I SA/Wa 1176/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marek Wroczyński Sędziowie: Sędzia WSA Joanna Skiba (spr.) Sędzia WSA Maria Tarnowska Protokolant specjalista Jolanta Dominiak po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 20 października 2011 r. sprawy ze skargi J. S. i D. S. na decyzję Wojewody [...] z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania odszkodowania za nieruchomość 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję Prezydenta W. z dnia [...] marca 2011 r. nr [...]; 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu; 3. zasądza od Wojewody [...] na rzecz J. P. i D. S. solidarnie kwotę 474 (czterysta siedemdziesiąt cztery) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Zaskarżoną decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] Wojewoda [...] utrzymał w mocy decyzję Prezydenta [...] z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] odmawiającą przyznania odszkodowani za nieruchomość położoną w W. przy ul. [...], ozn. hip. jako "[...] nr [...], [...], [...]" działka nr [...] o pow. [...]m2. Powyższe rozstrzygnięcie zostało oparte na następujących ustaleniach faktycznych i ocenach prawnych: Opisana na wstępie nieruchomość, pierwotnie stanowiąc własność M. F., została objęta działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279 ze zm.) i z dniem jego wejścia w życie, tj. dniem 21 listopada 1945 r., przeszła na własność gminy m.st. Warszawy a następnie - zgodnie z art. 32 ust. 2 ustawy z dnia 20 marca 1950 r. o terenowych organach jednolitej władzy państwowej (Dz. U. Nr 14, poz. 130) - stała się własnością Skarbu Państwa. M. F. zmarł, a jego następcy prawni wystąpili o przyznanie odszkodowanie za przedmiotową nieruchomość. Prezydent [...] decyzja z dnia [...] marca 2011 r. odmówił uwzględnienia powyższego wniosku. Rozpoznając sprawę w trybie instancji odwoławczej, na skutek odwołania wniesionego przez J. S. i D. S. (następców prawnych M. F. ), Wojewoda [...] podniósł, że zgodnie z art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2004 r. Nr 261, poz. 2603 ze zm.) - przepisy ustawy dotyczące odszkodowania za wywłaszczone nieruchomości stosuje się odpowiednio do domu jednorodzinnego, jeżeli przeszedł on na własność państwa po dniu 5 kwietnia 1958 r., oraz do działki, która - przed dniem wejścia w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy - mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. W toku prowadzonego postępowania, w sposób bezsporny i niebudzący wątpliwości ustalono, że przesłanka przeznaczenia działki pod budownictwo jednorodzinne została w tym przypadku spełniona. Stwierdzenie to wyprowadzono z postanowień Ogólnego Planu Zabudowania W. z [...] r., który dla przedmiotowej nieruchomości przewidział zabudowę luźną lub grupową o dwóch kondygnacjach oraz 20% powierzchni zabudowania. Oceniając kwestię spełnienia drugiej z przesłanek czyli tego, czy poprzedni właściciel nieruchomości lub jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. organ zauważył, że odnośnie przedmiotowej nieruchomości przesłanka ta nie została spełniona. Ustalenia powyższe poczynił na podstawie pisma Agencji [...] w W. z dnia 1 lutego 2010 r. z którego wynika, że przedmiotowa nieruchomość zabudowana jest budynkiem mieszkalnym o adresie ul. [...] wybudowanym z środków M. oraz z protokołu odbioru budynku z dnia [...] września 1957 r., z którego wynika że roboty zostały wykonane w czasie od [...] stycznia 1957 r. do [...] września 1957 r. Na podstawie ww. dokumentów organ ustalił, że możliwości faktycznego władania nastąpiła przed dniem 5 kwietnia 1958 r. co powoduje niespełnienie jednej z przesłanek art. 215 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. Od wyżej przedstawionej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wnieśli: J. S. i D. S. Skarżące, wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz decyzji poprzedzającej, ewentualnie o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji. W skardze zarzucono Wojewodzie naruszenie przepisów postępowania, które miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji oraz naruszenie przepisów prawa materialnego. W uzasadnieniu skargi w szczególności zaakcentowano, że zgodnie z postanowieniami dekretu z dnia 26 października 1945 roku, a konkretnie z art. 7, wywłaszczenie następowało wyłącznie w zamian z odszkodowanie. Poprzez dokonanie wykładni powyższego zapisu należy wskazać, iż w razie niezgłoszenia wniosku o przyznanie prawa wieczystej dzierżawy, gminna winna uiścić odszkodowanie. Zdaniem skarżących nie do pogodzenia z zasadami sprawiedliwości społecznej jest stosowanie restrykcyjnych przepisów okresu państwa socjalistycznego wprowadzających ograniczenia jednostki, w tym prawa własności. Skarżące podniosły również, iż przepis art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku w zakresie, w jakim ogranicza prawo jednostki do ubiegania się o odszkodowanie stosując cenzus czasowy jest niezgodna z Konstytucją Rzeczpospolitej Polskiej. W odpowiedzi na skargę Wojewoda [...] wnosił o jej oddalenie podzielając w tym zakresie twierdzenia i argumentację przytoczoną w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje: Skargę należało uznać w części za zasadną co skutkowało uchyleniem zaskarżonej decyzji i decyzji poprzedzającej ją, bowiem zaskarżone decyzje wydane zostały z naruszeniem przepisów postępowania - art. art. 7, 77 § 1, 80 i 138 § 1 k.p.a., które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W pierwszej kolejności Sąd chciałby odnieść się do wniosku pełnomocnika skarżących złożonego do protokołu rozprawy w dniu 20 października 2011 r. o wystąpienie z pytaniem prawnym do Trybunału Konstytucyjnego o zgodność z Konstytucją RP art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce nieruchomościami. Zgodnie z brzmieniem art. 193 Konstytucji RP, od uznania Sąd zależy, czy rozstrzygnięcie danej sprawy wymaga przedstawienia pytania prawnego Trybunałowi Konstytucyjnemu. Sąd w tej sprawie nie powziął wątpliwości uzasadniających wystąpienie z pytaniem do Trybunału Konstytucyjnego. Ponadto należy zauważyć, że przepis ten był już przedmiotem badania przez Trybunał konstytucyjny, który wyrokiem z dnia 13 czerwca 2011 r. sygn. akt SK 41/09 orzekł, że art. 215 ust. 2 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 r. o gospodarce nieruchomościami (Dz. U. z 2010 r. Nr 102, poz. 651, Nr 106, poz. 675, Nr 143, poz. 963, Nr 155, poz. 1043, Nr 197, poz. 1307 i Nr 200, poz. 1323 oraz z 2011 r. Nr 64, poz. 341) w zakresie, w jakim pomija stosowanie przepisów tej ustawy dotyczących odszkodowań za wywłaszczone nieruchomości do nieruchomości, które przeszły na własność gminy m.st. Warszawy lub państwa na podstawie dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), innych niż domy jednorodzinne, jeżeli przeszły one na własność państwa po 5 kwietnia 1958 r., i działek, które przed dniem wejścia w życie powołanego dekretu mogły być przeznaczone pod budownictwo inne niż jednorodzinne, jeżeli poprzedni właściciele lub ich następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nimi po 5 kwietnia 1958 r., jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w związku z art. 32 ust. 1 oraz w związku z art. 31 ust. 3 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Kierowanie zatem nowego pytania prawnego do Trybunału Konstytucyjnego odnoszącego się ponownie do art. 215 ust. 2 ww. ustawy zaledwie po kilku miesiącach od wydania orzeczenia w sprawie SK 41/09 nie ma uzasadnienie prawnego. Przechodząc natomiast do oceny zaskarżonej decyzji, to należy zauważyć, że stosownie do przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w stosunku do działek gruntu objętych działaniem dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279), które spełniają przesłanki określone w powołanym wyżej przepisie, stosuje się odpowiednio przepisy rozdziału 5 wymienionej ustawy. Przepis art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami ma charakter szczególny w stosunku do ogólnych zasad przyznawania odszkodowania przewidzianych w tej ustawie. Oznacza to m.in., że jest on wyłączną podstawą ustalenia przesłanek do przyznania odszkodowania, bez potrzeby sięgania do innych przepisów ustawy o gospodarce nieruchomościami. Szczególny charakter tego przepisu nakazuje ścisłą jego wykładnię (wyrok NSA z dnia 26 marca 2003 r. sygn. I SA 2187/01). Gramatyczna wykładnia art. 215 ust. 2 in fine prowadzi do wniosku, że odszkodowanie przysługuje wówczas, gdy działka była objęta działaniem dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy, przed datą wejścia w życie dekretu mogła być przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne oraz jeżeli poprzedni właściciel bądź jego następcy prawni zostali pozbawieni faktycznej możliwości władania nią po dniu 5 kwietnia 1958 r. Omawiany przepis przesądza, że chodzi o zaspokojenie roszczeń tylko tych poprzednich właścicieli lub ich następców prawnych, którzy spełniają wszystkie wymienione przesłanki. Niespełnienie którejkolwiek powoduje brak podstaw do odszkodowania. W sprawie jest niesporne, że nieruchomość położona w W.przy ul.[...] , ozn. hip. jako "[...] nr [...], [...], [...]" działka nr [...] o pow. [...] m2 podlegała przepisom dekretu o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze Warszawy. Do oceny pozostaje, czy rozpoznając sprawę o odszkodowanie organy orzekające stwierdziły istnienie pozostałych przesłanek z art. 215 ust. 2 in fine ustawy o gospodarce nieruchomościami. Niesporne jest ustalenie, że spełniona została jedna z przesłanek wynikająca z przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami, tj. czy działka mogła być przed wejściem w życie dekretu z dnia 26 października 1945 r. przeznaczona pod budownictwo jednorodzinne. Przeznaczenie przedmiotowego gruntu w Ogólnym Planie Zabudowy Miasta W. z [...] r., pod zabudowę luźna lub grupową o 2 kondygnacjach i 20 % powierzchni zabudowania oznacza, że była możliwość zabudowy działki domem jednorodzinnym. Jeśli chodzi o przesłankę faktycznej możliwości władania działką po dniu 5 kwietnia 1958 r., to Sąd stwierdza, że podzielić można zasadność tylko niektórych ustaleń organu. Obecnie przedmiotowa nieruchomość oznaczona dawniej nr hip. "[...] nr [...], [...], [...]" działka nr [...] o pow. [...]m2 stanowi część działki ewidencyjnej nr [...] stanowiącej własność Miasta W. oraz działek ewidencyjnych nr [...] i [...] stanowiących własność Skarbu Państwa. Ze znajdujących się w aktach sprawy dokumentów wynika, że dla działki nr [...] o pow. [...] m2 prowadzona jest księga wieczysta KW[...]. Na tej działce ustanowiono użytkowanie wieczyste na rzecz szeregu osób. Natomiast dla działki nr [...] stanowi własność Skarbu Państwa i prowadzona jest dla niej księga wieczysta nr [...]. Prawidłowe zdaniem Sądu są te ustalenia organu, które dotyczą pozbawienia następców prawnych faktycznej możliwości władania nieruchomością w odniesieniu do tej części nieruchomości, która została zabudowana budynkiem mieszkalnym w 1957 roku. Organ nie ustalił jednak, na której to części nieruchomości (w odniesieniu do numerów działek) znajduje się budynek wzniesiony w 1957 roku. W ty miejscu należy zwrócić uwagę, że uregulowanie zawarte w art. 215 ust. 2 ww. ustawy tj. możliwość faktycznego władania odnosi się wyłącznie do stanu faktycznego. Kwestie prawne pozostają bez wpływu na powyższą regulację prawną. Wspomniany przepis nie precyzuje również szczegółowo, czy możliwość władania dotyczy całej działki czy jej części. Wspomina się w nim jedynie o działce. W tej sytuacji zdaniem sądu należy przyjąć, że ustawodawca miał w tym wypadku na myśli całą działkę. Przyjęcie odmiennego poglądu tj. przyjęcie stanowiska, że nie jest możliwe zastosowanie przepisu art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami w sytuacji, gdy uprawniony miałby możliwość faktycznego władania tylko częścią działki oznaczałoby niedopuszczalne wprowadzenie dodatkowych norm prawnych. Zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Opierając się na tym przepisie Sąd uznał, że sprawa niniejsza wymaga dalszych ustaleń także z powodu niewyjaśnienia w postępowaniu administracyjnym wystąpienia w sprawie przesłanki odnoszącej się do pozbawienia poprzednich właścicieli faktycznej możliwości władania nieruchomością po dniu 5 kwietnia 1958 r. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ winien zatem zanalizować zebrany w sprawie materiał dowodowy, ewentualnie dopuścić inne dowody pod kątem ustalenia, czy w przedmiotowej sprawie została spełniona przesłanka utraty możliwości faktycznego władania działka o której mówi art. 215 ust. 2 ustawy o gospodarce nieruchomościami. Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) i art. 152 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł jak w sentencji.