II GZ 326/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: sędzia NSA Urszula Raczkiewicz po rozpoznaniu w dniu 26 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Gospodarczej zażalenia Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 19 lipca 2012 r.; sygn. akt VII SA/Wa 1642/11 w zakresie oddalenia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PKP PLK S.A. w W. na decyzję Ministra Infrastruktury z dnia [...] maja 2011 r.; znak: [...] w przedmiocie odmowy przyznania i wypłacenia rekompensaty postanawia: oddalić zażalenie Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie postanowieniem z 19 lipca 2012 r., sygn. akt VII SA/Wa 1642/11, oddalił wniosek Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o przyznanie prawa pomocy przez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi PKP PLK S.A. w W. na decyzję Ministra Infrastruktury z [...] maja 2011 r., nr [...], w przedmiocie odmowy przyznania i wypłacenia rekompensaty. Postanowienie zostało wydane w następującym stanie faktycznym. 11 maja 2012 r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej złożył do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowego zwolnienia od kosztów sądowych. Organ podniósł, że podstawę gospodarki finansowej Ministerstwa w danym roku budżetowym stanowi plan finansowy dochodów i wydatków ustalany zgodnie z założeniami zawartymi w ustawie budżetowej na dany rok. Wszelkie dochody Ministerstwa są przekazywane na rachunek centralny, nie ma więc możliwości prawnej uzyskania kwoty potrzebnej na wniesienie wpisu z uzyskiwanych dochodów. Środki przekazane z budżetu państwa służą do finansowania zadań publicznych, a ich wydatkowanie określa plan finansowy. Realizowane w 2012 roku wydatki muszą być zgodne z planem finansowym na ten rok, zaś wydatki w wysokości 50 000 zł z tytułu wpisu od skargi kasacyjnej od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie, sygn. akt VII SA/Wa 1642/11, nie mogą być zrealizowane z uwagi na fakt, iż nie zostały w nim ujęte. Organ ponadto wyjaśnił, że w punkcie 9.3. wniosku podał stan konta w kwocie 5000 zł, czyli stan środków na dzień 30 kwietnia 2012 r. na wskazanym rachunku bankowym. Kwota ta wynika z zapisów § 9 rozporządzenia Ministra Finansów z 20 grudnia 2010 r. w sprawie szczegółowego sposobu wykonywania budżetu (Dz. U. Nr 245, poz. 1637 ze zm.). Są to środki pozostające na rachunku bieżących wydatków w jednostce budżetowej, które nie podlegają codziennemu przekazywaniu na rachunki dysponentów części budżetowych, a następnie do Ministerstwa Finansów. W wykonaniu zarządzenia referendarza sądowego z 16 maja 2012 r. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej złożył kopię planu finansowego za rok 2012. Postanowieniem z 13 czerwca 2012 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odmówił Ministrowi Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej przyznania prawa pomocy poprzez częściowe zwolnienie od kosztów sądowych. Po rozpatrzeniu sprzeciwu od powyższego rozstrzygnięcia, Wojewódzki Sąd Administracyjny wydał postanowienie odmawiające przyznania organowi prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, stwierdzając, że wniosek Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie nie spełnia przesłanki wskazanej w art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.). Sąd nie uznał za przekonujący argument wnioskodawcy, że organ nie może uiścić wpisu od skargi kasacyjnej wynoszącego w niniejszej sprawie 50.000 zł z uwagi na brak środków przewidzianych na ten cel w planie finansowym na 2012 r. Sąd I instancji, powołując się na postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 27 lutego 2007 r., sygn. akt I FZ 567/06, podniósł, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził – wzorem procedury cywilnej – zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych, albowiem w przeciwnym wypadku zostaną pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec przyjmowanej praktyki nieuwzględniania kosztów postępiania w planach finansowych. W ocenie Sądu organ administracji powinien liczyć się z koniecznością poniesienia kosztów postępowań sądowych i przewidzieć w budżecie środki na ten cel. Brak takich środków, bez względu na to, czy spowodowany niedopatrzeniem, czy też niezależnym od danej jednostki budżetowej ograniczeniem przyznanych środków, nie stanowi podstawy do przyznania prawa pomocy, które również jest formą pomocy finansowanej z budżetu państwa. Dalej Sąd I instancji wskazał, że w przypadku osób prawnych i jednostek organizacyjnych nieposiadających osobowości prawnej odmowa przyznania prawa pomocy następuje również w przypadkach, gdy dana jednostka nie wykorzystuje dostępnych możliwości zdobycia koniecznych środków. W tym kontekście, zdaniem Sądu, pozytywne rozpoznanie wniosku Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej o zwolnienie od kosztów sądowych stanowiłoby nieusprawiedliwione uprzywilejowanie organu administracji w postępowaniu, w którym dysponuje on nie tylko środkami budżetowymi, ale i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym. Ponadto Sąd zauważył, że w rozpoznawanej sprawie decyzja organu pierwszej instancji została wydana 7 grudnia 2010 r., a zatem organ od dłuższego czasu winien liczyć się z ewentualnymi kosztami postępowania sądowego w razie wniesienia skargi do sądu przez uprawniony podmiot. Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej w zażaleniu na powyższe postanowienie wniósł o jego uchylenie w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzucono: 1) naruszenie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. przez pominięcie przez Sąd wykazanej przez skarżącego przesłanki braku dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania; 2) naruszenie art. 141 § 4 w związku z art. 166 p.p.s.a. przez przywołanie dwóch postanowień Naczelnego Sądu Administracyjnego, których nie można odszukać we wskazanym przez Sąd I instancji publikatorze (www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W uzasadnieniu zażalenia wskazano, że Wojewódzki Sąd Administracyjny nie dokonał w sposób obiektywny i spójny oceny sytuacji finansowej skarżącego w oparciu o załączone dokumentu finansowe oraz fakty bezsporne znane Sądowi z urzędu. W szczególności, Sąd I instancji, zdaniem skarżącego, nie wziął pod uwagę, że sytuacja sektora finansów publicznych jest bardzo zła i wymusza znaczne ograniczenie wszelkich wydatków. Skarżący podniósł również, że koszty sądowe w niniejszej sprawie oraz w analogicznej o sygn. akt VII SA/Wa 1642/11, wynoszą łącznie 100 000 zł. Bezspornie Ministerstwo dysponuje kwotą 10 000 zł na koszty postępowań sądowych, jakie mogą wystąpić w 2012 roku oraz kwotą 5 000 zł na rachunku bieżącym. Kwota przeznaczona na koszty postępowania sądowego jest ustalana z uwzględnieniem planowanych potrzeb oraz z uwzględnieniem realnie ponoszonych kosztów w latach ubiegłych. Zdaniem skarżącego Sąd błędnie przyjął, że kwota wydatków określona w planie finansowym na rok 2012 może zostać w części wykorzystana na pokrycie opłat sądowych, nieujętych w tym planie. Kwota wydatków określona w ustawie budżetowej na rok 2012 oraz ustalona w planie finansowym nie jest tożsama ze środkami, które mogą służyć na pokrycie kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270; dalej: p.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej Sąd może przyznać prawo pomocy w zakresie częściowym, jeżeli ta wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ciężar dowodu spoczywa tutaj na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy, o czym świadczy użycie w powyższym przepisie zwrotu "gdy wykaże". Do Sądu, kierującego się wskazaniami logicznego rozumowania, doświadczeniem życiowym i dostępną wiedzą należy natomiast ocena, czy takie okoliczności zachodzą. Należy jednocześnie podkreślić, że cytowany przepis stanowi odstępstwo od zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którym strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego z akt sprawy nie wynika, by Minister Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej spełnił przesłanki z art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. Zgodzić się należy z Sądem I instancji, że skoro ustawodawca w postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie wprowadził – wzorem procedury cywilnej – zwolnienia od opłat sądowych Skarbu Państwa oraz instytucji państwowych (których zadanie nie polega na prowadzeniu działalności gospodarczej), podmioty te powinny uwzględniać w swojej działalności koszty niezbędne do prowadzenia postępowań sądowych. W przeciwnym bowiem wypadku zostaną one pozbawione możliwości realizacji swych praw przed sądem. Podmioty takie nie mogą też wymagać, by instytucja prawa pomocy wypełniała brak ustawowego zwolnienia wobec nieuwzględniania kosztów postępowania w planach finansowych. W zgodzie z powyższym rozumowaniem pozostaje też stanowisko doktryny, zgodnie z którym niedopuszczalne jest przyznanie prawa pomocy organowi administracji rządowej, ponieważ koszty postępowania w takim przypadku pokrywa Skarb Państwa. Nie można więc w takiej sytuacji przyjąć, że zostały spełnione przesłanki skazane w art. 246 § 2 p.p.s.a. Nie ma przy tym żadnego znaczenia okoliczność, że w budżecie państwa nie przewidziano środków finansowych na koszty postępowania sądowego danego organu (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2010, s. 572). Ponadto, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego trafne jest stwierdzenie Sądu I instancji, że sprawa niniejsza dotyczy decyzji wydanej 7 grudnia 2010 r., zatem organ, dysponujący zarówno środkami budżetowymi, jak i wykwalifikowanym aparatem urzędniczym, mógł uwzględnić środki pieniężne w odpowiedniej wysokości w planie finansowym. Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji postanowienia.