II GZ 303/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący : sędzia NSA Maria Myślińska po rozpoznaniu w dniu 14 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 19 lipca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 1641/11 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. P. L. K. S.A. w W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania i wypłacenia rekompensaty postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z 19 lipca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 1641/11, oddalił wniosek Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. P. L. K. S.A. w W. na decyzję Ministra Infrastruktury z [...] maja 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania i wypłacenia rekompensaty, z następującym uzasadnieniem. W dniu [...] maja 2012 r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Organ podniósł, że podstawę gospodarki finansowej Ministerstwa w danym roku budżetowym stanowi plan finansowy dochodów i wydatków ustalany zgodnie z założeniami zawartymi w ustawie budżetowej na dany rok. Wszelkie dochody Ministerstwa są przekazywane na rachunek centralny, nie ma więc możliwości prawnej uzyskania kwoty potrzebnej na wniesienie wpisu z uzyskiwanych dochodów. Środki przekazane z budżetu państwa służą do finansowania zadań publicznych, ich wydatkowanie określa plan finansowy. Realizowane w 2012 roku wydatki muszą być zgodne z planem finansowym na ten rok, zaś wydatki w wysokości 50 000 zł z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej od wyroku WSA w W. (VII SA/Wa 1641/11) nie mogą być zrealizowane z uwagi na fakt, iż nie zostały w nim ujęte. Organ ponadto wyjaśnił, że w punkcie 9.3. wniosku podał stan konta w kwocie 5000 zł, czyli stan środków na dzień 30 kwietnia 2012 r. na wskazanym rachunku bankowym. Kwota ta wynika z zapisów § 9 rozporządzenia Ministra Finansów z 20 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu wykonywania budżetu (Dz. U. Nr 245, poz. 1637 ze zm.), a mianowicie są to środki pozostające na rachunku bieżących wydatków w jednostce budżetowej, które nie podlegają codziennemu przekazywaniu na rachunki dysponentów części budżetowych, a następnie do MF. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z 16 maja 2012 r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej złożył kopię planu finansowego za rok 2012. Postanowieniem z 13 czerwca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. odmówił Ministrowi Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpatrzeniu sprzeciwu od powyższego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał postanowienie odmawiające przyznania organowi prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że wniosek Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie nie spełnia przesłanki wskazanej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Sąd nie uznał za przekonujący argument wnioskodawcy, że organ nie może uiścić wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego w niniejszej sprawie 50.000 zł z uwagi na brak środków przewidzianych na ten cel w planie finansowym na 2012 r. Sąd pierwszej instancji, powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2007 r., sygn. akt I FZ 567/06, podniósł, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził – wzorem procedury cywilnej – zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępiania w planach finansowych. W ocenie Sądu organ administracji powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowań sądowych i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu państwa. Dalej Sąd pierwszej instancji wskazał, że w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej odmowa przyznania prawa pomocy następuje również w przypadkach, gdy dana jednostka nie wykorzystuje dostępnych możliwości zdobycia koniecznych środków. W tym kontekście, zdaniem Sądu, pozytywne rozpoznanie wniosku Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieusprawiedliwione uprzywilejowanie organu administracji w postępowaniu, w którym dysponuje on nie tylko środkami budżetowymi, ale i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym. Ponadto Sąd zauważył, że w rozpoznawanej sprawie decyzja organu pierwszej instancji została wydana w dniu [...] grudnia 2010 r., a zatem organ od dłuższego czasu winien liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego w razie wniesienia skargi do sądu przez uprawniony podmiot. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: 1) naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez pominięcie przez Sąd wykazanej przez skarżącego przesłanki braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania; 2) naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. w szczególności że w wyroku zostały przywołane dwa postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego, których nie można odszukać w bazie orzeczeń. W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dokonał w sposób obiektywny oraz spójny oceny sytuacji finansowej skarżącego w oparciu o załączone dokumentu finansowe oraz fakty bezsporne znane Sądowi z urzędu, że sytuacja sektora finansów publicznych jest bardzo zła i wymusza wobec dużego deficytu znaczne ograniczenie wszelkich wydatków. Skarżący podniósł, że koszty sądowe w niniejszej sprawie, jak i w sprawie analogicznej VII SA/Wa 1642/11 wynoszą łącznie 100 000 zł. Bezspornie Ministerstwo dysponuje kwotą 10 000 zł na koszty postępowań sądowych, jakie mogą wystąpić w roku 2012 oraz kwotą 5 000 zł na rachunku bieżącym. Kwota przeznaczona na koszty postępowania sądowego jest ustalana z uwzględnieniem planowanych potrzeb oraz z uwzględnieniem realnie ponoszonych kosztów w latach ubiegłych. Zdaniem skarżącego Sąd błędnie przyjął, że kwota wydatków określona w planie finansowym na rok 2012 może zostać w części wykorzystana na pokrycie opłat sądowych, nieujętych w tym planie. Kwota wydatków określona w ustawie budżetowej na rok 2012 oraz ustalona w planie finansowym nie jest tożsama ze środkami, które mogą służyć na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu powyższych okoliczności spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, o czym świadczy użycie w powyższym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy jednocześnie podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z akt sprawy nie wynika, by Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej spełnił przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodzić się należy z Sądem pierwszej instancji, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie prowadził – wzorem procedury cywilnej – zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, w przeciwnym bowiem wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych. W zgodzie z powyższym rozumowaniem pozostaje też stanowisko doktryny, zgodnie z którym niedopuszczalne jest przyznanie prawa pomocy organowi administracji rządowej, ponieważ koszty postępowania w takim przypadku pokrywa Skarb Państwa. Nie można więc w takiej sytuacji przyjąć, że zostały spełnione przesłanki skazane w art. 246 § 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym żadnego znaczenia okoliczność, że w budżecie państwa nie przewidziano środków finansowych na koszty postępowania sądowego danego organu (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 572). Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafne jest stwierdzenie Sądu pierwszej instancji, że sprawa niniejsza dotyczy decyzji wydanej [...] grudnia 2010 r., zatem organ, dysponujący zarówno środkami budżetowymi, jak i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym, mógł uwzględnić środki pieniężne w odpowiedniej wysokości w planie finansowym. Słusznie Sąd pierwszej instancji uznał, że uwzględnienie wniosku organu, w sytuacji gdy ten nie przewidział w planie finansowym wydatków związanych z kosztami postępowania przed sądem administracyjnym, byłoby nieusprawiedliwionym uprzywilejowaniem organu administracji w stosunku do innych podmiotów. Odnosząc się do zarzutu naruszenia przez Sąd pierwszej instancji przepisu art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. również należy go uznać za chybiony. Sąd, uzasadniając swoje rozstrzygnięcie, powołał się na dwa wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego (z 27 lutego 2007 r., sygn. akt FZ 567/06 i z 27 lutego 2007 r., sygn. akt II OZ 709/07). Omyłkowo wskazał, że można je odnaleźć na stronie internetowej www.orzeczenia.nsa.gov.pl, jednakże uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy. Orzecznictwo sądowe nie jest źródłem powszechnie obowiązującego prawa i dla posługiwania się stanowiskiem judykatury w uzasadnieniu rozstrzygnięcia sądu nie jest konieczne jego opublikowanie. Zatem w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, uzasadnienie zaskarżonego postanowienia czyni zadość dyspozycji art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a., gdyż zawiera wszystkie wymienione w tym przepisie elementy. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.