II FSK 677/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Włodzimierz Kubiak po rozpoznaniu w dniu 25 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej K. B. P. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. od postanowienia Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1307/11 w przedmiocie odrzucenia skargi w sprawie ze skargi K. B. P. Sp. z o.o. z siedzibą w Z. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 maja 2011 r., nr [...] w przedmiocie określenia wysokości dochodu nie powodującego powstania zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2005 r. postanawia uchylić zaskarżone postanowienie w całości. Postanowieniem z dnia 26 października 2011 r., sygn. akt I SA/Kr 1307/11, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie odrzucił skargę K. B. P. Sp. z o.o. w Z. (zwanej dalej: "spółką") na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w K. z dnia 16 maja 2011 r. w przedmiocie określenia wysokości dochodu nie powodującego powstania zobowiązania podatkowego w podatku dochodowym od osób prawnych za 2005 r. W motywach rozstrzygnięcia wyjaśniono, że do skargi spółki sporządzonej przez radcę prawnego dołączono pełnomocnictwo z dnia 6 maja 2009 r. podpisane przez prezesa zarządu spółki J. B. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału z dnia 22 lipca 2011 r. pełnomocnik spółki został wezwany do uzupełnienia braku formalnego wniesionej skargi poprzez złożenie dokumentu wykazującego umocowanie do reprezentowania strony skarżącej – odpis z Krajowego Rejestru Sądowego (KRS) - z którego wynikałoby uprawnienie prezesa zarządu skarżącej spółki do udzielenia pełnomocnictwa. W odpowiedzi na wezwanie radca prawny przedłożył pełny odpis KRS, z którego wynikało, że w dniu wniesienia skargi spółkę reprezentował zarząd wieloosobowy, zaś J. B. nie był już członkiem tego organu. W tej sytuacji Sąd uznał, że przedkładając odpis z KRS potwierdzający, że osoba udzielająca pełnomocnictwa w imieniu spółki nie była na dzień wniesienia skargi do tej czynności umocowana, profesjonalny pełnomocnik wraz z odpisem KRS powinien przedłożyć właściwie udzielone pełnomocnictwo. Nawet, gdyby przyjąć, że umocowanie dla radcy prawnego obowiązywało nadal, to pełnomocnictwa powinni udzielić (potwierdzić je) członkowie zarządu pełniący funkcję na dzień wniesienia skargi, na zasadach określonych w KRS (dwóch członków zarządu lub członek zarządu z prokurentem), bowiem na podstawie przepisów Kodeksu spółek handlowych to oni reprezentują spółkę, także odpowiadają za swoje działania i zaniechania. Nie można – zdaniem Sądu - pozbawić aktualnego zarządu prawa do działania poprzez udzielenie pełnomocnictwa. Z tych względów Sąd odrzucił złożony przez stronę środek zaskarżenia na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. z 2012 r. poz. 270). W skardze kasacyjnej K. B. P. Sp. z o.o. w Z. wniosła o uchylenie powyższego postanowienia w całości i zasądzenie kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucono naruszenie: 1. przepisów postępowania, które to uchybienia miały istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: a) naruszenie art. 28 § 1 i art. 29 w związku z art. 34 i art. 37 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 38 Kodeksu cywilnego (Dz. U. 1964 r. Nr 16, poz. 93 ze zm.) w związku z art. 204 § 1 i § 2 Kodeksu spółek handlowych (Dz. U. 2000 r. Nr 94, poz. 1037 ze. zm.), poprzez przyjęcie, że pełnomocnik skarżącej nie wykazał, że pełnomocnictwo pochodzi od osoby uprawnionej do reprezentacji spółki, tj. poprzez przyjęcie, że radca prawny występujący za skarżącego nie jest uprawniony do działania w imieniu skarżącej spółki w sytuacji, gdy osoba udzielająca pełnomocnictwa w imieniu skarżącego nie była umocowana do działania w imieniu skarżącego w dacie wniesienia skargi, ale była umocowana do działania w imieniu skarżącego w dacie udzielenia pełnomocnictwa; b) naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 w związku z art. 49 § 1 i art. 29 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez błędne przyjęcie, że pełnomocnik skarżącej nie uzupełnił braków formalnych skargi z dnia 20 czerwca 2011 r. i w konsekwencji odrzucenie skargi, mimo przedłożenia przez pełnomocnika skarżącej w dniu 3 sierpnia 2011 r. odpisu pełnego skarżącej spółki z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego, ukazującego prawidłowość umocowania pełnomocnika do wniesienia skargi z dnia 20 czerwca 2011 r. i określającego sposób reprezentacji skarżącej nie tylko na dzień złożenia skargi, ale również na dzień udzielenia pełnomocnictwa; c) naruszenie art. 49 § 1 w związku z art. 4 ust. 3 ustawy z dnia 20 sierpnia 1997 r. o Krajowym Rejestrze Sądowym (Dz. U. 2001 r. Nr 17, poz. 209 ze zm.) w związku z § 4 ust. 1, § 5, § 6 ust. 1 i 2 i § 9 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2006 r. o ustroju i organizacji Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego oraz szczegółowych zasadach udzielania informacji z Rejestru i udostępniania kopii dokumentów z katalogu (Dz. U. z 2006 r. Nr 247, poz. 1811) oraz załącznikami nr 1 i 2 do tego rozporządzenia, poprzez nałożenie na skarżącą obowiązku niewykonalnego - bowiem nieprzewidzianego wskazanymi wyżej przepisami i niemożliwego do uzyskania z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego (KRS); d) naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez odrzucenie skargi pomimo nieprawidłowego wezwania skarżącego do usunięcia braków formalnych skargi z dnia 20 czerwca 2011 r., co spowodowało, iż termin do uzupełnienia braków nie zaczął biec, a wezwanie pozbawione było sankcji, a zatem nie zachodziła przesłanka do odrzucenia skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi; e) naruszenie art. 49 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269), oraz art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej (Dz. U. z 1997 r. Nr 78, poz. 483) oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 r. (Dz. U. 1993 r. Nr 61, poz. 284 ze zm.) poprzez niepełne, niejednoznaczne i wprowadzające w błąd sformułowanie zarządzenia z dnia 22 lipca 2011 r. o wezwaniu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz wezwania z dnia 26 lipca 2011 r. do uzupełnienia braków formalnych skargi z dnia 20 czerwca 2011 r. na decyzję dyrektora izby skarbowej z dnia 16 maja 2011 r.; f) naruszenie art. 58 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w związku z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji RP oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności poprzez nieuzasadnione odrzucenie skargi z dnia 20 czerwca 2011 r. a w konsekwencji pozbawienie strony skarżącej możliwości dochodzenia swych praw na drodze sądowej; g) naruszenie art. 141 § 4 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, przez sporządzenie uzasadnienia zaskarżonego postanowienia o odrzuceniu skargi z dnia 20 czerwca 2011 r., które nie posiada wszystkich nakazanych ustawą elementów, a to jednoznacznie określonej podstawy prawnej zaskarżanego postanowienia i jej wyjaśnienia, a także naruszenie tego przepisu przez niestanowczy charakter uzasadnienia zaskarżanego postanowienia, przez co zaskarżane postanowienie nie poddaje się kontroli kasacyjnej. Uzasadnienie skargi kasacyjnej stanowiło rozwinięcie podniesionych w petitum pisma procesowego zarzutów i zmierzało do wykazania braku podstaw do odrzucenia skargi z uwagi na prawidłowe umocowanie pełnomocnika do działania w imieniu spółki oraz błędne sformułowanie wezwania do uzupełnienia braków formalnych środka zaskarżenia. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna zawiera usprawiedliwione podstawy. Mając na względzie treść rozpoznawanego środka zaskarżenia oraz kwestionowanego postanowienia stwierdzić należy, że spór w niniejszej sprawie sprowadza się w istocie do odpowiedzi na pytanie, czy wystarczające dla wykazania umocowania do działania w imieniu spółki jest przedłożenie pełnomocnictwa udzielonego przez upoważnione do tego – na dzień udzielenia pełnomocnictwa – osoby, wchodzące w skład organu osoby prawnej. W ocenie Sądu pierwszej instancji konieczne jest bowiem legitymowanie się pełnomocnictwem podpisanym (ewentualnie potwierdzonym) przez osoby pełniące funkcję członków zarządu w chwili wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego stanowisko prezentowane w zaskarżonym orzeczeniu nie znajduje oparcia w obowiązujących przepisach prawa. W świetle art. 28 § 1 i art. 34 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie może ulegać wątpliwości, że strona postępowania sądowoadministracyjnego będąca osobą prawną dokonuje czynności przez organy albo osoby uprawnione do działania w ich imieniu i może być reprezentowana przez pełnomocnika. Stosownie zaś do art. 37 § 1 zdanie pierwsze cytowanego Prawa, pełnomocnik obowiązany jest przy pierwszej czynności procesowej dołączyć do akt sprawy pełnomocnictwo z podpisem mocodawcy lub wierzytelny odpis pełnomocnictwa. W przypadku, gdy stroną postępowania jest spółka kapitałowa, występujący w jej imieniu pełnomocnik powinien jednocześnie udowodnić, że został prawidłowo umocowany do reprezentowania osoby prawnej, a więc, że dysponuje pełnomocnictwem podpisanym przez upoważnione do tego osoby, zgodnie z przyjętymi zasadami reprezentacji spółki. Pojęcie pełnomocnictwa należy bowiem rozumieć całościowo jako komplet dokumentów niezbędnych do wykazania umocowania pełnomocnika do działania za mocodawcę (por. B. Dauter "Zarys metodyki pracy sędziego sądu administracyjnego", wyd. LexisNexis 2008, str. 78). W praktyce wiąże się to najczęściej z obowiązkiem przedłożenia aktualnego bądź pełnego odpisu z Krajowego Rejestru Sądowego potwierdzającego uprawnienie osób udzielających pełnomocnictwa do występowania w imieniu spółki. Na gruncie niniejszej sprawy radca prawny działający za skarżącą spółkę dołączył do skargi pełnomocnictwo do występowania w imieniu strony i – w odpowiedzi na wezwanie – nadesłał pełny odpis KRS, z którego jednoznacznie wynikało, że osoba podpisana na pełnomocnictwie, tj. J. B. w dacie udzielenia pełnomocnictwa (6 maja 2009 r.) był uprawniony do udzielania pełnomocnictw w imieniu spółki. Jak wynika z zapisów przedłożonego rejestru J. B. pełnił funkcję prezesa zarządu spółki w okresie od dnia 28 sierpnia 2008 r. (nr wpisu 7) do dnia 17 marca 2010 r. (nr wpisu 8), będąc jednocześnie jedynym członkiem tego organu. Powyższe ustalenia bezsprzecznie potwierdzają prawidłowość udzielonego radcy prawnemu pełnomocnictwa. Fakt późniejszej zmiany składu osobowego zarządu skarżącej spółki i wiążącej się z tym konieczności reprezentowania jej przez dwóch członków zarządu bądź jednego członka zarządu wraz z prokurentem pozostawał bez jakiegokolwiek wpływu na ważność pełnomocnictwa, jakim dysponował występujący w sprawie radca prawny. Zarząd "aktualny" na dzień wniesienia skargi nie musiał ani udzielać nowych pełnomocnictw, ani potwierdzać pełnomocnictw dotychczas udzielonych. Takiego obowiązku nie da się wywieść ani z przepisów Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (w tym art. 29 dotyczącego obowiązku wykazania umocowania przez organy a nie pełnomocnika), ani z regulacji Kodeksu cywilnego czy też Kodeksu spółek handlowych. Podstawy prawnej takiego obowiązku nie podał zresztą także Sąd pierwszej instancji. Podkreślenia wymaga, że unormowanie zawarte w art. 43 powołanego Prawa dokładnie precyzuje przypadki wygaśnięcia pełnomocnictwa procesowego w postępowaniu sądowoadministracyjnym (śmierć strony bądź utrata przez nią zdolności sądowej), do których ustawodawca nie zaliczył zmian w składzie zarządu spółki. Nie sposób również zgodzić się z argumentem wojewódzkiego sądu administracyjnego jakoby "nowy" zarząd był w rozpatrywanej sprawie pozbawiony możliwości działania, skoro organ ten dysponuje uprawnieniem do wypowiedzenia pełnomocnictwa w każdym czasie i udzielenia upoważnień do reprezentowania spółki innym osobom (por. art. 101 § 1 Kodeksu cywilnego i art. 42 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi). W świetle powyższego Naczelny Sąd Administracyjny stanął na stanowisku, że w przypadku gdy pełnomocnik występujący w imieniu skarżącej spółki legitymuje się pełnomocnictwem udzielonym przez osobę uprawnioną (osoby uprawnione), stosownie do zasad reprezentacji spółki obowiązujących w dniu udzielenia upoważnienia, przy czym niewątpliwe jest, że pełnomocnictwo takie nie wygasło i nie zostało wypowiedziane, za niedopuszczalne uznać trzeba stawianie pełnomocnikowi dodatkowych wymogów wykazania swojego umocowania poprzez potwierdzanie lub udzielanie kolejnego pełnomocnictwa przez osoby wchodzące w skład organu osoby prawnej w dniu wniesienia skargi. Prawidłowo udzielone pełnomocnictwa zachowują bowiem aktualność niezależnie od zmian zachodzących w składzie osobowym zarządu spółki. W konsekwencji przyjąć należało, że radca prawny reprezentujący K. B. P. Sp. z o.o. w Z., dokładając wymaganej od profesjonalnego pełnomocnika staranności, uczynił zadość wezwaniu sądowemu – wykazując należycie umocowanie do zastępowania spółki (w tym złożenia skargi) w postępowaniu sądowoadministracyjnym. W tych okolicznościach nieuzasadnione było odrzucenie skargi wniesionej w niniejszej sprawie w oparciu o art. 58 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Nie bez znaczenia pozostawało przy tym, że takie rozstrzygnięcie zamykało spółce drogę do rozpoznania jej sprawy, co mogło doprowadzić do pozbawienia jej możliwości realizacji prawa do sądu, wynikającego z art. 45 ust. 1 i art. 77 ust. 2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności. Na marginesie przedstawionych rozważań, które samodzielnie uzasadniają uchylenie zaskarżonego postanowienia, zwrócenia uwagi wymaga, że skierowane do pełnomocnika skarżącej spółki wezwanie mogło – na co trafnie wskazywano w skardze kasacyjnej – budzić wątpliwości co do sposobu jego realizacji. Przedmiotowe wezwanie nakazywało bowiem usunięcie braków formalnych skargi przez "złożenie dokumentu wykazującego umocowanie do wniesienia skargi i określającego sposób reprezentacji strony skarżącej na dzień złożenia skargi, tj. oryginału odpisu KRS względnie potwierdzoną za zgodność jego kserokopię zgodnie z art. 29 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.)". Z przytoczonego sformułowania – wbrew sugestiom Sądu pierwszej instancji - nie wynikało jednoznacznie, że chodziło w istocie o nadesłanie pełnomocnictwa udzielonego przez członków zarządu zasiadających w organie spółki w chwili złożenia skargi do sądu wraz z odpowiednim odpisem z KRS potwierdzającym zasady reprezentacji spółki. Pomijając brak podstaw do takiego żądania (o czym mowa była wyżej) analizowane wezwanie do uzupełnienia braków formalnych skargi nie odpowiadało wymogom precyzji i jasności, które powinny spełniać pisma kierowane do strony w trybie art. 49 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, również wówczas, gdy ich adresatem jest profesjonalny pełnomocnik. Z tych względów Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za usprawiedliwione i orzekł jak w sentencji postanowienia na podstawie art. 185 § 1 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Odnosząc się do wniosku strony o zasądzenie kosztów postępowania wyjaśnienia wymaga, że brak jest podstaw do rozstrzygnięcia w tym przedmiocie w oparciu o art. 203 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Powołany przepis nie znajduje bowiem zastosowania, gdy przedmiotem skargi kasacyjnej jest postanowienie Sądu pierwszej instancji kończące postępowanie w sprawie (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 4 lutego 2008 r., sygn. akt I OPS 4/07 (publik. w ONSAiWSA 2008/2/23).