I OSK 1561/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Maria Wiśniewska (spr.) Sędziowie NSA Jan Paweł Tarno del. WSA Wojciech Jakimowicz Protokolant specjalista Edyta Pawlak po rozpoznaniu w dniu 10 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej J. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2012 r. sygn. akt I SA/Wa 1284/11 w sprawie ze skargi J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie, wyrokiem z dnia 22 marca 2012 r., sygn. akt I SA/Wa 1284/11, oddalił skargę J. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w S. z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...], w przedmiocie zasiłku celowego. W uzasadnieniu powyższego wyroku zawarto następujące ustalenia faktyczne i ocenę prawną: J. S. 16 wnioskami złożonymi w dniu 3 stycznia 2011 r. wystąpiła do Burmistrza S. o przyznanie zasiłków celowych w łącznej kwocie 6.750 zł, w tym: 350 zł na zakup obuwia skórzanego i 150 zł na zakup śniegowców; 500 zł na zakup niezbędnej odzieży (kurtka, spodnie, bielizna); 600 zł na zakup gazu oraz 100 zł kaucji za butlę na gaz i kolejny wniosek na 50 zł na gaz; 200 zł na doładowanie telefonu oraz opłacenie abonamentu; 70 zł na karnet na basen oraz 180 zł na zakup kostiumu kąpielowego; 150 zł na zakup torby na zakupy; 750 zł na zakup wody; 350 zł na zakup ciśnieniomierza; 2.000 zł na zakup niezbędnych leków; 400 zł na zakup kołdry z wełny merynosa i pościeli; 100 zł na zakup świec; 100 zł na zakup artykułów piśmiennych i kserowanie; 150 zł oraz 50 zł na szczepionki; 200 zł na dres z polaru; 150 zł na piżamę z polaru; 150 zł na pralnię. Na podstawie aktualizacji wywiadu środowiskowego, przeprowadzonego w dniu 28 stycznia 2011 r. – mimo iż wnioskodawczyni nie odbierała połączeń telefonicznych od pracowników socjalnych i pomimo wcześniejszego powiadomienia nie było jej w domu – ustalono, że J. S. prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe, jest właścicielką domu jednorodzinnego, w którym zamieszkuje, niemniej jednak jej warunki mieszkaniowe są trudne ze względu na brak bieżącej wody i prądu. Skarżąca nie pracuje, albowiem posiada orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności, a jej jedynym źródłem utrzymania jest zasiłek stały w wysokości 324 zł oraz zasiłek pielęgnacyjny w kwocie 153 zł. Ponadto wnioskodawczyni systematycznie korzysta z innych form wsparcia finansowego (zasiłek celowy, na dożywianie) świadczonych przez Ośrodek Pomocy Społecznej. Burmistrz S., decyzją z dnia [...] stycznia 2011 r., nr [...], odmówił przyznania zasiłku celowego w łącznej kwocie 6.750 zł na miesiąc styczeń 2011 r. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał środki, jakimi dysponuje, powołał się na art. 11 ust. 2 ustawy o pomocy społecznej (Dz.U. z 2009 r. Nr 175, poz. 1362 ze zm.) i stwierdził brak gotowości do współpracy ze strony wnioskodawczyni. Ponadto wskazał, że decyzją nr [...] Burmistrz S. przyznał skarżącej świadczenie pieniężne w wysokości 100 zł oraz decyzją nr [...], z uwagi na okres zimowy, przyznał skarżącej zasiłek celowy w kwocie 108 zł na gaz. Od powyższej decyzji J. S. wniosła odwołanie. Po rozpoznaniu odwołania Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S., decyzją z dnia [...] kwietnia 2011 r., nr [...], utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu decyzji organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z art. 39 ust. 1 i 2 ustawy o pomocy społecznej zasiłek celowy może być przyznany w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej, a w szczególności na pokrycie części lub całości zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Z treści tego przepisu wynika, że decyzja o przyznaniu zasiłku celowego ma charakter uznaniowy. Tym samym spełnienie kryteriów przez ubiegającego się o zasiłek celowy nie oznacza, że istnieje po jego stronie roszczenie o przyznanie świadczenia w żądanej wysokości. Organ musi mieć bowiem ma względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Decyzja w sprawie przyznania zasiłku, aczkolwiek ma charakter uznaniowy, nie może jednak być rozstrzygnięciem dowolnym. Ustawa o pomocy społecznej daje wskazówki co do zasad udzielania pomocy, stanowiąc w art. 3 ust. 3 i 4, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Ponadto organ odwoławczy wskazał, że J. S. na styczeń 2011 r. złożyła wnioski z prośbą o udzielenie pomocy materialnej na łączną kwotę 7.258 zł. W ocenie organu żądanie zaspokojenia potrzeb na taką kwotę jest bezzasadne, albowiem dokonując analizy możliwości finansowych MOPS na powyższy cel na miesiąc styczeń 2011 r. stanowią one kwotę 92,85 zł na osobę/rodzinę. Organ pierwszej instancji wyjaśnił, że na miesiąc styczeń 2011 r. na zasiłki celowe fakultatywne dysponował kwotą 3.250 zł miesięcznie dla średnio 35 rodzin, podczas gdy załatwiając sprawę dotyczącą przyznania zasiłku celowego, organ powinien kierować się interesem obywatela, interesem społecznym oraz własnymi środkami. Na powyższą decyzję J. S. wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie. W uzasadnieniu skarżąca obszernie opisała swoją trudną sytuację życiową, zarzucając pracownikom MOPS świadome działanie na jej szkodę i dowolne rozdawanie świadczeń bez uwzględnienia jej trudnej sytuacji zdrowotno-bytowej przy przyznawaniu zasiłków. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w S. wniosło o jej oddalenie. Powołanym na wstępie wyrokiem WSA w Warszawie uznał, że zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a skarga nie zasługuje na uwzględnienie i oddalił ją na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r. poz. 1270), zwanej dalej "P.p.s.a." W pierwszej kolejności Sąd wskazał, że nie uwzględnił, złożonych na rozprawie w dniu 22 marca 2012 r. wniosków skarżącej o zażądanie od organów dokumentacji pozwalającej na ustalenie osób korzystających z pomocy społecznej i ile z tych osób ma orzeczony stopień niepełnosprawności i jaki oraz zażądanie informacji jakie kwoty i na jakie cele w stosunku rocznym przeznaczone są na pomoc społeczną oraz jakie są programy pomocowe, unijne, rządowe i własne i jaką pomoc otrzymuje MOPS w S. z organizacji pozarządowych i charytatywnych, bowiem wnioski te nie stanowią dowodów uzupełniających z dokumentów, o których mowa w art. 106 § 3 P.p.s.a. Ponadto Sąd pierwszej instancji podkreślił, że w sprawie nie zachodziła konieczność wyjaśnienia istotnych wątpliwości, bowiem zebrany w sprawie materiał był dostateczny do jej rozstrzygnięcia. Sąd pierwszej instancji stwierdził również, że w świetle art. 100 ust. 1 ustawy, w postępowaniu w sprawie świadczeń z pomocy społecznej należy kierować się przede wszystkim dobrem osób korzystających z pomocy społecznej i ochroną ich dóbr osobistych i niedopuszczalne jest podawanie do publicznej wiadomości nazwisk osób korzystających z pomocy społecznej oraz rodzaju i zakresu przyznanego świadczenia, jak również zakresu orzeczonego stopnia niepełnosprawności, czego domagała się skarżąca w odwołaniu i we wnioskach złożonych na rozprawie. Oceniając sprawę co do jej istoty, Sąd podzielił stanowisko organu odwoławczego wyrażone w uzasadnieniu kwestionowanej decyzji. Sąd pierwszej instancji wskazał, że celem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie środków utrzymania i zastępowanie osobistej aktywności osób w tym zakresie. Pomoc pochodząca ze środków publicznych winna być przeznaczana na przezwyciężanie trudnej sytuacji życiowej, związanej np. z bezrobociem i koniecznością poszukiwania pracy, czy z orzeczonymi przeciwwskazaniami do wykonywania określonego rodzaju pracy w związku z ustalonym stopniem niepełnosprawności, a nie polegać na stałym zapewnianiu środków utrzymania. Powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 20 listopada 2001 r., sygn. akt SK 15/01 (OTK 2001, nr 8, poz. 252), Sąd wskazał, że pomoc społeczna ma jedynie subsydiarny charakter w stosunku do aktywności samego zainteresowanego w staraniach o znalezienie i podjęcie pracy. Zasiłek celowy należy natomiast do fakultatywnych form pomocy społecznej, co oznacza, że w odróżnieniu od form obowiązkowych właściwy organ może, lecz nie musi go przyznać w przypadku ustalenia, że występują przesłanki wymienione w art. 39 ust. 1 ustawy, a z przepisu tego nie wynika roszczenie o przyznanie pomocy w formie w nim przewidzianej. Rozpatrując wniosek o przyznanie pomocy społecznej organ winien brać pod uwagę zarówno cele pomocy społecznej określone w ustawie, jak i możliwości finansowe w zakresie udzielenia pomocy. Winien on uwzględnić sytuację ubiegającego się o przyznanie świadczenia, jego zaangażowanie w zakresie współdziałania w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, jak i zakres stale udzielanej mu ze środków publicznych pomocy. Uniemożliwienie organowi przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oznacza brak współdziałania świadczeniobiorcy z pracownikiem socjalnym w rozwiązaniu własnej trudnej sytuacji życiowej w rozumieniu art. 11 ust. 2 ustawy i skutkuje wydaniem decyzji odmownej, a jak wynika z akt administracyjnych sprawy skarżąca do dnia wydania zaskarżonej decyzji nie podjęła żadnych czynności, które umożliwiłyby organowi przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu jej zamieszkania. W ocenie Sądu stanowisko organu, że w niniejszej sprawie nie miał on obowiązku przyznania skarżącej zasiłku celowego na miesiąc styczeń 2011 r. w łącznej kwocie 6.750 zł, nie narusza prawa. Organ zasadnie wskazał, że okoliczność posiadania ograniczonych środków publicznych na pokrycie potrzeb pomocy społecznej czyni koniecznym takie gospodarowanie nimi, które umożliwi udzielenie takiej pomocy wszystkim uprawnionym. Ograniczone możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej niewątpliwie, co wynika z treści art. 3 ust. 4 ustawy, determinują treść rozstrzygnięcia. Organ pomocy społecznej zaspokaja również potrzeby innych osób. Zatem nie może on koncentrować się na zaspokojeniu wszystkich zgłoszonych przez skarżącą potrzeb, z pokrzywdzeniem innych osób potrzebujących koniecznego wsparcia finansowego. Fakt, że otrzymywane przez skarżącą świadczenia nie wystarczają na pokrycie wszystkich potrzeb skarżącej, nie stwarza po stronie organu obowiązku uwzględnienia wszystkich jej wniosków. Skarżąca nie pracuje z uwagi na stan zdrowia. Jest osobą posiadającą do dnia 31 maja 2012 r. orzeczenie o niepełnosprawności, nie jest to jednak niepełnosprawność trwała, wykluczająca możliwość zatrudnienia i ograniczająca zdolność do samodzielnej egzystencji. W ocenie Sądu, po długim okresie pozostawania bez pracy i korzystania ze świadczeń pomocy społecznej, skarżąca winna wykazać aktywność w poszukiwaniu źródeł dochodów i nie może ograniczać się do roszczeniowej postawy wobec instytucji opieki społecznej. Zdaniem Sądu żądania skarżącej wynikają z jej przekonania, że świadczenia z pomocy społecznej mają jej zapewnić zaspokojenie zasadniczych potrzeb życiowych i być podstawowym źródłem utrzymania. Z takim poglądem nie można się jednak zgodzić, gdyż przeczy temu istota i charakter świadczeń udzielanych w ramach pomocy społecznej. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła J. S. Zaskarżając wyrok w całości, jako podstawę kasacyjną wskazała na naruszenie: I. prawa materialnego przez błędną wykładnię, a to: 1) art. 3 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 30 Konstytucji RP, polegającą na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że nie będzie stanowić naruszenia zasady wspierania osób w trudnej sytuacji życiowej, tak aby mogli oni żyć w warunkach odpowiadających godności człowieka, odmowa przyznania skarżącej choćby części wnioskowanej przez nią środków w ramach zasiłku celowego, w sytuacji gdy skarżąca znajduje się w szczególnie złej sytuacji, bowiem jest osobą starszą, schorowaną, posiadającą orzeczenie o znacznym stopniu niepełnosprawności i nieposiadającą godnych warunków do życia; 2) art. 39 ustawy o pomocy społecznej, polegającą na przyjęciu przez Sąd pierwszej instancji, że skoro skarżąca otrzymała pewne świadczenia z innych tytułów, to okoliczności te mogą przesądzać o tym, aby zasadnym było nieprzyznanie jej pomocy na leczenie, ogrzewanie, wodę, a więc nieudzielenie skarżącej pomocy w zakresie potrzeb stanowiących podstawowe potrzeby każdego człowieka, w sytuacji gdy skarżąca pozbawiona jest środków, które mogłyby jej choćby częściowo pomóc w pokryciu niezbędnych wydatków osoby samotnie gospodarującej, przy uwzględnieniu jej stanu zdrowia, który wymaga m. in. właściwego odżywiania się, ciepłego ubrania, zakupienia leków ratujących życie oraz dostępu do wody; II. przepisów postępowania, mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: - art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz w związku z art. 106 § 3 P.p.s.a., polegające na nierozpoznaniu istoty sprawy, w sytuacji gdy skarżąca domagała się niezbędnej pomocy umożliwiającej jej choćby próby życia w sposób nieuwłaczający godności człowieka. Przedmiotem rozważenia przez Sąd powinno być, czy organ wydający decyzję nie przekroczył zakresu uznania administracyjnego w momencie, gdy sytuacja skarżącej jest wyjątkowo zła, a przyznając jej kwotę podobną jak pozostałym osobom ubiegającym się o świadczenia z pomocy społecznej, organ nie wypełnił w całości obowiązku, jakim jest przedstawienie uzasadnienia w decyzji odmawiającej przyznania świadczenia w sposób wskazujący obiektywne okoliczności uniemożliwiające przyznanie skarżącej świadczenia. Za błędne należy uznać odnoszenie się do okoliczności, że skarżąca otrzymuje również inne świadczenia w sytuacji, gdy rozpatrzenie przedmiotu sprawy obejmuje wyłącznie ustalenie, czy w uzasadnieniu decyzji organ wskazał w sposób wyczerpujący podstawy dokonanej odmowy oraz czy okoliczności osobiste skarżącej uzasadniają przyznanie jej świadczenia w wysokości nieprzekraczającej przeciętnie przyznanego świadczenia. W konkluzji skargi kasacyjnej skarżąca wniosła o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy Sądowi pierwszej instancji do ponownego rozpatrzenia oraz o zasądzenie kosztów postępowania kasacyjnego, w tym kosztów zastępstwa procesowego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Stosownie do treści art. 183 § 1 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, z urzędu biorąc pod uwagę jedynie nieważność postępowania. Granice te determinują kierunek postępowania Naczelnego Sądu Administracyjnego. Wobec niestwierdzenia z urzędu nieważności postępowania, Naczelny Sąd Administracyjny ogranicza swoje rozważania do oceny wskazanych w skardze kasacyjnej podstaw kasacyjnych. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoczął analizę podstaw kasacyjnych od opartego na art. 174 pkt 1 P.p.s.a. zarzutu naruszenia przepisu prawa materialnego, tj. art. 3 ustawy o pomocy społecznej w związku z art. 30 Konstytucji RP oraz art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Powyższe podstawy kasacyjne nie są usprawiedliwione. Zgodnie z art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej "Pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka", przy czym – jak stanowi art. 3 ust. 3 ww. ustawy – rodzaj, forma i rozmiar świadczeń z pomocy społecznej powinny być "odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy". Ponadto, zgodnie z art. 3 ust. 4 tej samej ustawy potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy społecznej powinny być uwzględnione w takim zakresie, w jakim "mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej". Zasiłek celowy jest jedną z form pomocy społecznej, o której mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Odnosząc się do zarzutów przedstawionych w skardze kasacyjnej należy podkreślić, że rola pomocy społecznej powinna być odczytywana z perspektywy zarówno art. 30 Konstytucji, wyrażającego zasadę ochrony godności człowieka, jak też zasady subsydiarności, o której mowa w preambule Konstytucji. Rolą pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie obywatelom środków utrzymania ani pokrywanie wszelkich wydatków ponoszonych przez obywateli, lecz wyłącznie – jak to ujęto w art. 2 ust. 1 i art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej – umożliwienie przezwyciężenia trudnej sytuacji życiowej oraz wspieranie w wysiłkach zmierzających do zaspokajania niezbędnych potrzeb. Jest przy tym oczywiste, że środki pozostające w dyspozycji pomocy społecznej są ograniczone, a więc powinny być rozdysponowywane w sposób racjonalny, przede wszystkim z uwzględnieniem zasad sprawiedliwości społecznej (art. 2 Konstytucji) i solidarności (preambuła Konstytucji) oraz zasady mówiącej, że Rzeczpospolita Polska jest dobrem wspólnym wszystkich obywateli (art. 1 Konstytucji). Nawet bowiem niewielkie kwoty powinny być rozdzielane między potrzebujących w sposób sprawiedliwy, stosownie do uzasadnionych potrzeb wszystkich wnioskodawców, z uwzględnieniem możliwości finansowych państwa. Z powyższych przyczyn przyznanie świadczenia z pomocy społecznej – np. zasiłku celowego, o którym mowa w art. 39 ustawy o pomocy społecznej – może być pozostawione uznaniu organu administracji publicznej. Organ podejmujący decyzję o przyznaniu świadczenia w danej wysokości nie może jednak czynić tego w sposób arbitralny, lecz powinien starannie wyważyć uzasadnione potrzeby osoby wnioskującej o świadczenie z potrzebami innych osób lub rodzin, z uwzględnieniem zasobów finansowych przeznaczonych na pomoc społeczną. Proces decyzyjny organu powinien być oparty na wszechstronnym materiale dowodowym oraz znajdować odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji – i w tym zakresie podlega kontroli sądu administracyjnego. Oceniając z takiej perspektywy podstawy kasacyjne, wywodzone z art. 3 ustawy o pomocy społecznego w związku z art. 30 Konstytucji i z art. 39 ustawy o pomocy społecznej, należy w pełni podzielić stanowisko Sądu pierwszej instancji, że organ pomocy społecznej nie przekroczył granic uznania administracyjnego i prawidłowo wykazał, z jakich przyczyn skarżącej kasacyjnie nie został przyznany zasiłek celowy w na miesiąc styczeń 2011 r. w wysokości 6.750 zł. Jest bowiem oczywiste, że możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej nie pozwalały na wypłacenie skarżącej kasacyjnie tak wysokiego zasiłku. Jak wskazano w decyzji SKO w S. z dnia [...] kwietnia 2011 r., możliwości finansowe Ośrodka Pomocy Społecznej pozwalały na przeznaczenie kwoty 92,85 zł na osobę (rodzinę). Kwota przeznaczona na zasiłki celowe na miesiąc styczeń 2011 r. wynosiła bowiem 3250 zł dla średnio 35 rodzin. W konsekwencji – niezależnie od tego, że przyznanie skarżącej kasacyjnie zasiłku we wnioskowanej wysokości byłoby niemożliwe z powodu przekroczenia puli środków przeznaczonych w danym miesiącu na zasiłki celowe – przede wszystkim jednak prowadziłoby do rażącego naruszenia zasady sprawiedliwości, gdyż uniemożliwiłoby przekazanie pomocy innym potrzebującym obywatelom i rodzinom. Wielkość zasiłków przyznawanych skarżącej kasacyjnie powinna być proporcjonalna do wysokości zasiłków wypłacanych innym osobom, które – tak jak skarżąca – znajdują się w sytuacji uzasadniającej przyznanie pomocy. Organy pomocy społecznej nie odmówiły skarżącej kasacyjnie przyznania zasiłku we wnioskowanej wysokości z tego powodu, że dotychczas przyznają jej pomoc uznano za wystarczającą, lecz kierowały się możliwościami finansowymi organu oraz liczbą osób, które korzystają z pomocy. Należy także podkreślić, że z pewnością nie wszystkie cele, jakie wskazała skarżąca kasacyjnie we wnioskach o przyznanie zasiłku, służą zaspokojeniu jej "niezbędnych potrzeb" – a tylko takie potrzeby mogą być pokrywane przy udziale świadczeń z pomocy społecznej (art. 3 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej). Jak się wydaje, skarżąca kasacyjnie błędnie odczytuje funkcje systemu pomocy społecznej. Sąd pierwszej instancji wyraził w tej kwestii trafne przekonanie, że zadaniem pomocy społecznej nie jest stałe dostarczanie obywatelom wszelkich żądanych środków utrzymania. Ponadto, Sąd pierwszej instancji zasadnie wskazał, że skarżąca kasacyjnie nie znajduje się w sytuacji bezwzględnie wykluczającej możliwość podjęcia aktywności w celu uzyskania środków potrzebnych do utrzymania. Skarżąca kasacyjnie jest też objęta systematycznie udzielaną pomocą społeczną. W niniejszej sprawie należy również uwzględnić okoliczność, że beneficjent pomocy społecznej jest obowiązany do współdziałania z organami administracji, o czym stanowi art. 4 ustawy o pomocy społecznej. Brak takiego współdziałania rodzi konsekwencje wskazane w art. 11 ust. 2 powyższej ustawy – tj. może stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia. Tymczasem, jak wynika z akt sprawy, zachowanie skarżącej kasacyjnie w relacjach z pracownikami socjalnymi świadczy o tym, że skarżąca kasacyjnie nie wypełnia prawidłowo ww. obowiązku współdziałania. Przechodząc do oceny podstaw kasacyjnych opartych na zarzucie naruszenia prawa procesowego (art. 174 pkt 2 P.p.s.a.) Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że Sąd pierwszej instancji nie naruszył art. 133 § 1 P.p.s.a. oraz art. 7 i art. 77 K.p.a. w związku z art. 145 § 1 pkt 1 lit. c P.p.s.a. oraz w związku z art. 106 § 3 P.p.s.a. Sąd pierwszej instancji prawidłowo ocenił ustalenia stanu faktycznego sprawy w postępowaniu administracyjnym i zastosowanie przepisów prawa materialnego. Postępowanie administracyjne w sprawie zostało przeprowadzone należycie i wszystkie istotne okoliczności zostały ustalone w sposób prawidłowy i wszechstronny. Jak wykazał Sąd pierwszej instancji, organy administracji działały w granicach uznania administracyjnego i wybór rozstrzygnięcia nie był dowolny. Ponadto Sąd pierwszej instancji prawidłowo uzasadnił, że nie było potrzeby przeprowadzenia uzupełniających dowodów z dokumentów na podstawie art. 106 § 3 P.p.s.a. Nie zachodziła bowiem konieczność wyjaśnienia istotnych wątpliwości, gdyż zebrany w sprawie materiał był wystarczający do rozstrzygnięcia sprawy. W tym stanie rzeczy, skoro skarga kasacyjna nie została oparta na usprawiedliwionych podstawach – na mocy art. 184 P.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny orzekł, jak w sentencji.