaci zwolnienia od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych oraz ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Mając na uwadze powyższe i uznając zaskarżone postanowienie za zgodne z prawem, Naczelny Sąd Administracyjny orzekł jak w sentencji, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.