III SA/Wa 284/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Ewa Radziszewska-Krupa, Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Długosz-Szyjko (sprawozdawca), Sędzia WSA Aneta Lemiesz, Protokolant st. sekr. sąd. Anna Kurdej, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 17 października 2011 r. sprawy ze skargi A. J. na postanowienie Ministra Finansów z dnia [...] listopada 2010 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia żądania sprostowania pouczenia oddala skargę 1. A. J. (dalej: "Skarżąca"), reprezentowana przez radcę prawnego, złożyła 30 listopada 2009r. do Dyrektora Izby Skarbowej w W. (dalej "DIS") wniosek o sprostowanie pouczenia o możliwości zaskarżenia postanowienia zawartego w postanowieniu DIS z [...] października 2009r. z wraz z wnioskiem o przywrócenie terminu do jego wniesienia oraz o zmianę ww. postanowienia przez wydanie nowego. W uzasadnieniu wniosku wskazała na art. 112 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98 poz. 1071 ze zm., dalej "k.p.a.") oraz podkreśliła, że w pouczeniu wskazano, że przysługuje skarga do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie w terminie 30 dni od jego doręczenia. Tymczasem zgodnie z art. 40 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2002r. Nr 110 poz. 968 ze zm., dalej "u.p.e.a.") nie jest możliwe zaskarżenie ostatecznego postanowienia w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji rzeczy lub prawa majątkowego do sądu administracyjnego. Pełnomocnik wyjaśnił, że niezwłocznie po otrzymaniu postanowienia z [...] października 2009 r. przekazał je Skarżącej w celu podjęcia decyzji, co do jego zaskarżenia, ale podjęcie decyzji opóźnił wypadek (z rozległymi złamaniami) siostry Skarżącej i potrzeba opieki nad nią. 2. DIS postanowieniem z [...] grudnia 2009r. odmówił przywrócenia terminu do złożenia żądania sprostowania pouczenia zamieszczonego w postanowieniu DIS z [...] października 2009r., utrzymującego w mocy postanowienie NUS z [...] sierpnia 2009r. w sprawie odmowy wyłączenia spod egzekucji środków pieniężnych. W podstawie prawnej wskazał art. 58, art. 59, art. 111, art. 123 k.p.a. w związku z art. 17 § 1 i art. 18 u.p.e.a. W uzasadnieniu DIS wskazał, że doręczenie postanowienia z [...] października 2009r. miało miejsce 4 listopada 2009r., termin do wniesienia sprostowania pouczenia, umieszczonego w ww. postanowieniu upływał zatem 19 listopada 2009r. Skarżąca złożyła wniosek o przywrócenie terminu wraz z wnioskiem o sprostowanie pouczenia 30 listopada 2009r. Wnosząc prośbę o przywrócenie terminu wnioskodawca powinien uwiarygodnić swoją staranność oraz fakt, że przeszkoda powodująca uchybienie terminu była od niego niezależna. Ciężar uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających brak winy w uchybieniu terminu spoczywa zatem na stronie. Zdaniem DIS nie doszło do uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminu do wykonania czynności procesowej, bowiem przedstawione informacje miały charakter ogólnikowy i nie pozwalały na ocenę, czy wypadek siostry Skarżącej stanowił przeszkodę uniemożliwiającą złożenie żądania w terminie. Nie wskazano żadnych bliższych okoliczności pozwalających na ocenę czy wypadek siostry stanowił przeszkodę uniemożliwiającą złożenie żądania w wyznaczonym terminie. Należało więc uznać, że nie uprawdopodobniono braku winy w uchybieniu terminu do wykonania czynności procesowej. Na podstawie wyjaśnień strony nie można ustalić czy spełniony został wymóg wniesienia podania o przywrócenie terminu w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Skarżąca nie spełniła więc wszystkich warunków wskazanych w art. 54 § 1 i 2 k.p.a. 3. Skarżąca w zażaleniu z 3 stycznia 2010r. na ww. postanowienie wniosła o jego uchylenie i przywrócenie terminu do sprostowania uzasadnienia postanowienia z [...] października 2009 r. zawierającego błędne pouczenie. W uzasadnieniu powtórzyła treść wniosku z 30 listopada 2009r. oraz stwierdziła, iż DIS uzasadniając odmowę przywrócenia terminu pomylił "uprawdopodobnienie" z "udowodnieniem" braku winy. Jeśli DIS miał wątpliwości co do zajścia wypadku, powinien wezwać Skarżącą do przedstawienia dowodu lub szczegółowego opisania zdarzenia. Skarżąca załączyła kserokopię karty informacyjnej z leczenia szpitalnego swojej siostry od 9 do 10 listopada 2009r. 4. Skarżąca w uzupełnieniu zażalenia z 15 sierpnia 2010r. wskazała m.in., że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 5 lipca 2010r. sygn. akt III SA/Wa 63/10 odrzucił skargę, wniesioną zgodnie z pouczeniem, na postanowienie DIS z [...] października 2009r., a DIS postanowieniem z [...] sierpnia 2010r. odmówił wydania postanowienia z prawidłowym pouczeniem. 5. Minister Finansów postanowieniem z [...] listopada 2010r. utrzymał w mocy ww. postanowienie DIS z [...] grudnia 2009r., podtrzymując jego podstawę faktyczną i prawną. W uzasadnieniu podkreślił ponadto, powołując się na art. 58 § 1 k.p.a., że choć wypadek siostry i konieczność opieki nad nią, mimo że jest wypadkiem losowym zasługującym na poważne potraktowanie, nie uprawdopodobnia braku winy zainteresowanej w uchybieniu terminu. Z argumentacji przedstawionej w karcie informacyjnej z leczenia szpitalnego siostry Skarżącej, jak i z uzasadnienia zażalenia nie wynika, iż wypadek ten wykluczał możliwość sporządzenia żądania przez Skarżącą lub też zlecenie tej czynności pełnomocnikowi. Skarżąca nie wskazała także okoliczności, kiedy ustąpiła przeszkoda w dokonaniu czynności procesowej. Minister Finansów wskazał ponadto, że DIS nie zakwestionował istnienia wypadku, lecz nie uznał go za przyczynę świadczącą o braku winy w niezachowaniu terminu. Podkreślił, że przywrócenie terminu ma charakter wyjątkowy i może nastąpić tylko w uzasadnionych przypadkach, a przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy Strona dopuściła się chociażby lekkiego niedbalstwa, przy przyjęciu obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od osoby należycie dbającej o swoje interesy. Kryterium braku winy, jako przesłanki przywrócenia terminu wiąże się zaś z obowiązkiem Strony do zachowania szczególnej staranności przy prowadzeniu własnych spraw. O braku winy w niedopełnieniu obowiązku zachowania terminu do dokonania określonej czynności procesowej można mówić jedynie w przypadku stwierdzenia, że niedopełnienie obowiązku wynikało z istnienia przeszkody nie do przezwyciężenia. Minister podniósł także, że w postępowaniu o przywrócenie terminu nie jest możliwa ocena kwestii dotyczącej pouczenia, ani innych rozstrzygnięć w sprawie. 6. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie Skarżąca wniosła o uchylenie ww. postanowienia Ministra Finansów oraz poprzedzającego go postanowienia DIS z [...] grudnia 2009r., a także o zasądzenie kosztów postępowania, ze względu na naruszenie: 1) art. 58 § 1 w związku z art. 111 i art. 126 k.p.a. – przez ich niewłaściwą interpretację; 2) nieuwzględnienie dyspozycji art. 112 k.p.a.; 3) art. 7 k.p.a. przez zignorowanie interesu społecznego i słusznego interesu obywatela. Zdaniem Skarżącej z uzasadnienia postanowienia Ministra Finansów, jak i DIS przebija wyraźnie chęć niedopuszczenia do merytorycznego rozpoznania sprawy, a wręcz i zapomnienie, że w interesie społecznym jest eliminowanie błędów administracji, jakie popełnia w swoim działaniu. 7. Minister Finansów w odpowiedzi na skargę podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie i wniósł o oddalenie skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: 1. Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1296 ze zm.) sąd administracyjny sprawuje kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Oznacza to, że w zakresie dokonywanej kontroli Sąd zobowiązany jest zbadać, czy organy administracji w toku postępowania nie naruszyły prawa, i to przynajmniej w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy. Zdaniem Sądu w rozpoznawanej sprawie wyżej opisane okoliczności nie miały miejsca. Skarga nie mogła być zatem uwzględniona. 2. Przedmiotem kontroli sądowej w rozpoznawanej sprawie było wyłącznie, zgodnie z zaskarżeniem, postanowienie Ministra Finansów z [...] listopada 2010r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o sprostowanie pouczenia, zamieszczonego w postanowieniu DIS z [...] października 2009r. Tym samym ewentualny spór między Skarżącą a organem administracji państwowej w kwestii prawidłowości zawartego w ww. postanowieniu DIS pouczenia - nie był w ogóle badany przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie. 3. Sąd przechodząc do merytorycznej kontroli zaskarżonego postanowienia wskazuje, że nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi. Organy podatkowe obu instancji dokonały prawidłowej interpretacji przepisów prawa, które stanowiły podstawę prawną wydanych w sprawie postanowień. Zgodnie z art. 111 § 1 k.p.a. strona może w terminie czternastu dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia orzeczenia zażądać jego uzupełnienia co do rozstrzygnięcia bądź co do prawa odwołania, wniesienia w stosunku do decyzji powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego albo sprostowania zamieszczonego w orzeczeniu pouczenia w tych kwestiach. Termin do wniesienia żądania sprostowania zamieszczonego w orzeczeniu jest terminem zawitym, a jego uchybienie powoduje, iż dokonanie czynności jest prawnie bezskuteczne. Przepis art. 58 § 1 k.p.a. przewiduje jednak możliwość przywrócenia uchybionego terminu, gdy spełnione zostaną trzy wymogi: gdy zainteresowany uprawdopodobni, że naruszenie terminu nastąpiło bez jego winy, wniosek o przywrócenie terminu zostanie złożony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu, a jednocześnie ze złożeniem wniosku zostanie dokonana czynność, dla której był określony termin. 3.1. Zdaniem Sądu prawidłowe było uznanie przez organy administracyjne obu instancji, że ani pierwsza ani druga z opisanych wyżej przesłanek nie została spełniona, bowiem strona niedostatecznie uprawdopodobniła, że naruszenie terminu nastąpiło bez jej winy; nie wskazała też, że wniosek o przywrócenie terminu został złożony w ciągu 7 dni od ustania przyczyny uchybienia terminu. 3.2. Prawidłowe było również odwołanie się przez Ministra Finansów do przesłanki obiektywnego miernika staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Z orzecznictwa w zakresie zagadnienia przywracania terminu wynika, że możliwe jest zastosowanie tej instytucji tylko wtedy, gdy strona nie dokonała w terminie czynności procesowej bez swej winy. Brak winy strony w uchybieniu terminowi podlega natomiast ocenie z uwzględnieniem wszystkich okoliczności danej sprawy, w sposób uwzględniający obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu. Spełnienie wymogu uprawdopodobnienia okoliczności uzasadniających wniosek o przywrócenie terminu nastąpi, jeżeli zostaną przytoczone okoliczności uzasadniające ten wniosek zarówno merytorycznie, tj. wskazujące na brak winy strony w uchybieniu terminu, jak i pod względem formalnym. Chociaż uprawdopodobnienie jest wyjątkiem od reguły formalnego przeprowadzenia dowodu, działającym na korzyść strony, powołującej się na określony fakt, nie oznacza to jednak, że może ono w każdej sytuacji opierać się tylko na samych twierdzeniach strony. Odróżnienie aktu uprawdopodobnienia w stosunku do przeprowadzenia dowodu polega m.in. na tym, że uprawdopodobnienie przeprowadza się za pomocą środków nie skrępowanych wymaganiami stawianymi, co do formy. Rolą strony, która należycie dba o swoje interesy jest przedłożenie organowi podatkowemu we wniosku o przywrócenie terminu takich argumentów, które uprawdopodobnią brak winy Skarżącego w niedochowaniu terminu, jak również wyjaśnienie, kiedy doszło do ustania przyczyny uchybienia terminu. To wnosząca podanie (zainteresowana) musi zatem uprawdopodobnić istnienie okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym terminie. W prośbie o przywrócenie terminu powinna wykazać, że mimo całej staranności nie udało jej się zachować terminu. Wiąże się to z takimi sytuacjami, kiedy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2000 r., I SA/Gd 794/99, niepubl.). Należy podkreślić, że takie rozumienie art. 58 K.p.a. nie stoi w sprzeczności z wyrażoną w art. 7 K.p.a. zasadą prawdy obiektywnej, co podniesiono w sprawie jako jeden z zarzutów skargi. 3.3. Zdaniem Sądu oceny dokonane przez organy administracyjne co do spełnienia przesłanek z art. 58 k.p.a. oraz uznanie, że ogólnikowe stwierdzenia i argumentacja Skarżącej nie mogą być uznane za staranne działanie strony, która obiektywnie powinna być zainteresowana uwzględnieniem wniosku o przywrócenie terminu, nie może być uznane za niewłaściwą interpretację art. 58 k.p.a. Nie bez znaczenia w sprawie pozostaje fakt, że strona była reprezentowana przez fachowego pełnomocnika. Dlatego przy ocenie możliwości przywrócenia terminu należało uwzględnić wiedzę i konieczność zachowania należytej staranności przez tego pełnomocnika (por. wyrok SN z 21 lutego 2002r. sygn. akt I PKN 903/2000, Prok. i Pr. 2003/15/39). Skoro pełnomocnik pozostawił decyzji Skarżącej podjęcie dalszych działań w sprawie, powinien ja należycie poinformować o konsekwencjach uchybienia terminu, a także skutkach niedochowania należytej staranności przy podejmowaniu czynności w postępowaniu. Jako profesjonalista, powinien być świadomy obowiązków wynikających z przepisów prawa, a także wagi terminowego dokonywania określonych czynności procesowych (por. postanowienie NSA z 29 lipca 2004 r. sygn. akt FZ 133/04, niepubl.). 4. Zdaniem Sądu, w świetle akt sprawy prawidłowe było przyjęcie przez organy administracyjne obu instancji, że Skarżąca nie uprawdopodobniła dostatecznie braku winy przy uchybieniu terminu do złożenia wniosku o sprostowanie pouczenia. Pobyt siostry Skarżącej w szpitalu od 9 do 10 listopada 2009r. nie wykluczał możliwości podjęcia decyzji co do sporządzenia wniosku o sprostowanie pouczenia przez Skarżąca, gdy była ona reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika. 5. Sąd stwierdza ponadto, że skoro przedmiotem sprawy była odmowa przywrócenia terminu do złożenia żądania sprostowania pouczenia, tym samym nie jest możliwe wypowiadanie się przez Sąd, co do zarzutu naruszenia art. 112 K.p.a. Przepis ten stanowi, że błędne pouczenie w decyzji co do prawa odwołania albo wniesienia powództwa do sądu powszechnego lub skargi do sądu administracyjnego nie może szkodzić stronie, która zastosowała się do tego pouczenia. Nie ma więc zastosowania w sprawie, w której zajmowano się możliwością przywrócenia terminu. 6. Sąd, z wyżej opisanych względów, na podstawie art. 151 P.p.s.a., orzekł jak w sentencji.