I OZ 1086/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Masternak – Kubiak po rozpoznaniu w dniu 4 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. R. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1853/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 23 listopada 2011 r. odmówił B. R. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. R. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2011 r., nr [...] w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że B. R. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Warszawie z dnia [...] lipca 2011 r. wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF. W oświadczeniu tym skarżąca wskazała, że prowadzi sama gospodarstwo domowe. Utrzymuje się z emerytury w wysokości 1717,59 zł. Dodała, że jest osobą samotną i nie ma nikogo bliskiego, kto mógłby jej pomóc. Mieszka w mieszkaniu komunalnym, ponosząc wysokie opłaty za czynsz. Dodała, że wydatki na leki stanowią wysoki procent jej emerytury oraz ujawniła, iż posiada majątek w kwocie poniżej 3000 euro. Powyższy wniosek rozpoznany został, wydanym przez referendarza sądowego postanowieniem z dnia 14 października 2011 r., sygn. akt I SA/Wa 1853/11 odmawiającym przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych W dniu [...] października 2011 r. skarżąca nadesłała dodatkowe dokumenty, z których wynika, że wydatki ponoszone na opłacenie czynszu stanowią kwotę 863,83 zł, prąd - 26,30 zł i gaz - 22,88 zł. Ponadto nadesłała wyciąg z posiadanych rachunków bankowych, na których ma zdeponowaną kwotę ponad 30.000 zł. Poinformowała także, iż koszty leków pokrywają jej przyjaciele. W dniu 24 października 2011 r. (data stempla pocztowego) skarżąca złożyła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie sprzeciw od ww. postanowienia. W zaskarżonym postanowieniu Sąd pierwszej instancji podniósł, iż wnioskodawczyni nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, tj. wpisu w wysokości 200 zł i następnie ewentualnie opłat kancelaryjnych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie. Dochód jej gospodarstwa domowego co prawda jest niski i wynosi ponad 1700 zł, a jej wydatki na czynsz, gaz i prąd to kwota blisko 950 zł miesięcznie, jednak posiada ona oszczędności pieniężne w kwocie ok. 30 000 zł. Ponadto skarżąca w piśmie z dnia [...] października 2011 r. wskazała, że koszty lekarstw są pokrywane przez jej przyjaciół, zatem nie musi sama ich ponosić. W tej sytuacji Sąd uznał, że B. R. może ponieść koszty sądowe. Uzyskuje ona bowiem stały dochód w postaci emerytury oraz posiada znaczne oszczędności, co nie pozwala uznać jej za osobę, której grozi ryzyko poniesienia uszczerbku w koniecznym utrzymaniu siebie - w razie poniesienia ww. wydatku w związku z toczącym się postępowaniem sądowym (246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowania przed sadami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) – zwanej dalej "P.p.s.a."). W zażaleniu na powyższe postanowienie skarżąca stwierdziła, że wydatki na czynsz, gaz i wodę w wysokości 950 zł miesięcznie stanowią ponad połowę dochodu jej gospodarstwa domowego. Na ten dochód zaś składa się tylko emerytura. Stanowisko Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego określono jako niesłuszne, z uwagi na fakt, iż Sąd wąsko rozpatrzył w przedmiotowej sprawie "możliwości płatnicze" z art. 255 P.p.s.a. skarżącej, które jednak powinny być rozpatrywane szeroko, gdyż zawiera się w nich także możliwość uzyskania pomocy finansowej od osób bliskich – na co skarżąca, jako wieloletnia wdowa, liczyć nie może. Skarżąca jako osoba starsza, nieposiadająca rodziny, musi liczyć się z kosztami, które pojawią się w przyszłości: potencjalny koszt zapewnienia profesjonalnej opieki bądź koszty związane z pobytem w domu samotnej starości oraz docelowo koszt zakupu miejsca na cmentarzu i pogrzebu. Stwierdzono nadto, iż państwo oraz jego organy powinny sprzyjać gromadzeniu kapitału niezbędnego obywatelom do życia na godziwym poziomie również na emeryturze, a nie utrudniać je. Wskazano również, że na kilkunastoletnie usilne starania o odzyskanie utraconej rodzinnej kamienicy położonej w centrum Warszawy skarżąca poczyniła już znaczne nakłady finansowe. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą ogólną postępowania przez sądami administracyjnymi jest ponoszenie przez stronę kosztów tego postępowania związanych z jej udziałem w sprawie (art. 199 P.p.s.a.). W art. 245 P.p.s.a. uregulowano kwestie związane z zakresem, w jakim przyznaje się prawo pomocy, stanowiąc w § 1, że może on być całkowity (wówczas prawo pomocy obejmuje zarówno zwolnienie od kosztów sądowych, jak i ustanowienie zawodowego pełnomocnika – art. 244 § 1 P.p.s.a.) lub częściowy (gdy obejmuje niektóre elementy składające się na pojęcie prawa pomocy). Stosownie do art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar wykazania (uprawdopodobnienia) okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w powyższym przepisie, spoczywa na stronie składającej wniosek o przyznanie tego prawa. Jest ona zatem zobowiązana do dokładnego i zgodnego z prawdą przedstawienia własnej sytuacji majątkowej oraz wykazania, iż spełnia przesłanki do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W niniejszej sprawie z oświadczenia złożonego przez skarżącą na urzędowym formularzu wynika, że jest ona osobą samotną, nie posiada nikogo bliskiego, a jej źródło utrzymania stanowi dochód miesięczny z tytułu emerytury w wysokości 1717,59 zł. Z nadesłanych przez skarżącą dokumentów wynika nadto, że ponosi ona koszty opłat na łączną kwotę 913,01 zł. oraz posiada oszczędności w wysokości 30.000 zł. Biorąc pod uwagę powyższą sytuację finansową skarżącej, w ocenie Naczelnego Sadu Administracyjnego Sąd pierwszej instancji zasadnie uznał, że skarżąca jest w stanie ponieść pełne koszty postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie można bowiem przyjąć, iż skarżąca uzyskując stały dochód miesięczny z tytułu emerytury oraz posiadając oszczędności w podanej kwocie, nie jest w stanie zabezpieczyć środków niezbędnych do pokrycia kosztów postępowania. W orzecznictwie sądów administracyjnych podkreśla się, że prawo pomocy jest instytucją stanowiącą wyjątek od zasady ponoszenia kosztów postępowania przez strony postępowania. Z tego względu przesłanki zastosowania tej instytucji winny być interpretowane w sposób ścisły. Udzielenie prawa pomocy jest formą dofinansowania strony postępowania z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Fakt, iż skarżąca posiada oszczędności w wysokości 30.000 zł. oraz łączy je z zamiarem przeznaczenia na inne cele, nie stanowi okoliczności, która może mieć wpływ na podjęte rozstrzygnięcie, bowiem oznaczałoby to zaakceptowanie nieuzasadnionego przerzucenia obowiązku udziału strony w partycypowaniu w kosztach postępowania na Skarb Państwa. Mając powyższe na względzie Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 P.p.s.a. w związku z art. 197 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.