III SA/Gl 275/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Henryk Wach (spr.), Sędziowie Sędzia WSA Małgorzata Herman, Sędzia WSA Iwona Wiesner, Protokolant St. sekr. sąd. Beata Kujawska, po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 24 października 2011 r. przy udziale – sprawy ze skargi J. C. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie egzekucji należności pieniężnych, do których nie stosuje się przepisów Ordynacji podatkowej oddala skargę. Zaskarżonym tu postanowieniem z [...] r. Dyrektor Izby Skarbowej w K. uchylił postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. z [...] r. pozostawiające bez rozpatrzenia zarzuty wniesione przez zobowiązanego J. C. w sprawie egzekucji administracyjnej prowadzonej na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] do [...] oraz od nr [...] do [...] i o nr [...] i orzekł o oddaleniu zarzutów powołując się na art. 138 § 1 pkt 2, art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jednolity Dz. U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.), art. 17 § 1, art. 18, art. 23 § 1, 2 i 4 pkt 1, art. 34 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.). W uzasadnieniu Dyrektor Izby Skarbowej w K. wyjaśnił, że ZUS wystawił [...] r. tytuły wykonawcze obejmujące zaległości J. C. z tytułu składek. W dniach [...] r. i [...] r. zobowiązanemu doręczono upomnienia. Zawiadomieniem z [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia nadpłaty z tytułu podatku należnej od Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K.. Dokonano również zajęcia wynagrodzenia za pracę. Te zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono żonie zobowiązanego [...] r. W dniu [...] r. ZUS wystawił kolejny tytuł wykonawczy dotyczący zaległości za listopad 2006 r. oraz dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę J. C. w S.. Zawiadomienia doręczono zobowiązanemu z odpisem tytułu wykonawczego [...] r., przesyłkę odebrała B. C. – żona adresata. Pismem z [...] r. zobowiązany złożył zarzuty w postępowaniu egzekucyjnym podnosząc wykonanie obowiązku, brak doręczenia upomnienia oraz niespełnienie wymogów z art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Postanowieniem z [...] r. Dyrektor ZUS Oddział w C. pozostawił bez rozpatrzenia zarzuty wniesione przez zobowiązanego J. C., który wniósł zażalenie. Dyrektor Izby Skarbowej w K. powołując się na art. 33 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji przypomniał podstawy zarzutu w sprawie egzekucji administracyjnej. Zgodnie z art. 34 § 1 tej ustawy, zgłoszone zarzuty rozpatruje właściwy organ egzekucyjny. Zarzuty można wnieść w terminie 7 dni od dnia otrzymania przez zobowiązanego odpisów tytułów wykonawczych. W tej sprawie ten termin upłynął [...] r. do części tytułów wykonawczych oraz w dniu [...] r. do tytułu wykonawczego nr [...]. Organ odwoławczy wyjaśnił dalej, że doręczenia dokonano na adres, który J. C. wskazał w deklaracji ZUS ZFA jako adres swojego zamieszkania: K. ul. [...]. Ten adres figuruje również w zgłoszeniach NIP-1 i NIP-3. Na ten adres doręczono upomnienia wzywające do uregulowania należności. J. C. złożył zeznanie podatkowe za 2009 rok wskazując ten adres jako miejsce swojego zamieszkania. Na końcu Dyrektor Izby Skarbowej w K. wyjaśnił powody uchylenia zaskarżonego postanowienia. W skardze na to postanowienie J. C. wnosząc o jego uchylenie podniósł szereg zarzutów. W jego ocenie, skoro nie mieszka w K., to tym samym nie mogło dojść do skutecznego doręczenia upomnień oraz odpisów tytułów wykonawczych, a także zawiadomienia o zajęciu wynagrodzenia na ten adres. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w K. wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki sąd administracyjny zważył, co następuję: Skarga nie jest zasadna. Zgodnie z art. 26 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tekst jednolity Dz. U. z 2005 r., Nr 229, poz. 1954 ze zm.), organ egzekucyjny wszczyna egzekucję administracyjną na wniosek wierzyciela i na podstawie wystawionego przez niego tytułu wykonawczego, sporządzonego według ustalonego wzoru. Jeżeli wierzyciel jest jednocześnie organem egzekucyjnym, przystępuje z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. Wszczęcie egzekucji administracyjnej następuje z chwilą: doręczenia zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego lub doręczenia dłużnikowi zajętej wierzytelności zawiadomienia o zajęciu wierzytelności lub innego prawa majątkowego, jeżeli to doręczenie nastąpiło przed doręczeniem zobowiązanemu odpisu tytułu wykonawczego. Według art. 27 § 1 i 3 tej ustawy, tytuł wykonawczy zawiera: oznaczenie wierzyciela; wskazanie imienia i nazwiska lub firmy zobowiązanego i jego adresu; datę wystawienia tytułu, podpis z podaniem imienia, nazwiska i stanowiska służbowego podpisującego oraz odcisk pieczęci urzędowej wierzyciela; pouczenie zobowiązanego o skutkach nie zawiadomienia organu egzekucyjnego o zmianie miejsca pobytu; pouczenie zobowiązanego o przysługującym mu w terminie 7 dni prawie zgłoszenia do organu egzekucyjnego zarzutów w sprawie prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Do tytułu wykonawczego wierzyciel dołącza dowód doręczenia upomnienia, a jeżeli doręczenie upomnienia nie było wymagane, podaje w tytule wykonawczym podstawę prawną braku tego obowiązku. Z tej regulacji prawnej wynika, że uchybienie wskazanemu 7 dniowemu terminowi ma ten skutek, iż organ egzekucyjny winien wydać postanowienie o nieuwzględnieniu spóźnionych zarzutów. Natomiast art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji stanowi o tym, że zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt. 1-7, 9 i 10, organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt. 1-5, wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Według art. 34 § 2, swoje stanowisko w tym zakresie wierzyciel wyraża w formie postanowienia, na które przysługuje zażalenie (art. 34 § 2 i 5). Należy tutaj przypomnieć, że Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie w wyroku z 25 czerwca 2007 r., sygn. akt I FPS 4/06 (ONSAiWSA 2007/5/112) wyraził następujący pogląd: Wydanie postanowienia zawierającego stanowisko wierzyciela w zakresie zgłoszonych zarzutów, o których mowa w art. 34 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2002 r. Nr 110, poz. 968 ze zm.), w przypadku gdy wierzycielem jest Skarb Państwa, reprezentowany przez kierownika statio fisci - naczelnika urzędu skarbowego, który jednocześnie jest organem egzekucyjnym, należy uznać za bezprzedmiotowe. Według ustawy, organ egzekucyjny to organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. Zgodnie z art. 19 § 4, Dyrektor oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, ze świadczeń z ubezpieczenia społecznego, z renty socjalnej, z wierzytelności pieniężnych oraz z rachunków bankowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne i należności pochodnych od składek oraz nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczenia społecznego lub innych świadczeń wypłacanych przez ten oddział, które nie mogą być potrącane z bieżących świadczeń. W rozpoznawanej sprawie Dyrektor Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w C. jest organem egzekucyjnym i jednocześnie reprezentuje wierzyciela - ZUS, który przystąpił z urzędu do egzekucji na podstawie tytułu wykonawczego przez siebie wystawionego. Tytuł wykonawczy zawierał wskazanie imienia i nazwiska zobowiązanego i jego adresu (art. 27 § 1 pkt 2 ustawy). Wskazanym adresem był: K. ul. [...], ponieważ taki adres J. C. wskazał w deklaracji ZUS ZFA jako adres swojego zamieszkania. Ten adres figurował również w zgłoszeniach NIP-1 i NIP-3, jak również w zeznaniu podatkowym za 2009 rok. Na ten adres doręczono wcześniej upomnienia wzywające do uregulowania należności. Zgodnie z art. 42 § 1 i art. 43 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, pisma doręcza się osobom fizycznym w ich mieszkaniu lub miejscu pracy. W przypadku nieobecności adresata pismo doręcza się, za pokwitowaniem, dorosłemu domownikowi, sąsiadowi lub dozorcy domu, jeżeli osoby te podjęły się oddania pisma adresatowi. Ten ostatni przepis przewiduje środek do usprawnienia postępowania podatkowego poprzez zastosowanie zastępczego sposobu doręczenia pisma wyłącznie osobom fizycznym, w sytuacji incydentalnej, przejściowej, czasowej, krótkotrwałej nieobecności adresata w mieszkaniu. Nieobecność adresata w mieszkaniu obejmuje między innymi następujące sytuacje: pobyt w pracy, zakupy, odwiedziny sąsiada, uczestnictwo w obrzędach religijnych, uczestnictwo w imprezach sportowych lub kulturalnych, wyjazd na urlop w kraju lub za granicą, pobyt w szpitalu w kraju lub za granicą, pobyt w izbie wytrzeźwień, zatrzymanie przez Policję, oczekiwanie na spóźniony środek transportu publicznego oraz wszelkie inne sytuacje, w których adresat korzystając z konwencyjnej i konstytucyjnej wolności przemieszczania się w kraju i za granicą swobodnie wybiera powód swojej nieobecności w mieszkaniu. Doręczenie pisma w trybie art. 43 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego zawiera domniemanie doręczenia przesyłki jej adresatowi w dacie, kiedy dorosły domownik własnoręcznym podpisem potwierdził odebranie przesyłki zobowiązując się przy tym do oddania pisma adresatowi. Od tej też daty biegną terminy procesowe dla adresata przesyłki. To domniemanie adresat pisma może jednak skutecznie obalić, jeśli domownik oddał mu pismo już po terminie procesowym. Właściwym trybem jest tutaj postępowanie o przywrócenie terminu w ramach art. 58 ustawy Kodeks postępowania administracyjnego, ponieważ art. 43 tej ustawy przewiduje jedynie domniemanie skuteczności doręczenia pisma adresatowi, a nie uznanie takiego doręczenia za niepodważalnie dokonane. Natomiast inna sytuacja ma miejsce, kiedy dorosły domownik w ogóle nie wykonał zobowiązania, którego się podjął - nie oddał pisma adresatowi. W takim wypadku w razie wykazania przez adresata pisma, że do faktycznego oddania pisma nie doszło, skoro pismo (decyzja) nie zostało doręczone, to żaden termin procesowy nie rozpoczyna swojego biegu. W tej sytuacji, skoro nie doręczony akt nie wszedł do obiegu prawnego, to bezprzedmiotowym jest postępowanie w przedmiocie przywrócenia terminu do wniesienia środka odwoławczego, ponieważ taki termin nie rozpoczął w ogóle swojego biegu. Przenosząc te rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należy stwierdzić, że w dniach [...] r. i [...] r. zobowiązanemu doręczono na wskazany przez niego adres upomnienia. Zawiadomieniem z [...] r. organ egzekucyjny dokonał zajęcia nadpłaty z tytułu podatku należnej od Naczelnika [...] Urzędu Skarbowego w K.. Dokonano również zajęcia wynagrodzenia za pracę. Te zawiadomienia wraz z odpisami tytułów wykonawczych doręczono na wskazany przez zobowiązanego adres [...] r. W dniu [...] r. ZUS wystawił kolejny tytuł wykonawczy dotyczący zaległości za listopad 2006 r. oraz dokonał zajęcia wynagrodzenia za pracę J. C. w S. Zawiadomienia doręczono zobowiązanemu z odpisem tytułu wykonawczego [...] r., przesyłkę odebrała B. C. Zarzuty można wnieść w terminie 7 dni od dnia otrzymania przez zobowiązanego odpisów tytułów wykonawczych. W tej sprawie ten termin upłynął [...] r. do części tytułów wykonawczych oraz w dniu [...] r. do tytułu wykonawczego nr [...]. Skoro zobowiązany uchybił wskazanemu w art. 27 § 1 pkt 9 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, 7 dniowemu terminowi do wniesienia zarzutów, to organ egzekucyjny winien był wydać postanowienie o nieuwzględnieniu spóźnionych zarzutów. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach dokonując oceny legalności zaskarżonego postanowienia i podanych w nim motywów stwierdził, iż ocena dowodów, jakiej dokonał w tej sprawie organ odwoławczy nie wykraczała poza ramy swobodnej oceny dowodów i jako taka korzysta z ochrony przewidzianej w art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego, zgodnie z którym to przepisem, to organ administracji państwowej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Oznacza to, że organ administracji państwowej w ocenie materiału dowodowego nie jest skrępowany żadnymi regułami dowodowymi, a ustaleń faktycznych dokonuje według własnego przekonania, na podstawie wszechstronnie rozważonego materiału dowodowego. Swobodna ocena dowodów, aby nie przerodziła się w samowolę, musi być jednak dokonana z uwzględnieniem norm prawa procesowego i z zachowaniem reguł tej oceny. Dopóki granice swobodnej oceny dowodów nie zostaną przez organ orzekający przekroczone Sąd nie ma podstaw do podważania dokonanych w ten sposób ustaleń. Tak też było w niniejszej sprawie. Organ odwoławczy rozważył wnikliwie zebrany w sprawie materiał dowodowy, niezbędny dla prawidłowego ustalenia stanu faktycznego. Zarzuty postawione organowi administracji w skardze nie stanowią w ocenie Sądu o naruszeniu przez ten organ art. 80 Kodeksu postępowania administracyjnego. To, że organ administracji publicznej dokonał na podstawie zgromadzonego materiału dowodowego ustaleń odmiennych od tych, które prezentuje skarżący nie świadczy jeszcze o dowolnej ocenie dowodów. Odnosząc się zatem do zasadniczego zarzutu podniesionego w skardze należy stwierdzić, że nie jest on zasadny. J. C. wniósł zarzuty dopiero [...] r., co oznacza, że odebrana [...] r. przesyłka polecona została mu oddana przez dorosłego domownika. Tym samym zobowiązany wiedział o tym, że doszło do uchybienia 7 dniowego terminu, a pomimo tego składając zarzuty nie złożył prośby o przywrócenie terminu. Należy podkreślić, że w piśmie z [...] r. J. C. napisał: " w dniu [...] r. otrzymałem kopie zawiadomień o zajęciu prawa majątkowego stanowiącego wynagrodzenie u dłużnika zajętej wierzytelności będącego pracodawcą (...)". Mając na uwadze powyższe, Wojewódzki Sąd Administracyjny skargę oddalił na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.).