I GSK 629/10

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Krystyna Anna Stec Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia del. WSA Marzenna Kosewska (spr.) Protokolant Karolina Mamcarz po rozpoznaniu w dniu 28 października 2011 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej W. K. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. z dnia 28 kwietnia 2010 r. sygn. akt I SA/Bd 965/09 w sprawie ze skargi W.K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych 1. oddala skargę kasacyjną; 2. odstępuje od zasądzenia zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z dnia 28 kwietnia 2010 r., sygn. akt I Sa/Bd 965/09 Wojewódzki Sąd Administracyjny w B. oddalił skargę W. K. na decyzję Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] listopada 2009 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności celnych Za podstawę rozstrzygnięcia Sąd przyjął następujący stan faktyczny. W dniu [...] kwietnia 1997 r. w Oddziale Celnym w T. dokonano odprawy celnej samochodu osobowego marki [...], rok produkcji [...] r. na podstawie dowodu odprawy celnej z dnia [...] kwietnia 1997 r., seria [...] nr [...]. Decyzją z dnia [...] kwietnia 1999 r., nr [...] Dyrektor Urzędu Celnego w T. uchylił decyzję zawartą w dowodzie odprawy celnej w części dotyczącej wartości celnej importowanego pojazdu samochodowego oraz wymiaru cła. Organ ustalił, że wartość celna importowanego pojazdu wynosi 52.456 zł i określił wysokość cła na kwotę 18.359,60 zł. Jednocześnie wezwał W. K. do zapłaty różnicy między należnymi a uiszczonymi należnościami celnymi w wysokości 12.863,20 zł. W wyniku złożonego odwołania, decyzją z dnia [...] lutego 2000 r., nr [...] Prezes Głównego Urzędu Ceł utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W dniu [...] czerwca 2006 r. skarżący złożył wniosek o umorzenie wyżej wymienionych należności celnych. Wniosek został rozpatrzony odmownie przez Naczelnika Urzędu Celnego w T. decyzją z dnia [...] września 2006 r., nr [...]. W wyniku złożonego odwołania, decyzją z dnia [...] kwietnia 2007 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w T., uchylił zaskarżoną decyzję w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Organ odwoławczy wskazał na złą podstawę prawną decyzji organu I instancji oraz brak właściwego uzasadnienia. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy, Naczelnik Urzędu Celnego w T. decyzją z dnia [...] listopada 2007 r., nr [...] odmówił umorzenia należności celnych wynikających z decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w T. z dnia [...] kwietnia 1994 r., nr [...]. W dniu [...] lipca 2009 r. strona złożył kolejny wniosek do Dyrektora Izby Celnej w T. o umorzenie należności celnych, którym wskazała na swoją trudną sytuację finansową Wcześniejszy wniosek z [...] czerwca 2006 r. został rozpatrzony ostateczną decyzją Naczelnika Urzędu Celnego w T. z dnia [...] listopada 2007 r. nr [...] odmawiającą umorzenia należności celnych. Decyzją z dnia [...] października 2009 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w T. odmówił stronie umorzenia należności celnych. Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia [...] listopada 2009 r., nr [...] Dyrektor Izby Celnej w T. utrzymał w mocy swoją wcześniejszą decyzję. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ w pierwszej kolejności wskazał, że w sprawach, w których dług celny powstał przed dniem uzyskania przez Rzeczypospolitą Polską członkowstwa w Unii Europejskiej stosuje się przepisy dotychczasowe, tj. Kodeks celny i wydane na jego podstawie przepisy wykonawcze. W rozpatrywanej sprawie dług celny powstał przed dniem 01 maja 2004 r., a więc w sprawie umorzenia należności celnych zastosowanie znajdują przepisy obowiązujące przed przystąpieniem Polski do Unii Europejskiej, tj. art. 246-2521 Kodeksu Celnego oraz przepisy rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu i umorzenia należności celnych. Wyjaśnił, że w myśl art. 246 § 4 Kodeksu celnego, należności celne są zwracane lub umarzane na wniosek dłużnika złożony przed upływem 3 lat licząc od dnia jego powiadomienia o tych należnościach. W związku z powyższym, w ocenie organu II instancji, prawidłowo uznano, że wniosek strony o umorzenie należności celnych został złożony po upływie ustawowego terminu. Ponadto organ wskazał, że zgodnie z art. 246 § 1 Kodeksu celnego, należności celne są umarzane, jeżeli w chwili zarejestrowania kwota należności nie była prawnie należna lub gdy kwota ta została zarejestrowana pomimo zaistnienia wypadków określonych w art. 229 § 3 Kodeksu celnego. Zdaniem organu II instancji, w sprawie nie zaistniały przesłanki określone w w/w przepisach albowiem decyzja Dyrektora Urzędu Celnego w T. z dnia [...] kwietnia 1999 r., którą określono kwotę długu celnego jest ostateczna, a zatem nie ma podstaw prawnych by ją kwestionować. Podkreślił, że postępowanie o umorzenie należności było nowym postępowaniem, odrębnym od postępowania wymiarowego. W związku z powyższym, w ocenie organu II instancji, w przedmiotowej sprawie nie ma znaczenia powołana przez stronę jej zła sytuacja majątkowa. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego W. K. wywodził, że dowiedział się za późno o terminie do złożenia wniosku o umorzenie długu celnego. Ponownie powołał się na swoją trudną sytuację materialną i zdrowotną. Wskazał, że pracuje tylko jego żona, a on obecnie przebywa na rencie, która została zajęta we wrześniu 2009 r. w drodze egzekucji na rzecz Izby Celnej. Wskazał, że ma na utrzymaniu dwójkę małoletnich dzieci, w tym chorą córkę, wymagającą stałego leczenia specjalistycznego. Powyższe okoliczności oraz fakt zadłużenia z tytułu opłat eksploatacyjnych za mieszkanie sprawiają, że skarżący nie jest w stanie spłacić kwoty długu celnego. Ponadto wskazał, że samochód, który sprowadził zza granicy nigdy nie był jego własnością. Wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i umorzenie należności celnych. W odpowiedzi na skargę Dyrektor Izby Celnej w T. podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko Oddalając skargę na podstawie art.151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 – dalej p.p.s.a ) Wojewódzki Sąd Administracyjny przedstawił następujące rozważania. Decyzja Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...] listopada 2009 r. została wydana po dniu 1 maja 2004 r., tj. po przystąpieniu Polski do Unii Europejskiej, a więc już w okresie obowiązywania przepisów ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Prawo celne (Dz. U Nr 68, poz. 622 ze zm.). Jednakże w myśl art. 26 ustawy z dnia 19 marca 2004 r. Przepisy wprowadzające ustawę – Prawo celne (Dz. U. Nr 68, poz. 623 ze zm.) w przypadkach powstania długu celnego przed dniem uzyskania przez Rzeczypospolitą Polską członkostwa w Unii Europejskiej w sprawach dotyczących długu celnego mają zastosowanie dotychczasowe przepisy ustawy – Kodeks celny (tekst jedn. Dz. U. z 2001r. Nr 75, poz. 802 ze zm.). Zgodnie z art. 246 § 4 Kodeksu celnego należności celne są zwracane lub umarzane na wniosek dłużnika złożony przed upływem 3 lat licząc od dnia jego powiadomienia o tych należnościach. Skarżący został poinformowany o obowiązku zwrotu należności celnych wynikających z różnicy między należnościami należnymi a uiszczonymi w decyzji Dyrektora Urzędu Celnego w B. z dnia [...] kwietnia 1999 r. Powyższa decyzja jest ostateczna i o daty jej doręczenia skarżącemu należy liczyć termin w jakim skarżący mógł wystąpić z wnioskiem o umorzenie należności celnych. Taki wniosek skarżący po raz pierwszy złożył dopiero w dniu [...] czerwca 2006 r., a następny w dniu [...] lipca 2009 r., a więc po znacznym upływie ustawowego terminu. Co prawda, w myśl art. 246 § 6 Kodeksu celnego trzyletni termin na złożenie wniosku o umorzenie należności celnych może ulec przedłużeniu, jeżeli dłużnik udowodni, że niezłożenie wniosku przed upływem 3 lat od dnia powiadomienia go o tych należnościach było spowodowane nieprzewidzianymi okolicznościami lub działaniem siły wyższej. Jednakże skarżący nie uprawdopodobnił zaistnienia okoliczności, które przemawiały by za przedłużeniem tego terminu. Należy również podkreślić, że z przepisów prawa nie wynika obowiązek organu celnego do powiadomienia dłużnika celnego o możliwości i terminie złożenia wniosku o umorzenie należności celnych. W związku z powyższym zarzut skarżącego w przedmiocie nie powiadomienia go o przysługującym uprawnieniu jest bezpodstawny. Skarżący nie może powoływać się na nieznajomość przepisów prawa. Zdaniem sądu organ słusznie wskazał, że w sprawie nie zachodzą również inne przesłanki przemawiające za umorzeniem długu celnego, określonego zarówno w Kodeksie celnym jak i rozporządzeniu Rady Ministrów z dnia 16 września 2003 r. w sprawie zwrotu lub umorzenia należności celnych (Dz. U. nr 170, poz.1653). Powyższe przepisy nie uzależniają również możliwości umorzenia należności celnych od złej sytuacji zdrowotnej lub majątkowej dłużnika. Tym samym okoliczności wskazane przez skarżącego dotyczące trudnej sytuacji finansowej jego rodziny również nie zasługują na uwzględnienie. W. K. reprezentowany przez pełnomocnika ustanowionego z urzędu zaskarżył wyrok w całości, zarzucając mu naruszenie przepisów postępowania art.121 § 1 i 2 ordynacji podatkowej w zw. z art.262 i 246 § 6 kodeksu celnego oraz art. 2 i 7 Konstytucji RP poprzez uznanie , że organ nie miał obowiązku poinformowania skarżącego o możliwości przedłużenia terminu do złożenia wniosku o umorzenie należności celnych i wniósł o uchylenie wyroku i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej podkreślono ,że w wyniku braku pouczenia skarżącego w odpowiednim momencie przez organ o możliwości wynikającej z treści art.246 § 6 kodeksu celnego został on praktycznie pozbawiony możliwości skutecznego złożenia wniosku o umorzenie należności celnych i ponosi konsekwencje niezgodnego z prawem działania organu zaakceptowanego w zaskarżonym wyroku przez sąd. W odpowiedzi na skargę kasacyjną Dyrektor Izby Celnej w T. wniósł o jej oddalenie i zasądzenie kosztów postępowania. Naczelny Sąd Administracyjne zważył co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 174 p.p.s.a skargę kasacyjna można oprzeć na następujących podstawach : 1. naruszeniu prawa materialnego poprzez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie ; 2. naruszeniu przepisów postępowania , jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny w myśl art. 183§1 p.p.s.a jest związany podstawami skargi kasacyjnej, co oznacza, że rozpoznaje sprawę wyłącznie w granicach zarzutów skargi kasacyjnej ; z urzędu bierze pod rozwagę jedynie nieważność postępowania sądowego , która w rozpoznawanej sprawie nie zachodzi. Związanie Naczelnego Sądu Administracyjnego podstawami skargi kasacyjnej wymaga prawidłowego określenia ich w skardze. Oznacza to, konieczność powołania w skardze kasacyjnej w ramach podstaw konkretnych przepisów prawa, którym zdaniem skarżącego uchybił sąd pierwszej instancji, określenia jaka postać miało to naruszenie , uzasadnienia ich naruszenia , w przypadku podniesienia zarzutu uchybienia przepisu postępowania wykazania, że uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Naczelny Sąd Administracyjny nie znajduje podstaw do uwzględnienia zarzutu odnoszącego się do naruszenia przepisów postępowania – art. 121 § 1 i § 2 ordynacji podatkowej w zw. z art.262 i art. 246 § 6 kodeksu celnego. W zaskarżonym wyroku Sąd I instancji prawidłowo przyjął, iż organy celne nie miały prawnego obowiązku informowania strony jako dłużnika celnego o możliwości umorzenie należności celnych, terminie złożenia wniosku. Należy bowiem podkreślić, że postępowanie zainicjowane wnioskiem strony o umorzenie należności celnych nie było kontynuacją postępowania zakończonego decyzją wymiarową, było to nowe postępowanie. Wyrażony w art. 121 § 2 ordynacji podatkowej obowiązek udzielania podatnikowi niezbędnych informacji ogranicza się do informacji i wyjaśnień o przepisach prawa podatkowego pozostających w związku z przedmiotem postępowania. W przypadku przepisów o charakterze procesowym obowiązek ten realizuje się poprzez np. wyjaśnienie zawiłości proceduralnych, konsekwencji podjętych czynności czy wskazania trybu właściwego dla załatwienia wniosku. Obowiązku tego nie można utożsamiać z koniecznością formułowania za dłużnika celnego wniosków w sposób dla niego korzystny albo przedstawiania stronie strategii postępowania. Ten obszar działalności jest bowiem właściwy dla doradztwa prawnego. Podobnie z zasady prowadzenia postępowania w sposób budzący zaufanie do organów podatkowych wynikającej z normy art. 121 § 1 ordynacji podatkowej nie można jak twierdzi autor skargi kasacyjnej wywodzić obowiązku organu informowania strony "w odpowiednim czasie" o możliwości przedłużenia trzyletniego terminu do złożenia wniosku o umorzenie należności celnych przewidzianej art. 246 § 6 kodeksu celnego. Zasady wskazane w art. 121 § 1 i § 2 ordynacji podatkowej znajdują zastosowanie do postępowań prowadzonych a nie przyszłych. Naczelny Sąd Administracyjny nie znalazł także podstaw do uwzględnienia zarzutu naruszenia art. 2 (zasady demokratycznego państwa prawa) i art. 7 (zasady praworządności) Konstytucji RP. W skardze kasacyjnej nie przyporządkowano naruszenia wskazanych norm Konstytucji podstawom określonym w art. 174 p.p.s.a., a w uzasadnieniu poza przedstawieniem treści wskazanych zasad ustroju państwa autor skargi kasacyjnej nie wyjaśnia na czym polega naruszenie tych norm przez sąd I instancji w zaskarżonym wyroku Tak sformułowany zarzut mając poczynione na wstępie rozważania nie poddaje się kontroli. Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 p.p.s.a oddalił skargę kasacyjną. Orzekając o kosztach postępowania kasacyjnego zgodnie z art. 207 § 2 p.p.s.a kierował się trudna sytuacją materialną strony skarżącej, na co wskazuje udzielenie jej prawa pomocy.