I SA/Po 619/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Dominik Mączyński Sędziowie Sędzia WSA Karol Pawlicki (spr.) Sędzia WSA Izabela Kucznerowicz Protokolant st. sekr. sąd. Joanna Świdłowska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 26 października 2011 r. sprawy ze skargi T. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej [...] z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia postępowania egzekucyjnego I. uchyla zaskarżone postanowienie i poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Celnej [...] z dnia [...] r. o nr [...]; II. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej [...] na rzecz skarżącego kwotę [...] zł ([...] złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego; III. stwierdza, że postanowienia wymienione w punkcie I nie podlegają wykonaniu do dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku. Pismem z dnia [...] lutego 2011 r. T. K., działający przez ustanowionego pełnomocnika, zwrócił się do organu egzekucyjnego – Dyrektora Izby Celnej w P. z wnioskiem o umorzenie postępowania egzekucyjnego. Jako podstawę prawną wniosku wskazano art. 59 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t.j. z 2005 r. Dz. U. Nr 229, poz. 1954 z późn. zm., dalej u.p.e.a.) w związku z art. 242 § 4 i art. 244 pkt 3 ustawy z dnia 9 stycznia 1997 r. – Kodeks celny (t.j. z 2001 r. Dz. U. Nr 75, poz. 802 z późn. zm.) w związku z art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz.U. Nr 68, poz. 623 z późn. zm.). W uzasadnieniu wniosku stwierdzono, iż zgodnie ze wskazanymi przepisami Kodeksu celnego należności wynikające z zaległości celnej przedawniły się. Zdaniem wnioskodawcy w prowadzonym wobec niego postępowaniu egzekucyjnym nie nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia ponieważ organ, który wszczął postępowanie egzekucyjne, tj. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T., nie był organem właściwym do prowadzenia tegoż postępowania i w związku z tym wszelkie czynności skierowane do dłużnika należy uznać za nieważne. Organem właściwym do prowadzenia egzekucji jest dyrektor izby celnej właściwy dla miejsca zamieszkania dłużnika – w niniejszej sprawie jest to Dyrektor Izby Celnej w P. Pismem z dnia [...] marca 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w P. zwrócił się do Izby Celnej w S. o zajęcie stanowiska przez wierzyciela. W szczególności proszono o wyjaśnienie, czy w okresie prowadzenia postępowania egzekucyjnego został przerwany bieg przedawnienia oraz jaki środek egzekucyjny został zastosowany. Postanowieniem z dnia [...] kwietnia 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w S. stwierdził brak podstaw prawnych do umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec T. K. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia [...] czerwca 2007 r. Postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. Dyrektor Izby Celnej w P., działając na podstawie art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a. w związku z art. 59 § 3 u.p.e.a., odmówił umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego wobec T. K. na podstawie tytułów wykonawczych [...] czerwca 2007 r. o nr. [...] oraz [...]. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że podniesiona przez stronę kwestia przedawnienia się zobowiązań nie została potwierdzona, albowiem w latach, w których postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego prowadził Naczelnik Urzędu Skarbowego w T., był on organem uprawnionym do prowadzenia postępowań egzekucyjnych zgodnie z § 6 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. (Dz. U. Nr 17, poz. 1541) stanowiącym, że jeżeli wierzyciel nie jest jednocześnie organem egzekucyjnym, niezwłocznie kieruje tytuł wykonawczy do właściwego miejscowo naczelnika urzędu skarbowego. Wszczęcie egzekucji nastąpiło w dniu [...] października 2001 r. na podstawie wniosku wierzyciela Dyrektora Izby Celnej w S. przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] z [...] września 2001 r., wydanego na podstawie decyzji nr [...], zgodnie z art. 26 § 1 u.p.e.a. Tym samym został przerwany bieg terminu przedawnienia na podstawie art. 242 § 5 pkt 1 Kodeksu celnego. W wyniku różnych czynności egzekucyjnych w trakcie prowadzenia postępowania w dniu [...] października 2001 r. sporządzono protokół o stanie majątkowym zobowiązanego. Dokonano także zajęcia i sprzedaży ruchomości (samochód osobowy m-ki [...]) oraz zajęcia wynagrodzenia u pracodawcy. Ostatnia wpłata uzyskana w wyniku zajęcia wynagrodzenia u pracodawcy z dnia [...] grudnia 2004 r. zgodnie z art. 242 § 6 pkt 2 Kodeksu celnego przerywa bieg przedawnienia. W wypadku decyzji nr [...] z dnia [...] lutego 2001 r. wobec braku wpłaty należności, w dniu [...] września 2001 r.dokonano zajęcia samochodu ciężarowego m-ki Mercedes [...], a następnie jego sprzedaży. Ponieważ kwota uzyskana za sprzedaży nie pokryła należności w dniu [...] grudnia 2003 r. został wystawiony tytuł wykonawczy nr [...]. Powyższy tytuł wykonawczy przesłano do Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. W dniu [...] stycznia 2004 r. nastąpiło wszczęcie egzekucji administracyjnej przez doręczenie odpisu tytułu wykonawczego zobowiązanemu, co spowodowało przerwanie biegu przedawnienia zgodnie z art. 242 § 5 pkt 1 Kodeksu celnego. W dniu [...] października 2005 r. Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. wydał postanowienie o umorzeniu postępowania egzekucyjnego, stwierdzając, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwoty przewyższającej wydatki egzekucyjne (przerwanie biegu przedawnienia zgodnie z art. 242 § 6 pkt 2 Kodeksu celnego). W dniu [...] lutego 2007 r. Dyrektor Izby Celnej w S. na podstawie art. 61 u.p.e.a. wystawił tytułu wykonawcze nr [...] oraz [...], a następnie przekazał je organowi egzekucyjnemu Dyrektorowi Izby Celnej w P. celem realizacji. W dniu [...] lipca 2007 r. odpisy tytułów wykonawczych doręczono zobowiązanemu przez co wszczęto postępowanie egzekucyjne (przerwanie biegu przedawnienia na podstawie 242 § 5 pkt 1 Kodeksu celnego). W zażaleniu z dnia [...] maja 2011 r. T. K. wniósł o uchylenie zaskarżonego postanowienia i umorzenie postępowania egzekucyjnego, ewentualnie o przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Postanowieniu z dnia [...] maja 2011 r. zarzucił naruszenie art. 19 § 5 u.p.e.a. w związku z § 6 pkt 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001 r., Nr 137, poz.1541). W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że zgodnie z brzmieniem w/w przepisu u.p.e.a. dyrektor izby celnej jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do których poboru zobowiązane są organy celne na podstawie odrębnych przepisów. Wierzycielem w niniejszej sprawie jest dyrektor izby celnej. W związku z powyższym Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. nie był organem właściwym do prowadzenia wobec dłużnika postępowania egzekucyjnego i dlatego wszelkie czynności skierowane przez niego do T. K., w tym wszczęcie egzekucji, należy uznać za nieważne. Postanowieniem z dnia [...] lipca 2011 r. Dyrektor Izby Skarbowej w P. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ stwierdził, iż podnoszony przez stronę zarzut prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez niewłaściwy organ dotyczy postępowania egzekucyjnego prowadzonego przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Urzędu Celnego w S. w dniu [...] września 2001 r. nr [...] oraz w dniu [...] grudnia 2003 r. nr [...]. Wymienione postępowania egzekucyjne zostały zakończone poprzez umorzenie postanowieniami w/w Naczelnika z dnia [...] października 2005 r., które to postanowienia z uwagi na niezaskarżenie ich stały się ostateczne. Zgodnie natomiast z obowiązującymi przepisami ustawy z dnia 19 marca 2004 r. - Prawo celne (Dz. U. z 2004 r. Nr 68, poz.622 ze zm.) - art. 65 ust. 8, bieg terminu przedawnienia kwot należności biegnie na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne. Na obecnym etapie postępowania egzekucyjnego kwestia prowadzenia postępowania egzekucyjnego przez niewłaściwy organ, tj. Naczelnika Urzędu Skarbowego w T., zgodnie z art. 33 pkt 9 u.p.e.a. mogła, stanowić przesłankę do wniesienia zarzutów na postępowanie egzekucyjne. Obecne postępowanie egzekucyjne wobec T. K. prowadzone jest na podstawie nowych tytułów wykonawczych wystawionych przez Dyrektora Izby Celnej w S. w dniu [...] czerwca 2007 r. nr [...] oraz [...], które zgodnie z § 6 ust. 3 w/w rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r., przekazane zostały Dyrektorowi Izby Celnej w P. Wymienione tytuły wykonawcze doręczone zostały zobowiązanemu w dniu [...] lipca 2007 r. Zawiadomieniem z dnia [...] lipca 2007 r. organ egzekucyjny dokonał skutecznie zajęcia rachunku bankowego, które odebrane zostało przez zobowiązanego w dniu [...] sierpnia 2007 r. Bank potwierdził zajęcie w dniu [...] sierpnia 2007 r. Zgodnie z art. 65 ust. 8 Prawa celnego, w wyniku zastosowania środka egzekucyjnego, o którym dłużnik został zawiadomiony, został przerwany bieg terminu przedawnienia. Po przerwaniu biegu terminu przedawnienia biegnie on na nowo od dnia następującego po dniu, w którym zakończono postępowanie egzekucyjne. W skardze z dnia [...] sierpnia 2011 r. zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie art.5 § 1 pkt 4 w związku z art. 19 § 5 i art. 22 § 2 u.p.e.a. poprzez błędne uznanie, iż właściwym do prowadzenia egzekucji był Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. Ponadto zarzucono naruszenie : - art. 6, 7, 8, 19 Kpa i art. 59 § 1 pkt 2 u.p.e.a.- przez niepodjęcie działań w celu wyjaśnienia w sposób właściwy przedmiotowego postępowania, - art. 33 § 1 pkt 9 u.p.e.a. i art. 59 § 1 - przez brak umorzenia postępowania egzekucyjnego w sytuacji jego nieważności, w szczególności uznania za skuteczne czynności podjęte przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w T. Odpowiadając na skargę Dyrektor Izby Skarbowej w Poznaniu wniósł o jej oddalenie i podtrzymał argumentację zawartą w zaskarżonym postępowaniu. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu, zważył, co następuje: Na podstawie art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.) sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Skarga w niniejszej sprawie okazała się częściowo zasadna. We wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego oraz w zażaleniu i skardze strona skarżąca podniosła, iż zgodnie z art. 19 § 5 u.p.e.a. dyrektor izby celnej jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych, do których poboru zobowiązane są organy celne na podstawie odrębnych przepisów. W sprawie bezsporne jest, iż decyzjami z dnia [...] lutego 2001 r. Dyrektor Urzędu Celnego w S. stwierdził, iż powstał dług celny w kwotach [...] zł i [...] zł. Z kolei w dniu [...] września 2001 r. wystawiono po raz pierwszy tytuł wykonawczy nr [...], który skierowano do organu egzekucyjnego, którym był wtedy Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. W tym miejscu należy wskazać, że zgodnie z art. 19 pkt 1 u.p.e.a. w brzmieniu obowiązującym w dacie wystawienia w/w tytułu wykonawczego – organem egzekucyjnym w zakresie egzekucji administracyjnej należności pieniężnych był naczelnik urzędu skarbowego (Dz. U. z 1998 r. Nr 162, poz. 1126). Ustawą z dnia 6 września 2001 r. o zmianie ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. Nr 125, poz. 1368) zmieniono art. 19 w ten sposób, iż w dodanym § 5 stwierdzono, że dyrektor urzędu celnego jest organem egzekucyjnym uprawnionym do stosowania egzekucji z wynagrodzenia za pracę, z rachunków bankowych oraz z zajętych w celu zabezpieczenia pieniędzy, ruchomości i wierzytelności pieniężnych oraz innych praw majątkowych, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu należności celnych, wraz z odsetkami, pobieranego na granicy podatku od towarów i usług i podatku akcyzowego od importu towarów, grzywien, kar pieniężnych, kosztów postępowania i innych należności pieniężnych orzeczonych w postępowaniu karnym skarbowym w zakresie spraw należących do właściwości organów administracji celnej. Powyższy przepis zaczął obowiązywać od 30 listopada 2001 r. Jednocześnie art. 13 w/w ustawy nowelizującej przewidywał, iż przepisy tej ustawy stosuje się również do postępowań wszczętych przed dniem jej wejścia w życie, z tym, że wydane postanowienia oraz czynności egzekucyjne dokonane przed tym dniem z zachowaniem przepisów dotychczasowych, są skuteczne, z zastrzeżeniem art. 14. Z kolei ustawą z dnia 20 marca 2002 r. o przekształceniach w administracji celnej oraz o zmianie niektórych ustaw (Dz. U. Nr 41, poz. 365) zmieniono art. 19 § 5 u.p.e.a. w ten sposób, iż wyrazy "dyrektor urzędu celnego" zastąpiono wyrazami "dyrektor izby celnej". W art. 30 ust. 1 w/w ustawy wskazano, że postępowania w indywidualnych sprawach wszczętych i niezakończonych przez organy celne przed dniem wejścia w życie ustawy przejmują organy właściwe w takich sprawach po dniu wejścia w życie ustawy, przy czym wszystkie już podjęte w postępowaniu czynności pozostają w mocy. Powyższa nowelizacja weszła w życie z dniem 1 maja 2002 r. Kolejna nowelizacja art. 19 § 5 u.p.e.a. dokonana ustawą z dnia 27 czerwca 2003 r. o utworzeniu Wojewódzkich Kolegiów Skarbowych oraz o zmianie niektórych ustaw regulujących zadania i kompetencje organów oraz organizację jednostek organizacyjnych podległych ministrowi właściwemu do spraw finansów publicznych. (Dz. U. Nr 137, poz. 1302) zdefiniowała dyrektora izby celnej jako organ egzekucyjny uprawniony do stosowania wszystkich środków egzekucyjnych, z wyjątkiem egzekucji z nieruchomości, w egzekucji administracyjnej należności pieniężnych z tytułu m.in. należności celnych wraz z odsetkami (punkt 1). Ustawa weszła w życie z dniem 1 września 2003 r. Z powyższych ustaleń wynika, iż w niniejszej sprawie można było skutecznie powoływać się na treść § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji tylko do czasu, gdy to organy administracji celnej (dyrektor urzędu celnego, dyrektor izby celnej) uzyskały przymiot organu egzekucyjnego w rozumieniu przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto organy te obowiązane były badać każdorazowo przy zmianie przepisów ustawowych, czy i jakie czynności egzekucyjne zostały dokonane przed i po zmianie przepisów regulujących właściwość organów. Tak więc czynności dokonane przez Naczelnika Urzędu Skarbowego T. były skuteczne do dnia 29 listopada 2001 r., ale z dniem 30 listopada 2001 r. właściwym do prowadzenia postępowania stał się właściwy miejscowo i rzeczowo dyrektor urzędu celnego – zgodnie z art. 19 § 5 u.p.e.a. w brzmieniu nadanym przez przytoczone wcześniej przepisy. W świetle powyższego organ egzekucyjny w dalszym postępowaniu powinien ponownie zbadać i ustalić właściwość organów prowadzących postępowanie egzekucyjne począwszy od [...] października 2001 r. (data wszczęcia postępowania egzekucyjnego), w którym doręczono tytuł wykonawczy z [...] września 2001 r. Naczelnikowi Urzędu Skarbowego T. Odnośnie tytułu wykonawczego z dnia [...] grudnia 2003 r. o nr. [...] należy stwierdzić, iż w dacie jego wystawienia to nie Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. był właściwym organem egzekucyjnym ponieważ w tym czasie obowiązywał art. 19 § 5 u.p.e.a. w brzmieniu nadanym w/w ustawą nowelizującą z dnia 27 czerwca 2003 r. W związku z powyższym i w tym zakresie organ egzekucyjny w dalszym postępowaniu powinien ponownie zbadać i ustalić właściwość organów prowadzących postępowanie egzekucyjne oraz stwierdzić, czy dokonane czynności są skuteczne. W konsekwencji po dokonaniu powyższych ustaleń organ powinien również zbadać czy i kiedy - w świetle przepisów Kodeksu celnego - nastąpiło przerwanie biegu terminu przedawnienia dochodzenia należności celnych. W tych okolicznościach Sąd uznał za zasadne zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów o właściwości organów egzekucyjnych w zakresie w jakim Naczelnik Urzędu Skarbowego w T. utracił status takiego organu. W tym zakresie za zasadne należy uznać również zarzuty skargi dotyczące naruszenia przepisów Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie braku uwzględnienia z urzędu przepisów o właściwości i przepisów intertemporalnych, na które wskazano wyżej. Wobec powyższego orzeczono jak w sentencji na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. "c" Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200, a o wykonalności uchylonych postanowień na podstawie art. 152 w/w ustawy.