II OZ 47/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Anna Łuczaj po rozpoznaniu w dniu 15 lutego 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia M. W. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 31 października 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 609/11 o odmowie przywrócenia M. W. terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu sądowego w sprawie ze skargi M. W. na decyzję Wojewody Pomorskiego z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę postanawia: uchylić zaskarżone postanowienie i przekazać wniosek do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gdańsku. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku postanowieniem z dnia 31 października 2011 r., sygn. akt II SA/Gd 609/11, wydanym na podstawie art. 86 § 1, art. 85 i art. 87 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) odmówił M. W. przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz uiszczenia wpisu sądowego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd podał, że M. W. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku skargę na decyzję Wojewody Pomorskiego w przedmiocie zatwierdzenia projektu budowlanego i udzielenia pozwolenia na budowę. Zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II z dnia 27 lipca 2011 r. skarżący wezwany został do uzupełnienia braków formalnych skargi poprzez nadesłanie czterech odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem oraz do uiszczenia wpisu sądowego w wysokości 500 zł. W wezwaniach pouczono skarżącego, iż obowiązki te powinny być wykonane w terminie 7 dni pod rygorem odrzucenia skargi. Przesyłka pomimo dwukrotnego awizowania nie została przez skarżącego podjęta i w związku z powyższym pozostawiona została w aktach sprawy ze skutkiem doręczenia. W dniu 4 października 2011 r. skarżący złożył do Sądu wniosek o wydanie nieodebranej korespondencji i w tym samym dniu korespondencja wydana została skarżącemu zgodnie z wnioskiem. Następnie, w dniu 10 października 2011 r., skarżący – działając przez profesjonalnego pełnomocnika – wniósł o przywrócenie terminu do usunięcia braków formalnych skargi. Wraz z wnioskiem przesłane zostały cztery egzemplarze odpisów skargi poświadczonych za zgodność z oryginałem oraz uiszczono w kasie Sądu wpis sądowy w wysokości 500 zł. We wniosku o przywrócenie terminu skarżący wyjaśnił, iż próba doręczenia pisma skarżącemu miała miejsce podczas jego nieobecności w miejscu zamieszkania. Skarżący nie był w stanie odebrać pisma, ponieważ w dniach od 28 lipca 2011 r. do dnia 28 września 2011 r. przebywał za granicą. Dopiero po powrocie do kraju skarżący dowiedział się od żony o próbach doręczenia pism sądowych, zaś małżonka skarżącego próbowała podjąć awizowane pismo w Urzędzie Pocztowym, jednak bezskutecznie. Sąd I instancji odmawiając przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi i uiszczenia wpisu uznał, iż brak winy skarżącego w dokonaniu powyższych czynności procesowych nie został należycie uprawdopodobniony. Fakt przebywania poza miejscem zamieszkania w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą i związana z tym niemożność odebrania korespondencji sądowej nie stanowi skutecznej przesłanki do przywrócenia terminu do dokonania danej czynności procesowej, albowiem nie jest to przeszkoda obiektywnie uniemożliwiająca odbiór korespondencji, mimo dochowania przez stronę należytej staranności. Sąd Wojewódzki podkreślił, że strona, wiedząc o toczącym się postępowaniu mogła przed wyjazdem skorzystać z instytucji przewidzianych w ustawie Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi i skutecznie ustanowić pełnomocnika do reprezentacji czy doręczeń. Zażalenie na powyższe postanowienie złożył M. W., reprezentowany przez radcę prawnego A. G. – M., wnosząc o zmianę zaskarżonego postanowienia poprzez przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu od skargi. W uzasadnieniu zażalenia podniesiono, że mimo twierdzeń Sądu, skarżący na etapie składania skargi na decyzję Wojewody Pomorskiego nie miał obowiązku działania za pośrednictwem pełnomocnika procesowego. Podobnie, wyjeżdżając za granicę w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą nie musiał ustanawiać pełnomocnika. W miejscu zamieszkania skarżącego pozostała żona, która zgodnie z przepisami prawa, była uprawniona do odebrania korespondencji skierowanej do małżonka. Przesyłka polecona z Sądu nie została jednak doręczona do mieszkania strony, a listonosz pozostawił jedynie awizo w skrzynce pocztowej. Mimo prób odbioru przesyłki, Urząd Pocztowy odmówił małżonce skarżącego wydania pisma, nie udzielił jej także informacji na temat rodzaju pisma ani jego nadawcy. W związku z tym, skarżący nie mógł przewidzieć, że niedoręczona przesyłka pochodziła z Sądu. Ponadto, w trakcie przebywania za granicą, już po próbie doręczenie pisma, skarżący nie byłby w stanie ustanowić pocztowego pełnomocnictwa do odbioru przesyłek poleconych, której to czynności można dokonać jedynie osobiście w odpowiednim Urzędzie Pocztowym. Skarżący zaznaczył, iż niezwłocznie po powrocie do kraju, udał się bezpośrednio do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku w celu dokonania wglądu do akt. W przepisanym terminie 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu, skarżący złożył wniosek do Sądu o przywrócenie terminu wraz z dokonaniem uchybionych czynności, czyli złożeniem 4 odpisów skargi oraz uiszczeniem opłaty sądowej. W odpowiedzi na zażalenie strona zainteresowana - Grupa Inwestycyjna S.A. w Gdańsku wniosła o jego oddalenie. W uzasadnieniu podniesiono, iż nie jest prawdziwe twierdzenie skarżącego, że dopiero od 4 października 2011 r. mógł zajmować się swoimi sprawami, albowiem w dniu 19 września 2011 r. skarżący złożył w swojej sprawie pismo do Gdańskiego Zarządu Nieruchomości Komunalnych (w załączeniu do odpowiedzi przedstawiono kserokopię powyższego pisma). Nadto, uczestnik postępowania podniósł, iż skarżący uchybił terminowi do złożenia wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków skargi. Pismem z dnia 5 stycznia 2012 r. M. W. wniósł odpowiedź na pismo Spółki - Grupa Inwestycyjna S.A. w Gdańsku. W uzasadnieniu podniósł, iż Spółka błędnie wywnioskowała, że pismo do Gdańskiego Zarządu Nieruchomości Komunalnych złożył osobiście, albowiem pismo było opatrzone również podpisem G. O. Skarżący podkreślił, że przed wyjazdem pozostawił G. O. karty opatrzone jego podpisem in blanco gdyż ma pełne zaufanie w związku z prowadzeniem wspólnych spraw. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie zasługuje na uwzględnienie. Stosownie do art. 86 § 1 zdanie 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.), zwanej dalej "p.p.s.a." - jeżeli strona nie dokonała w terminie czynności w postępowaniu sądowym bez swojej winy, sąd na jej wniosek postanowi przywrócenie terminu. Warunkiem skuteczności wniosku o przywrócenie uchybionego terminu jest łączne spełnienie przesłanek ustanowionych w przepisach art. 86 i art. 87 p.p.s.a.: uprawdopodobnienie przez stronę braku winy w uchybieniu terminu (art. 86 § 1 i art. 87 § 2), spowodowanie przez uchybienie terminu ujemnych skutków dla strony (art. 86 § 2), dochowanie terminu do wniesienia wniosku (art. 87 § 1), dopełnienie uchybionej czynności (art. 87 § 4). Zgodnie z dyspozycją art. 87 § 1 p.p.s.a. pismo z wnioskiem o przywrócenie terminu wnosi się do sądu, w którym czynność miała być dokonana, w ciągu siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie ustawodawca w art. 88 p.p.s.a. postanowił, iż spóźniony lub z mocy ustawy niedopuszczalny wniosek o przywrócenie terminu Sąd odrzuci na posiedzeniu niejawnym. Wnioskiem spóźnionym jest wniosek złożony z uchybieniem terminu wskazanego w art. 87 § 1 p.p.s.a., a więc złożony po upływie siedmiu dni od czasu ustania przyczyny uchybienia terminu. Fakt spóźnienia musi wyraźnie wynikać z treści wniosku. Sąd nie ma prawa domniemywać, że strona uchybiła terminowi w tej, a nie w innej dacie. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przedwczesne jest przyjęcie przez Sąd pierwszej instancji, że skarżący nie uprawdopodobnił należycie niedochowania terminu do uzupełnienia braków formalnych skargi oraz do uiszczenia wpisu sądowego. Skarżący podał, iż przebywał w związku z wykonywaną pracą za granicą. Na potwierdzenie tego faktu przedstawił potwierdzenia rezerwacji lotu na trasie Gdańsk - Londyn i lotu powrotnego Londyn – Gdańsk w terminach jaki wskazał we wniosku, tj. 28 lipca 2011 r. i 28 września 2011 r. Ponadto M. W. podkreślił, że jego żona była upoważniona do odbioru korespondencji, a pomimo to Urząd Pocztowy odmówił wydania awizowanej przesyłki żonie skarżącego. Ta okoliczność pozostała poza oceną Sądu pierwszej instancji mimo, że M. W. wyraźnie powoływał się na tę okoliczność dla wykazania, że pozostawił w Polsce osobę uprawnioną do odbioru korespondencji i tym samym dochował należytej staranności bez potrzeby ustanawiania pełnomocnika. Sąd I instancji nie ocenił też należycie okoliczności związanych z wyjazdem skarżącego do Londynu. Wprawdzie rację ma Sąd I instancji, że strona wyjeżdżająca za granicę winna zadbać należycie o swoje interesy, w tym w zakresie odbioru kierowanej do niego korespondencji, niemniej jednak nie można pomijać okresu na jaki dana osoba wyjeżdża poza miejsce zamieszkania. A mianowicie, inaczej należy ocenić zamierzony dłuższy wyjazd, a inaczej wyjazdy krótkotrwałe, bądź przedłużone z powodu niemożliwych do przewidzenia okoliczności. W niniejszej sprawie skarżący wskazywał, iż jego wyjazd miał mieć charakter krótkotrwały, a został przedłużony z powodu nagłej, niemożliwej do przewidzenia okoliczności, w tym operacji kręgosłupa wspólnika M. W. O planowanym czasie pobytu skarżącego za granicą mogą świadczyć m. in. okoliczności dotyczące rezerwacji i wykupu biletów. A zatem, skarżący powołując te okoliczności starał się wykazać brak winy w uchybieniu terminu. Kryterium braku winy jako przesłanki zasadności wniosku o przywrócenie terminu wiąże się z obowiązkiem strony do zachowania staranności przy dokonywaniu czynności. Powszechnie przyjmuje się - jako kryterium przy ocenie istnienia winy lub jej braku w uchybieniu terminu procesowego - obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z 14 stycznia 1972 r., II CRN 448/71, OSPiKA 1972, z. 7-8, poz. 144). Przy ocenie winy strony lub jej braku w uchybieniu terminu do dokonania czynności procesowej należy brać pod rozwagę nie tylko okoliczności, które uniemożliwiły stronie dokonanie tej czynności w terminie, lecz także okoliczności świadczące o podjęciu lub nie podjęciu przez stronę działań mających na celu zabezpieczenie się w dotrzymaniu terminu (por. postanowienie Sądu Najwyższego z dnia z dnia 6 października 1998 r., II CKN 8/98, LEX nr 50679). Jak podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 14 maja 1998 roku, sygn. akt IV SA 1153/96, brak winy w uchybieniu terminu należy przyjąć wtedy, gdy zainteresowany nie był w stanie przeszkody pokonać (usunąć) przy użyciu sił i środków normalnie dostępnych, nie ryzykując własnym bądź innych zdrowiem, życiem lub narażając siebie bądź innych na poważne straty majątkowe (por. LEX nr 45637). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gdańsku winien ponownie rozpoznać wniosek wyjaśniając okoliczności podane przez skarżącego i ocenić działanie M. W., także w aspekcie ewentualnych działań żony skarżącego. Z tych względów, Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 185 § 1 w związku z art. 197 § 1 i 2 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji