I OZ 118/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Leszek Leszczyński po rozpoznaniu w dniu 6 marca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia T. Z. – B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2234/11 odmawiające T.Z. – B. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Z. – B. na Miasto Stołeczne Warszawa – Zarząd Dróg Miejskich w Warszawie w przedmiocie nieuwzględnienia odwołania od nieuwzględnionej reklamacji postanawia oddalić zażalenie Postanowieniem z dnia 12 stycznia 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 2234/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie odmówił T. Z. – B. prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. Z. – B. na Miasto Stołeczne Warszawa – Zarząd Dróg Miejskich w Warszawie w przedmiocie nieuwzględnienia odwołania od nieuwzględnionej reklamacji. W uzasadnieniu Sąd I instancji podał, że w dniu 3 listopada 2011 r. i w dniu 28 listopada 2011 r. wpłynęły do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie formularze wniosku o przyznanie prawa pomocy T. Z. – B., w których wniósł on o zwolnienie od kosztów sądowych. Ze złożonych formularzy wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że T. Z.– B. jest kawalerem nie posiadającym stałego zatrudnienia i pozostającym na utrzymaniu rodziców. W chwili obecnej odbywa pozaetatową aplikację notarialną, za co nie otrzymuje wynagrodzenia. Wnioskodawca wskazał, że nie posiada stałych miesięcznych wydatków, zaś na własne utrzymanie otrzymuje od rodziców pomoc materialną w wysokości ok. 400-500 zł. Wnioskodawca nie otrzymuje świadczeń z pomocy społecznej. Postanowieniem z dnia 14 grudnia 2011 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia wnioskodawca wniósł w ustawowym terminie sprzeciw, w którym wskazał, że otrzymywana przez niego od rodziców kwota nie jest wystarczająca do poniesienia kosztów sądowych. Wnioskodawca podniósł, że wyżej wymienioną kwotę przeznacza na przejazdy komunikacją na zajęcia aplikacyjne oraz do Kancelarii Notarialnej, wyżywienie, odzież, zakup pomocy naukowych, natomiast z uwagi na brak zatrudnienia nie jest ubezpieczony i musi pokrywać koszty wizyt u lekarzy z własnej kieszeni. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie wyjaśnił, że w związku ze skutecznym wniesieniem sprzeciwu, postanowienie Sądu z 25 sierpnia 2011 r., zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej: p.p.s.a, traci moc, co oznacza, iż sprawa jest ponownie rozpoznawana od początku. Następnie wskazano, że w niniejszej sprawie wnioskodawca nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Z wniesionego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i ze złożonego w dniu 28 grudnia 2011 r. sprzeciwu nie wynikają okoliczności, które uzasadniałyby przyznanie mu prawa do pomocy poprzez zwolnienie z kosztów sądowych. Rozpatrując wniosek skarżącego Sąd stwierdził, że wnioskodawca nie ponosi żadnych stałych wydatków, co pozwala na stwierdzenie, że otrzymywaną od rodziców pomoc materialną może przeznaczyć na uiszczenie kosztów sądowych. Ponadto przyjąć należy, że wnioskodawca otrzymuje pomoc finansową w wysokości wyższej, niż przedstawiona we wniosku. Świadczy o tym fakt, iż w dniu 22 listopada 2011 r. wnioskodawca wniósł w sprawie skargę kasacyjną, co wiązało się z ustanowieniem profesjonalnego pełnomocnika z wyboru. Wnioskodawca posiadał zatem środki na wynagrodzenie radcy prawnego, który sporządził skargę kasacyjną. Podniósł również, że we wniosku o przyznanie prawa pomocy T. Z.– B. w żaden sposób nie odniósł się kwestii regulowania przez niego należności za aplikację notarialną, co pozwala na stwierdzenie, że w istocie także i ten wydatek ponoszą jego rodzice. Ponadto zauważono, że na obecnym etapie postępowania wysokość kosztów sądowych jest ograniczona do kwoty 100 zł tytułem wpisu od skargi kasacyjnej. Jak podano, instytucja prawa pomocy stanowi odstępstwo od ogólnej zasady odpłatności postępowania wyrażonej w art. 199 ww. ustawy. Prawo pomocy może być więc przyznane na wniosek osób bardzo ubogich znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania lub gdy ich poniesienie byłoby związane z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. W ocenie Sądu I instancji taka sytuacja w niniejszej sprawie nie ma miejsca, co wynika z zestawienia wydatków przedstawionych przez wnioskodawcę. W zażaleniu na powyższe postanowienie T. Z.-B. podał, że ustanowiony pełnomocnik – radca prawny nie pobrał od niego żadnego wynagrodzenia z tego względu, że jest mu bardzo dobrze znana sytuacja materialna skarżącego. Stwierdził też, że niezrozumiałe jest stanowisko Sądu, że skoro rodzice skarżącego ponoszą koszty jego aplikacji, to mogą również ponieść koszty sądowe wniesionej przez niego skargi. Jak wskazał, jest to stanowisko godzące w zasadę prawa do Sądu. Podał, że wniesiona skarga w istocie bowiem dotyczy tylko jego sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zasadą postępowania sądowoadministracyjnego jest, stosownie do art. 199 p.p.s.a., ponoszenie przez stronę kosztów sądowych związanych ze swym udziałem w sprawie. Instytucja prawa pomocy ma natomiast charakter wyjątkowy i jest przyznawana osobom charakteryzującym się trudną sytuacją materialną. Zgodnie z treścią art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W tym stanie rzeczy należy przyjąć, że rozstrzygnięcie sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę. Instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób, które wykażą, że znajdują się w trudnej sytuacji materialnej. Do osób tych można zaliczyć osoby rzeczywiście ubogie, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko podstawowe potrzeby życiowe. Powyższa zasada odnosi się zarówno do osób ubiegających się o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym jak i częściowym. Mając powyższe na uwadze w okolicznościach rozpoznawanej sprawy należy stwierdzić, iż T. Z. – B. nie znajduje się w sytuacji materialnej kwalifikującej go do przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym. Skarżącego nie można bowiem uznać za osobę pozostającą w takiej sytuacji materialnej, która uniemożliwiałaby we własnym zakresie pokrycie kosztów sądowych. Jak wskazuje skarżący, pozostaje on na utrzymaniu rodziców. Nie ponosi stałych, miesięcznych wydatków. Przy tym otrzymuje od rodziców kwotę 400-500 zł miesięcznie, którą przeznacza na własne wydatki. Wobec tego zasadnie uznał Sąd I instancji, że wobec deklarowanego braku stałych miesięcznych wydatków w/w kwota 400 – 500 zł, umożliwia poniesienie kosztów sądowych, wywołanych wniesieniem skargi w niniejszej sprawie. W takiej sytuacji należy uznać, iż Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zasadnie zaskarżonym postanowieniem odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny postanowił jak w sentencji na podstawie art. 184 w związku z art. 197 § 1 p.p.s.a.