II GSK 848/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Joanna Sieńczyło - Chlabicz po rozpoznaniu w dniu 6 czerwca 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. W. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 21 października 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1731/11 w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. postanowieniem z dnia 21 października 2011 r., sygn. akt V SA/Wa 1731/11, odrzucił skargę R. W. na decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa z dnia [...] czerwca 2011 r. nr [...] w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania. Sąd I instancji za podstawę rozstrzygnięcia przyjął następujące ustalenia. R. W., (dalej: skarżący) zaskarżył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. decyzję Prezesa Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa wydaną w przedmiocie ustalenia kwoty nienależnie pobranych płatności z tytułu wspierania gospodarowania na obszarach górskich i innych obszarach o niekorzystnych warunkach gospodarowania (ONW). W złożonej skardze skarżący nie wskazał wartości przedmiotu zaskarżenia. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z 18 sierpnia 2011 r. Sąd wezwał skarżącego do usunięcia braku formalnego skargi przez wskazanie wartości przedmiotu zaskarżenia, w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Jednocześnie, w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie prawa pomocy, Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia braku formalnego wniosku poprzez jego złożenie na urzędowym formularzu PPF. Wezwanie skarżący odebrał w dniu 29 sierpnia 2011 r. W dniu 6 września 2011 r. (data nadania) skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i wskazał w nim wartość przedmiotu zaskarżenia. Wojewódzki Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 21 października 2011 r. odrzucił skargę. W uzasadnieniu wskazał, że w sprawie przedmiotem zaskarżenia jest decyzja ustalająca kwotę nienależnie pobranych płatności, określenie wartości przedmiotu zaskarżenia jest więc niezbędne dla określenia wysokości wpisu sądowego, a w konsekwencji nadania sprawie dalszego biegu. Skarżący nie wskazał w złożonej skardze wartości przedmiotu zaskarżenia, dlatego został wezwany do usunięcia tego braku formalnego. Wezwanie odebrał w dniu 29 sierpnia 2011 r., a więc termin do usunięcia braku formalnego skargi upłynął w dniu 5 września 2011 r. (poniedziałek). W dniu 6 września 2011 r. (data nadania) skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy na urzędowym formularzu PPF i wskazał w nim wartość przedmiotu zaskarżenia, to oznacza jednak, że skarżący nie uzupełnił braków formalnych w wyznaczonym terminie. Następnie postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r. Sąd przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie całkowitym. W skardze kasacyjnej skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił : Naruszenie art. 183 § 2 pkt 5 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j.: Dz. U. z 2012 r. poz. 270, dalej: p.p.s.a.) poprzez przystąpienie przez Sąd do badania, czy złożona przez skarżącego skarga spełnia warunki formalne do jej wniesienia przed rozpoznaniem wniosku zawartego w skardze o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, co w konsekwencji doprowadziło do odrzucenia skargi na skutek nieusunięcia jej braku formalnego przez skarżącego w wyznaczonym terminie, a tym samym do pozbawienia skarżącego możliwości obrony swoich praw oraz do rażącego naruszenia art. 2 i art. 45 ust. 1 Konstytucji wyrażających zasady zaufania obywateli do Państwa i ich prawa do sądu. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zasługuje na uwzględnienie. Naczelny Sąd Administracyjny stosownie do treści art. 183 § 1 p.p.s.a. rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej co oznacza, iż jest związany zarzutami w niej zamieszczonymi. Pod rozwagę z urzędu bierze jednak nieważność postępowania. W rozpoznawanej sprawie pełnomocnik skarżącego w skardze kasacyjnej podniósł zarzut nieważności postępowania przed Sądem I instancji na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a., zgodnie z którym nieważność postępowania zachodzi, jeżeli strona została pozbawiona możności obrony swych praw. Zgodnie z art. 215 § 1 p.p.s.a. w każdym piśmie wszczynającym postępowanie sądowe w danej instancji należy podać wartość przedmiotu zaskarżenia, jeżeli od tej wartości zależy wysokość opłaty. Skarżący nie wskazał w skardze wartości przedmiotu zaskarżenia. Wobec powyższego Sąd wezwał skarżącego do uzupełnienia w terminie 7 dni od daty doręczenia wezwania braku formalnego skargi, poprzez podanie wartości przedmiotu zaskarżenia, braku formalnego wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie go na urzędowym formularzu. Skarżący nie wykonał zarządzenia w terminie, co spowodowało odrzucenie skargi. Jednakże w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego zarzut skargi kasacyjnej dotyczący nieważności postępowania przed Sądem I instancji na podstawie art. 183 § 2 pkt 5 p.p.s.a. należało uznać za zasadny. Złożony w skardze wniosek o przyznanie prawa pomocy należało rozpoznać w pierwszej kolejności, przed wezwaniem strony do wskazania wartości przedmiotu zaskarżenia. Odrzucenie przez Sad I instancji skargi, bez uprzedniego rozpoznania wniosku o przyznanie prawa pomocy pozbawiło skarżącego prawa do sądu – zgodnie z art. 45 Konstytucji RP (por: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OZ 818/06, postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 26 kwietnia 2006 r., sygn. akt I OZ 556/06). Niepodanie wartości przedmiotu zaskarżenia na gruncie rozpoznawanej sprawy nie mogło zostać uznane za brak istotny, którego nieusunięcie uniemożliwiało nadanie skardze dalszego biegu. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. O kosztach postępowania kasacyjnego nie orzeczono z uwagi na to, że przepisy art. 203 i 204 p.p.s.a. nie mają zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu I instancji kończące postępowanie w sprawie (uchwała NSA z 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 - ONSA i WSA 2008/2/23).