I FZ 580/11

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA: Krystyna Chustecka, , , po rozpoznaniu w dniu 26 stycznia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej zażalenia B. P. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 609/11 oddalające wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi B. P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 11 lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. postanawia 1) uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać sprawę Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Rzeszowie do ponownego rozpoznania, 2) sprostować z urzędu oczywiste omyłki zawarte w sentencji postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Rzeszowie z dnia 17 listopada 2011 r. sygn. akt I SA/Rz 609/11 w ten sposób, że w wersie czwartym od dołu wpisać "11 lipca 2011 r." zamiast "21 lipca 2011 r.", w miejsce: "[...]" wpisać: "[...]" oraz w wersie trzecim od dołu w miejsce: "uchybienia terminowi do wniesienia odwołania" wpisać "odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania". Postanowieniem z dnia 17 listopada 2011 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Rzeszowie oddalił wniosek B. P. o zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie z jego skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 11 lipca 2011 r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. Sąd I instancji uzasadniając swoje rozstrzygnięcie stwierdził, że skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Skarżący przedkładał co prawda dokumenty obrazujące jego sytuację materialną, składał wyjaśnienia, ale zdaniem Sądu, nie jest to pełny i wiarygodny obraz tejże sytuacji. Skarżący w istocie nie wykazał, że jest w niedostatku i że wygospodarowanie środków pieniężnych, choćby w części, na pokrycie kosztów postępowania sądowego, jest dla niego niemożliwym. W ocenie Sądu I instancji nie można przyjąć, że skarżący nie posiada jakichkolwiek możliwości finansowych uwzględniwszy zasady logicznego i racjonalnego rozumowania oraz doświadczenia życiowego w sytuacji, gdy w sprawie działa fachowy pełnomocnik z wyboru – radca prawny, a także gdy skarżący zarabiając praktycznie minimalną kwotę wynagrodzenia za pracę, jest w stanie -jak deklaruje - pomagać finansowo swoim bliskim: matce i bratu, i nie korzysta – on ani inni domownicy- z jakiegokolwiek wsparcia od instytucji lub osób trzecich. Jeżeli owa pomoc materialna udzielana przez skarżącego stanowi jego dobrowolny wydatek, to brak, zdaniem Sądu, podstaw do uznania, że jego ponoszenie należy do wydatków zaspokajanych w pierwszej kolejności przed opłatami sądowymi. Ponadto Sąd dodał, że skoro skarżący, pracując jako kierowca, otrzymuje diety i inne należności z tytułu podróży służbowych na terenie kraju i poza nim, zwolnione od podatku dochodowego (tym samym nie wykazywane w zeznaniu podatkowym), powinien był to wyjawić. Zażalenie od powyższego postanowienia złożył pełnomocnik skarżącego wnosząc o zmianę zaskarżonego orzeczenia i przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych (wpisu), dotyczących skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w R. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że zupełnie nieuzasadniona jest wątpliwość Sądu w zakresie dochodów strony, które zostały poświadczone żądanymi przez Sąd zaświadczeniami z zakładu pracy. Podkreślono, że Sąd mimo powoływania się na okoliczność pobierania przez stronę diet i inne należności z tytułu podróży służbowej nie wezwał strony do wyjaśnienia czy skarżący jako kierowca powyższe należności otrzymuje i jak wpływają one na jego sytuację majątkową. Pełnomocnik wskazał, że w ramach posiadanych środków skarżący pomaga swojej rodzinie. Wspólne dochody pozwalają na egzystencję na poziomie minimum życiowego, a pomoc profesjonalnego pełnomocnika – radcy prawnego – na obecnym etapie postępowania jest bezpłatna. W ocenie pełnomocnika skarżącego wskazane okoliczności uzasadniają wniosek o zwolnienie od opłat sądowych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie jest zasadne o tyle, że prowadzi do uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania przedmiotowego wniosku o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania przez Sąd I instancji. W pierwszej kolejności należy wskazać, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów postępowania. Zgodnie z art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) dalej: P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Użycie przez ustawodawcę w treści tego przepisu sformułowania "następuje" oznacza, że udzielenie przez sąd administracyjny prawa pomocy jest obligatoryjne, gdy skarżący udowodni brak środków na pokrycie kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Jak wynika z powyższego uregulowania o przyznaniu prawa pomocy decyduje sytuacja materialna osoby fizycznej składającej wniosek, oceniana w kontekście możliwości poniesienia przez nią pełnych kosztów postępowania. Tak pojmowana instytucja prawa pomocy oznacza, że sąd administracyjny powinien zapewnić prawidłową równowagę pomiędzy interesem państwa w pobraniu opłat sądowych z jednej strony, a interesem skarżącego w dochodzeniu roszczeń przed sądem. W każdym uzasadnionym przypadku, jeżeli koszty postępowania miałyby stanowić tamę do sądowego rozpoznania sprawy, sąd administracyjny jest zobowiązany do takiego rozstrzygnięcia o kosztach, które zapewni realizację konstytucyjnej zasady prawa do sądu (art. 45 ust. 1 Konstytucji RP). Zatem kluczową kwestię jest przeprowadzenie właściwej analizy sytuacji materialnej wnioskującego o udzielenie prawa pomocy i pełne wyjaśnienie, czy przedstawione przez niego okoliczności mogą stanowić przeszkodę w poniesieniu przez niego kosztów postępowania. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego przeprowadzona w przedmiotowej sprawie przez Sąd I instancji ocena sytuacji majątkowej skarżącego nie była właściwa. Należy zgodzić się z Sądem I instancji, że rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie prawa pomocy odbywa się na podstawie rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy, które powinny wynikać z przedłożonych dokumentów. Z wniesionych przez skarżącego dokumentów nie wynika, że pracując jako kierowca otrzymuje diety i inne należności z tytułu podróży służbowych na terenie kraju i poza nim, zwolnione od podatku dochodowego. Rację ma pełnomocnik skarżącego podnosząc w zażaleniu, że Sąd mając wątpliwości odnośnie uzyskiwanych przez stronę dochodów winien ja wezwać do wyjaśnienia tej kwestii. Sąd jednak tego nie uczynił. Tymczasem postanowienie o przyznaniu prawa pomocy powinno być wydawane przy uwzględnieniu całokształtu okoliczności dotyczących aktualnej sytuacji materialnej wnioskodawcy. Analizując sytuację majątkową skarżącego Sąd zobowiązany był zbadać jego stan majątkowy z chwili złożenia wniosku oraz ocenić go w oparciu o zgromadzony w aktach sprawy materiał dowodowy. Wspomniana ocena nie może zatem opierać się jedynie na teoretycznym, nie popartym choćby oświadczeniem skarżącego, założeniu korzystania przez skarżącego z osiągniętych przez niego dochodów z tytułu diet i innych należności z tytułu podróży służbowych na terenie kraju lub poza nim. Nie można również zgodzić się z tym, że korzystanie przez skarżącego z pomocy profesjonalnego pełnomocnika rzutować może na ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy. Korzystanie z profesjonalnej pomocy prawnej jest bowiem prawem procesowym skarżącego i jego realizacja nie może być oceniana, jako okoliczność uniemożliwiająca realizację innych praw procesowych, w tym prawa pomocy. W tej sytuacji uzasadnionym jest wniosek, że posiadanie jakichkolwiek zasobów finansowych najpierw jest wykorzystywane na doradztwo prawne, a dopiero potem, po uzyskaniu fachowej oceny sytuacji i konieczności prowadzenia sprawy sądowej aktualne staje się ponoszenie kosztów sądowych. Poniesienie kosztów pomocy prawnej nie może zatem wpływać negatywnie na uprawnienie do korzystania z prawa pomocy obejmującego zwolnienie od kosztów sądowych. Biorąc pod uwagę powyższe dokonana przez Sąd I instancji ocena sytuacji materialnej skarżącego była przedwczesna. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy Wojewódzki Sąd Administracyjny winien ocenić przedmiotowy wniosek biorąc pod uwagę przedstawione w niniejszym uzasadnieniu wątpliwości, a po dokonaniu tej oceny rozstrzygnąć kwestię przyznania stronie prawa pomocy we wnioskowanym przez nią zakresie, mając jednak na względzie obciążenia związane z innymi prowadzonymi przez nią postępowaniami. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 2 P.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia. W sentencji zaskarżonego postanowienia Sąd I instancji błędnie wskazał datę (21 lipca 2011 r.), numer ([...]), przedmiot (uchybienie terminowi do wniesienia odwołania) postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w R., od którego strona w niniejszej sprawie wniosła skargę. Tymczasem strona w sprawie wniosła skargę od postanowienia Dyrektora Izby Skarbowej w R. z dnia 11 lipca 2011 r. o nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do wniesienia odwołania. W związku z powyższym, wymienione omyłki Naczelny Sąd Administracyjny sprostował na podstawie art. 156 § 1 i 3 w związku z art. 166 i w związku z art. 193 P.p.s.a. w sposób wskazany w sentencji postanowienia.