II OZ 417/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Gliniecki po rozpoznaniu w dniu 18 maja 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia B. K. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 11 kwietnia 2012 r. sygn. akt VII SA/Wa 2188/11 w pkt I odmawiającego zmiany postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 23 listopada 2011 r., którym przyznano B. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, a w pozostałym zakresie wniosek oddalono, w pkt II przyznano prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi B. K. na decyzję Głównego Inspektora Nadzoru Budowlanego z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy uchylenia decyzji ostatecznej postanawia: oddalić zażalenie. Postanowieniem z dnia 23 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie przyznał B. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi, w pozostałym zaś zakresie wniosek oddalił. W dniu 5 marca 2012 r., do Sądu wpłynął wniosek B. K. o przyznanie prawa w którym wniosła o ustanowienie adwokata i ponownie o zwolnienie z kosztów sądowych. Wobec faktu, iż strona wniosła kolejny wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jak również o ustanowienie adwokata rozpoznano wniosek w zakresie zmiany postanowienia Sądu z dnia 23 listopada 2011 r. oraz w nowym zakresie tj., ustanowienia pełnomocnika z urzędu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z dnia 11 kwietnia 2012 r., na podstawie art. 165 w zw. z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z dnia 14 marca 2012 r. poz. 270 zwana dalej p.p.s.a.) odmówił zmiany postanowienia z dnia 23 listopada 2011 r., którym przyznano B. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez zwolnienie od wpisu sądowego od skargi oraz przyznał B. K. prawo pomocy w zakresie częściowym poprzez ustanowienie adwokata. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że z formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 14 października 2011 r. oraz nadesłanych do Sądu wyjaśnień wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem. Wspólnie utrzymują się z emerytury męża w wysokości 3.374,77 złotych brutto miesięcznie. B. K. i S. K. są osobami bezrobotnymi, co potwierdza nadesłane zaświadczenie. Wnioskodawcy posiadają dom o pow. 63, 92 m 2. Wnioskodawczyni wyszczególniła, że stałe miesięczne wydatki jakie z małżonkiem ponoszą tj. opłatę za energię w wysokości 100,00 zł, opłatę za gaz w wysokości 300,00 zł, opłatę za telefon TV i internet 150,00 zł, wywóz szamba 100,00 zł, opłatę za wodę 50,00 zł, podatki 50,00 zł, ubezpieczenia 150,00 zł, korespondencja z urzędami 50,00 zł, utrzymanie 5 psów 200,00 zł. Dodatkowo strona podała, że ponosi koszty związane ze spłatą trzech kredytów zaciągniętych na: cele mieszkaniowe (kredyt odnawialny) -13.000 zł, sprzęt sportowy (stół do tenisa) kredyt ratalny - 554,00 zł, na cele bieżące 5.000 (kredyt gotówkowy - do spłaty pozostało 1.700 zł). Wnioskodawczyni dodała, że nie korzystają z mężem ze świadczeń pomocy społecznej. Do wniosku dołączyła kopie wyciągu bankowego za miesiąc wrzesień 2011,r., z którego wynika, że strona posiada debet na koncie około 12.000,00 zł. Z kolejnego wniosku o przyznanie prawa pomocy jak z wcześniejszego wynika, że wnioskodawczyni prowadzi gospodarstwo domowe wraz z mężem i synem. Wspólnie utrzymują się z dochodów się z emerytury męża w wysokości 3.374,77 złotych brutto miesięcznie. B. K. i S. K. nadal są osobami bezrobotnymi bez prawa do zasiłku. Nie wykazano żadnych zmian w zakresie posiadanego majątku nieruchomego jak i ruchomości. Wnioskodawczyni nadal wykazuje dom o pow, 63,92 m 2 oraz działkę siedliskową o pow. 0,44 ha. Dodatkowo w drugim wniosku wnioskodawczyni wyszczególniła, że spłaca wraz z małżonkiem kredyty cele mieszkaniowe (kredyt odnawialny) -13,000 zł, kredyt gotówkowy - saldo 5.489,64 zł na bieżące potrzeby, (naprawa samochodu) oraz kredyt ratalny - saldo 1,036,80 (sprzęt AGD). Zdaniem Sądu porównując kwoty spłacanych kredytów do wymienionych w pierwszym wniosku, wysokość spłaty (kredytu gotówkowego i ratalnego) uległa zmianie. Wnioskodawcy podali, że dużą część dochodu przeznaczają na spłatę kredytów ok. 900 zł. Okoliczność ta, w ocenie Sądu nie wpływa jednak na zmianę postanowienia Sądu z dnia 23 listopada 2011 r. Jednocześnie oceniając sytuację majątkową wnioskodawczyni Sąd uznał, że uzasadnione jest przychylenie się do wniosku skarżącej w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Stwierdzono, że poniesienie kosztów ustanowienia pełnomocnika przekracza możliwości finansowe wnioskodawczyni i jej małżonka. B. K., pismem z dnia 18 kwietnia 2012 r. złożyła zażalenie na powyższe postanowienie z dnia 11 kwietnia 2012 r. podnosząc, iż sytuacja materialna zmusiła jej rodzinę do zaciągnięcia kolejnych kredytów, a po opłaceniu wszystkich rachunków pozostaje im ok. 500 zł na życie. Dodatkowo wnioskodawczyni wskazała, że iż zmuszona była rozwiązać umowę z firmą [...] w związku z rosnącymi kosztami utrzymania zbiornika gazowego i z tego tytułu przedstawiła fakturę na kwotę 3044 zł tytułem demontażu tego zbiornika. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Należy podkreślić, że zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Przy ocenie czy sytuacja materialna strony kwalifikuje ją do przyznania prawa pomocy Sąd bierze nie tylko pod uwagę wysokość uzyskiwanych dochodów ale również stan majątkowy strony. Mając powyższe na uwadze należy stwierdzić, że skarżąca nie wykazała, iż znajduje się w takiej sytuacji materialnej, która kwalifikowałaby ją do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym dotyczącym zwolnienia od kosztów sądowych. Ze złożonych wniosków o przyznanie prawa pomocy wynika bowiem, że zarówno zasoby finansowe oraz stan majątkowy nie pozwalają zaliczyć skarżącej do rzeczywiście osób ubogich, których środki do życia są ograniczone. Trzyosobowa rodzina utrzymuje się z emerytury w wysokości 2771 zł netto, co daje 923,67 zł w przeliczeniu na jedną osobę. Zestawienie przychodów i wydatków skarżącej wskazuje, że jest w stanie ponieść koszty sądowe w przedmiotowej sprawie, które na obecnym etapie wynoszą 100 zł opłaty kancelaryjnej od wniosku o sporządzenie uzasadnienia wyroku oraz 100 zł wpisu od ewentualnej skargi kasacyjnej. Należy podkreślić, że skoro skarżącą stać na zaciąganie kredytów konsumpcyjnych, to nie znajduje się ona w tak trudniej sytuacji by uzasadnione było zwolnienie od obowiązku uiszczenia całości kosztów sądowych. Kredytów konsumpcyjnych na naprawę samochodu i sprzęt AGD nie można zaliczyć do koniecznych wydatków związanych z utrzymaniem i zaspokojeniem podstawowych potrzeb (utrzymanie konieczne). W takiej sytuacji należy uznać, że Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie uznał, że skarżąca wykazała okoliczności, które uzasadniają przyznanie jej prawa pomocy w zakresie ustanowienia pełnomocnika z urzędu lecz nie mogą świadczyć o jej trudnej sytuacji materialnej uzasadniającej zwolnienie od kosztów sądowych. Z powyższych przyczyn Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. orzekł, jak w sentencji postanowienia.