II FZ 9/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Wolf- Kalamala, , , po rozpoznaniu w dniu 24 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia M.A. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 grudnia 2011 r. sygn. akt I SA/Ol 556/11 w zakresie prawa pomocy w sprawie ze skargi M.A. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 15 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia odwołania postanawia oddalić zażalenie. Przedmiotem zażalenia jest postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 13 grudnia 2011 r., sygn. akt I SA/Ol 556/11, mocą którego oddalono wniosek M.A. o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie pełnomocnika z urzędu. W motywach orzeczenia Sąd podał, że Strona w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w O. z dnia 15 lipca 2011 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania w sprawie odmowy umorzenia zaległości podatkowych zawarła wniosek o ustanowienie pełnomocnika z urzędu z uwagi na zły stan zdrowia. Skarżący podniósł, iż doznał udaru mózgu, był leczony operacyjnie, a skutki choroby odczuwa do dziś w postaci czasowych zaników pamięci. Do skargi załączył dwa dokumenty potwierdzające wizyty w poradniach: Psychiatryczno-Psychologicznej oraz NZOZ [...]. Ze złożonego przez skarżącego formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, iż prowadzi on samodzielne gospodarstwo domowe i nie ma nikogo na utrzymaniu. Z tytułu pracy osiąga wynagrodzenie w wysokości 300 zł, z tytułu czynszu otrzymuje 1.000 zł. Skarżący jest właścicielem domu o powierzchni 180 m2, nieruchomości rolnej o powierzchni 3 ha (łąka), udziału 50% w innej nieruchomości. Nie posiada zasobów pieniężnych, oszczędności, papierów czy przedmiotów wartościowych. Wyjaśnił, iż wysokość jego dochodów w ostatnich latach zaledwie wystarczała mu na egzystencję. Wskazał, iż z powodu remontów dróg wokół jego nieruchomości utrudniających wjazd na działkę - w Wilkasach k. Giżycka, zmalała liczba gości nocujących u niego. W związku z czym musiał zawiesić prowadzoną działalność gospodarczą. Do złożonego wniosku załączył zeznania podatkowe PIT – 36, PIT/B za rok 2010 i 2009. Skarżący podał, że dom o powierzchni 180 m2 to nieruchomość w Wilkasach, w której nie może się on zameldować z powodu niezakończonej procedury budowlanej. W domu przy ul. [...] skarżący nie zamieszkuje, choć jest w nim zameldowany. Jest to niewielki dom "poniemiecki" wymagający kapitalnego remontu. Prace remontowe wnioskodawca prowadzi w nim od 1995 r. okresowo, w miarę możliwości finansowych. Zamieszkuje nieodpłatnie u siostry A.A. przy ul. [...] lub zimą w jej mieszkaniu przy ul. [...]. W zamian skarżący świadczy drobne usługi w ogrodzie, przy pracach remontowych oraz partycypuje w kosztach utrzymania takich jak: prąd, woda, gaz, opał, śmieci, Internet, telewizja. Koszty te wynoszą około 1.000 zł miesięcznie na 4 osoby (siostra z mężem i synem oraz skarżący). Skarżący pokrywa 30% tych kosztów tj. 300 zł miesięcznie. Koszty wyżywienia wnioskodawca określił na około 700 zł miesięcznie, koszty odzieży około 100 zł. Wyjaśnił, iż w 2009 r. zaciągnął kredyt na prowadzoną działalność w W. w wysokości 10.000 zł, obecnie spłaca raty w wysokości 280 zł miesięcznie. Dodał również, iż raz w miesiącu odwiedza matkę zamieszkałą w D. kupując jej żywność, ubrania, leki – koszty pomocy to około 500 zł w połowie z siostrą (tj. 250 zł na osobę). Wyjaśnił, iż w tym roku zakupił na raty sprzęt AGD kuchnia, lodówka itp., ponieważ u siostry był już sprzęt bardzo stary i mało funkcjonalny, z tego tytułu będzie spłacał raty w wysokości 300 zł miesięcznie. Wykazał, iż koszty eksploatacji samochodu to około 800 zł rocznie z tytułu ubezpieczenia oraz 200 zł miesięcznie koszty paliwa. Wskazał, iż nie prowadzi działalności rolniczej, nie oddał też łąk w dzierżawę, opłaca jedynie podatek od nieruchomości w wysokości 150 zł rocznie. Oświadczył, że w tym roku zaprzestał i już nie prowadzi działalności polegającej na wynajmie pokoi. Nieruchomość tę oddał w dzierżawę za pomoc w spłacie rat i pomoc w ponoszeniu bieżących kosztów utrzymania. Przedłożył również elektroniczne zestawienie operacji za okres od 1 lipca 2011 r. do 3 października 2011 r. z Konta mBiznes dotyczących prowadzonej działalności pod nazwą [...]. Wojewódzki Sąd Administracyjny nie uznał wniosku za zasadny. Na wstępie Sąd wskazał na zasadę ponoszenia przez strony postępowania sądowoadministracyjnego kosztów tego postępowania, a także na to, że prawo pomocy jest szczególną formą pomocy państwa przyznawanej osobom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej uniemożliwiającej lub ograniczającej dostęp do sądu. Zdaniem Sądu, skarżący nie wykazał i nie uprawdopodobnił, iż jego sytuacja materialna jest rzeczywiście tak ciężka, że wymaga pomocy Państwa w zakresie poniesienia za niego kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Sąd podkreślił, że skarżący jest właścicielem znacznego majątku nieruchomego, który może służyć jako zabezpieczenie ewentualnej pożyczki czy kredytu, w przypadku braku bieżących środków finansowych. Wnioskodawca posiada dom o powierzchni 180 m2 w W., posiada dom w S., nadto jest właścicielem nieruchomości rolnej o powierzchni 3 ha. Skarżący nie wykazał, aby majątek ten był przedmiotem zajęcia komorniczego czy też obciążony był hipoteką. Poza nieruchomością w W. nie użytkuje i nie osiąga jakichkolwiek pożytków z pozostałych nieruchomości. Sąd zauważył, iż nie są spójne wyjaśnienia skarżącego odnośnie prowadzonej działalności gospodarczej. Wnioskodawca raz wyjaśnia, iż prowadzona działalność została zawieszona, innym razem oświadcza, iż nieruchomość (w której prowadzona jest działalność) oddał w dzierżawę za pomoc w spłacie rat oraz bieżących kosztów utrzymania, następnie tak jak w sprzeciwie wykazuje, iż dochody uzyskiwane z działalności są nikłe i sezonowe. Należy uznać, iż wyjaśnienia w tym zakresie poza swoją lakonicznością są sprzeczne i nie wyjaśniają w sposób jasny i zupełny rzeczywistego stanu rzeczy. Skarżący nie wyjawił, a tym bardziej nie uwiarygodnił w jakikolwiek sposób, komu tę nieruchomość wydzierżawił, na jakich warunkach, za jaką odpłatnością czy na jaki okres. Brak szczegółowego wyjaśnienia kwestii prowadzonej działalności powoduje niemożność rzetelnej oceny złożonego wniosku. Sąd wskazał również, iż skarżący w związku z zaciągniętymi kredytami uiszcza miesięcznie z tytułu rat kwotę w łącznej wysokości 580 zł. Uprawnionym zatem będzie wniosek, iż wnioskodawca posiada zdolność do zaciągania i spłacania tego typu zobowiązań. Ponadto ponoszenie wydatków związanych ze spłatą zaciągniętych kredytów nie może być uznane za przyczynę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy. Niezrozumiałe bowiem byłoby, aby skarżący spłacał inne ciążące na nim zobowiązania, a jednocześnie żądał, by na tej podstawie koszty związane z ustanowieniem pełnomocnika pokrywał za niego Skarb Państwa. Dodatkowo wątpliwości co do wiarygodności wzbudza okoliczność zaciągnięcia pożyczki na zakup sprzętu AGD nie do własnego mieszkania i możliwość ponoszenia przez skarżącego z tego tytułu dodatkowych stałych wydatków miesięcznych w wysokości 300 zł. Sąd dodał, że pomimo podnoszenia argumentu o złym stanie zdrowia, skarżący nie wykazał (a tym bardziej nie udokumentował) jakichkolwiek wydatków związanych z leczeniem czy zakupem lekarstw. Wnioskodawca nie wykazał, aby jego stan zdrowia "uniemożliwiał mu właściwe nadzorowanie spraw urzędowych". Skarżący dotychczas wykonuje terminowo i w sposób prawidłowy wszelkie czynności procesowe przed Sądem. Natomiast treść pism wskazuje, że skarżący nie ma problemu z formułowaniem logicznych wniosków. W zażaleniu od powyższego postanowienia Skarżący stwierdził, że Sąd oraz SKO w postanowieniu z dnia 15 lipca 2011 r. błędnie skupiły się na jego sytuacji materialnej, zamiast wziąć pod uwagę jego stan zdrowia i brak możliwości obiektywnej oceny sytuacji, w tym wagi czynności prawnych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie jest zasadne. Wynika to z faktu, że Skarżący w jego treści jako jedyną okoliczność świadczącą jego zdaniem o wadliwości zaskarżonego postanowienia wskazał stan zdrowia, która to okoliczność sama w sobie nie może stanąć u podstaw do przyznania prawa pomocy w jakimkolwiek zakresie. Wynika to bez wątpienia z treści art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) - zwanej dalej P.p.s.a. - który jako jedyną przesłankę uzasadniającą przyznanie prawa pomocy wskazuje tę odnoszącą się do sytuacji materialnej: prawo pomocy musi bowiem być przyznane takiej osobie fizycznej, która wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów utrzymania bez uszczerbku koniecznego utrzymania dla siebie i rodziny. Pod pojęciem prawa pomocy mieści się natomiast, zgodnie z art. 244 § 1 P.p.s.a., zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, przy czym ustawa nie wprowadza innych przesłanek dla ustanowienia pełnomocnika, niż dla zwolnienia od kosztów sądowych. Co za tym idzie, Sąd pierwszej instancji w niniejszej sprawie prawidłowo skupił swe rozważania na sytuacji materialnej Skarżącego, a okoliczności dotyczące stanu zdrowia uwzględnił, jednak również w kontekście ewentualnych kosztów z tym związanych. Podkreślenia wymaga bowiem, że zły stan zdrowia może być pośrednio przyczyną przyznania praw pomocy tylko wtedy, gdy przekłada się on na sytuację materialną wnioskodawcy, powodując na przykład, że nie jest on w stanie zarobkować czy też zmuszony jest ponosić relatywnie wysokie (w odniesieniu do dochodów i posiadanych oszczędności, mienia) koszty leczenia. W niniejszej sprawie skarżący na takie okoliczności się nie powoływał. W tym świetle uwagi poczynione przez Sąd pierwszej instancji dotyczące terminowego i prawidłowego wykonywania czynności sądowych czy logicznego formułowania myśli przez stronę należy uznać za poczynione na marginesie, pozostające bez wpływu na rozstrzygnięcie przedmiotowej kwestii wpadkowej. Podkreślenia wymaga, że zaskarżone postanowienie zawiera wszechstronne, rzeczowe i dobrze uargumentowane rozważania dotyczące sytuacji Skarżącego w kontekście przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 P.p.s.a., natomiast w zażaleniu skarżący nie podważył (nie podjął nawet próby podważenia) żadnego z argumentów sądu, które świadczyły o niezasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy w tej sprawie. Dodać należy na marginesie, że jeśli Skarżący nie czuje się na siłach, by samodzielnie prowadzić postępowanie w niniejszej sprawie przed sądem administracyjnym, ma prawo do ustanowienia pełnomocnika, ale z wyboru i na własny koszt. Sąd prawidłowo bowiem ocenił, że Skarżący nie wykazał zasadności przerzucenia kosztów fachowej pomocy pełnomocnika dla Skarżącego na Skarb państwa. Powyższe powoduje, że zażalenie jako niezasadne podlega oddaleniu w oparciu o art. 184 w zw. z art. 197 § 2 P.p.s.a.