II GSK 1736/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Andrzej Kuba (spr.) Sędzia NSA Maria Jagielska Sędzia del. NSA Jan Grzęda Protokolant Jerzy Stelmaszuk po rozpoznaniu w dniu 30 stycznia 2014 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej R. S. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we W. z dnia 7 października 2011 r. sygn. akt III SA/Wr 326/11 w sprawie ze skargi R. S. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] kwietnia 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oddala skargę kasacyjną Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 7 października 2011 r. oddalił skargę [...] na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 28 kwietnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenia społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy. Zaskarżoną decyzją, opisaną w sentencji niniejszego wyroku, ZUS utrzymał w mocy – po załatwieniu wniosku zainteresowanego o ponowne rozpatrzenie sprawy – swoją wcześniejszą decyzję z dnia 24 lutego 2011 r. (nr [...] ), w której odmówiono [...] umorzenia zaległości w zakresie składek na ubezpieczenie społeczne, zdrowotne i Fundusz Pracy (w łącznej kwocie [...] zł, wliczając w to odsetki). W wyniku dokonanej oceny, organ decyzyjny nie dopatrzył się także istnienia żadnych przyczyn, które przemawiałyby za umorzeniem zaległości wnioskodawcy, w świetle postanowień art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i przepisów § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. nr 141, poz. 1365 – powoływanego dalej jako "rozporządzenie" lub "rozporządzenie wykonawcze"),. W ramach oceny, o której teraz mowa, organ uwzględnił następujące okoliczności: zainteresowany (wraz z żoną i trójką małych dzieci) pozostaje bez stałego zameldowania, a wszystkie podawane adresy służą wyłącznie do odbioru korespondencji; źródłem dochodu są wyłącznie prace dorywcze (nadal zarejestrowana działalność nie przynosi – według oświadczenia strony – dochodów); decyzją z dnia 2 marca 2010 r. Prezydent Wrocławia umorzył wnioskodawcy zaległości w podatku od nieruchomości (wraz z odsetkami); na dzień 10 lutego 2011 r. datowane jest porozumienie nr [...] , w którym Gmina W. umorzyła stronie zaległości w łącznej wysokości [...] zł, rozkładając przy tym na 3 raty koszty dochodzenia tejże zaległości (koszty te wyniosły [...] zł); na podstawie umowy z dnia 5 lipca 2006 r. Bank Spółdzielczy w C. zwolnił zainteresowanego z długu w wysokości [...] zł. Odnosząc się – na kanwie wymienionych okoliczności – do przesłanki wskazanej w § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego, organ ubezpieczeniowy przyznał, że wnioskodawca znajduje się w trudnej sytuacji finansowej. Podkreślił jednak, iż składki na ubezpieczenie społeczne objęte są szczególną ochroną. Jako dysponent Funduszu, z którego wypłacane są przecież świadczenia wielu potencjalnym beneficjentom, ZUS jest zobowiązany do podejmowania wszelkich działań zmierzających do odzyskania należności. W tym konkretnym przypadku nie zachodzi zaś – zdaniem organu – jakaś wyjątkowa sytuacja, która uzasadniałaby umorzenie zaległości wnioskodawcy. Zgromadzony materiał nie pozwala na jednoznaczne określenie sytuacji finansowej rodziny zainteresowanego. Według bowiem jego własnego oświadczenia, w okresie próby rozpoczęcia przez małżonkę wnioskodawcy działalności gospodarczej (lata 2003-2009) małżonkowie ponieśli koszty rzędu około [...] zł. Dowodzi to, że dysponowali wówczas wolną kwotą. Podjęte przez ZUS próby ustalenia dodatkowych elementów stanu faktycznego nie dały odpowiedzi na pytanie o konkretne miejsce pobytu strony i jej rodziny. GOPS w C. wskazał w tym zakresie W., natomiast MOPS we Wr. oświadczył pisemnie, że wnioskodawca nie zamieszkuje przy ul. [...] (adres służy wyłącznie do odbioru korespondencji). Organ drugiej instancji zauważył dodatkowo, że – mimo deklarowanej, trudnej sytuacji materialnej – strona nie korzysta ze świadczeń ośrodków pomocy społecznej i nadal prowadzi działalność gospodarczą, którą będzie zapewne kontynuować, po zawarciu wspomnianego wcześniej porozumienia z Gminą Wrocław. Dopuszczono możliwość zawarcia z zainteresowanym układu ratalnego na spłatę zobowiązania wobec ZUS, dzięki czemu dojdzie do spłaty tego zadłużenia, bez zagrożenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny. W odniesieniu do przesłanki wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 2 rozporządzenia, organ rozstrzygający stwierdził, że nie zaistniały żadne nadzwyczajne okoliczności, wskazane w tym przepisie. Odnośnie do przesłanki skonkretyzowanej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego organ stwierdził zaś, iż zainteresowany nie przedłożył żadnej dokumentacji medycznej, która świadczyłaby o ograniczeniu możliwości wykonywania pracy. Do akt sprawy przedłożono jedynie skierowanie do szpitala, z rozpoznaniem przebytego zawału serca. Ustosunkowując się do podnoszonego przez wnioskodawcę zarzutu braku działań mających na celu wyegzekwowanie zaległości, wywiedziono, iż Zakład podejmował działania egzekucyjne, poprzez skierowanie tytułów egzekucyjnych do Naczelnika Urzędu Skarbowego [...] i Urzędu Skarbowego w L. Dokonano zajęcia rachunku bankowego, którego numer ustalono na podstawie wcześniej dokonanych wpłat na poczet składek. W świetle zgromadzonego materiału dowodowego ZUS uznał, że nie zachodzą żadne przesłanki umorzenia, ani te, które zostały wskazane w art. 28 ust 3 u.s.u.s., ani określone w rozporządzeniu. W konsekwencji Zakład utrzymał w mocy swoją pierwotną decyzję nr [...] z dnia 24 lutego 2011 r. [...] złożył skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której powołał się na umorzenia innych długów (publicznych i prywatnych) przez innych wierzycieli. W odpowiedzi strona przeciwna wniosła o oddalenie skargi, podtrzymując swoje stanowisko i argumentację w sprawie. Oddalając skargę Sąd I instancji wskazał, że po pierwsze, umorzenie zaległości jest dopuszczalne wyłącznie w sytuacjach wskazanych przez samego legislatora w art. 28 ust. 3 i ust. 3a u.s.u.s. oraz w przepisach rozporządzenia wykonawczego (katalog przesłanek jest zamknięty), a po drugie, instytucja umorzenia została uregulowana w specyficzny sposób. Decyzje wydawane w tym przedmiocie mają charakter uznaniowy. Trzeba się więc zgodzić z utrwalonym – a przy tym jednolitym stanowiskiem prezentowanym w judykaturze Sądu Najwyższego oraz sądów administracyjnych – wedle którego, nawet w przypadku stwierdzenia istnienia okoliczności wymienionych przez legislatora, Zakład może (nie musi) zastosować wnioskowane umorzenie, jeżeli tylko działa w granicach przyznanej mu swobody. Inaczej rzecz ujmując należałoby stwierdzić, że w wypadku zaistnienia którejkolwiek z przesłanek umorzenia, odmowa jego zastosowania będzie nielegalna tylko wtedy, gdy ZUS przekroczy granice swobodnej oceny dowodów. Taka sytuacja nie ma jednak miejsca w rozpoznawanej sprawie. Zdaniem Sądu I instancji organ prawidłowo skoncentrował się na wykazaniu istnienia (bądź braku) okoliczności wprost wymienionych w § 3 ust. 1 rozporządzenia wykonawczego. Odrzucić przy tym należało z góry szczególną przesłankę umorzenia zaległości, wymienioną w § 3 ust. 1 pkt 2. Brak bowiem jakichkolwiek podstaw do tego, żeby – w konkretnych realiach rozpoznawanej sprawy – przyjąć, iż dłużnik poniósł straty materialne w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności gospodarczej. Działalności takiej strona skarżąca zresztą nie wyrejestrowywała, mimo podnoszonych trudności. Co więcej, zamierza niewątpliwie prowadzić ją dalej, co wynika – jak trafnie przyjął organ decyzyjny – z faktu zajmowania lokalu użytkowego, w którym działalność była prowadzona, i z zawarcia z Gminą W. porozumienia umarzającego znakomitą część zaległości związanych z zajmowaniem tego lokalu i rozkładającego pozostałą, znikomą część tego długu na raty. Sąd I instancji uznał, że organ zasadnie przyjął, że nie istnieją także podstawy do wnioskowanego umorzenia, wymienione w § 3 ust. 3 pkt 1) i 3) rozporządzenia wykonawczego. Co do pierwszej z ostatnio wymienionych przesłanek, trzeba się zgodzić z twierdzeniem ZUS, iż brak jest możliwości jednoznacznego określenie sytuacji finansowej rodziny zainteresowanego (co wynika z faktu posiadania znacznych środków finansowych w okresie próby rozpoczęcia przez małżonkę wnioskodawcy działalności gospodarczej w latach 2003-2009, niekorzystania ze świadczeń organów pomocy społecznej oraz niewyrejestrowania działalności gospodarczej i ewidentnego zamiaru dalszego jej prowadzenia). Słusznie też zwrócił uwagę organ drugiej instancji na możliwość zawarcia z zainteresowanym układu ratalnego na spłatę zobowiązania wobec ZUS. Nie sposób odmówić zasadności twierdzeniu Zakładu, iż zwłaszcza przy realnym wykorzystaniu tej propozycji możliwa będzie spłata niewielkiego przecież relatywnie zadłużenia strony (w łącznej kwocie [...] zł, wliczając w to odsetki), bez zagrożenia możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych dłużnika i jego rodziny. Nie bez znaczenia dla takiej oceny pozostaje również brak innych zobowiązań finansowych strony (oprócz zaległości wobec Zakładu), ponieważ długi te zostały umorzone (bądź nastąpiło zwolnienie z nich przez wierzyciela). Sąd I instancji w pełni zgodził się z oceną organu co do braku ostatniej z przesłanek ewentualnego umorzenia zaległości, wymienionej w § 3 ust. 1 pkt 3 rozporządzenia wykonawczego do ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych. Skarżący nie wykazał bowiem istnienia przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, która pozbawiałaby go możliwości (celowe podkreślenie składu orzekającego) uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie zaległości. Nie przedstawiono w szczególności żadnego dowodu na trwałą niezdolność do pracy. Takiej ewentualnej "niezdolności" przeczy zresztą dobitnie postawa samego zainteresowanego. Raz jeszcze należy odwołać się do braku wyrejestrowania – mimo trudności ekonomicznych – prowadzonej działalności gospodarczej i ewidentnego zamiaru dalszego jej prowadzenia. Nadto, w piśmie procesowym z dnia 10 lipca 2011 r. (k. 65 akt sądowych) strona jednoznacznie przyznała, że" "Umorzenie zaległych składek na ZUS z 2002 r. spowoduje, że będę mógł podjąć pracę, a nie, jak przez ostatnie 10 lat żyć z pracy dorywczej." Ten swoisty "szantaż", polegający na uzależnieniu podjęcia rzetelnej pracy przynoszącej profity wyłącznie od wcześniejszego umorzenia zaległości, a więc w celu uniknięcia konieczności ich uregulowania (co było wszak powinnością skarżącego!), nie może stanowić podstawy do zastosowania ulgi, o którą się ubiega. Istnieje bowiem odwrotna zależność. Właśnie w celu zrealizowania długu publicznego należy podjąć rzetelną pracę, skoro istnieje taka możliwość (co skarżący sam przyznał we wspomnianym piśmie!), ponieważ pozwoli to dług ów uregulować. Wybitnie roszczeniowa postawa skarżącego dyskwalifikuje wprost jego wniosek, w świetle kategorii "ważnego interesu" dłużnika, stanowiącego podstawowy wymóg zastosowania art. 28 ust. 3b u.s.u.s. Skargę kasacyjną od powyższego wyroku złożył [...] . Wniósł o uchylenie go w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania WSA we Wrocławiu oraz zasądzenie od strony przeciwnej na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego, wg. norm przepisanych,. Zaskarżonemu orzeczeniu zarzucił naruszenie: prawa materialnego - art. 28 ust. 1 i ust. 3a u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 i 3 rozporządzenia wykonawczego przez jego niewłaściwe zastosowanie i przyjęcie przez Sąd, że w przedmiotowej sprawie nie zachodzą przesłanki wskazane w art. 28 u.s.u.s. w zw. z § 3 ust. 1 pkt 1 rozporządzenia wykonawczego zezwalające na umorzenie należności z tytułu składek skarżącemu, podczas gdy ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący ze względu na swój stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt uciążliwe dla niego skutki - w szczególności opłacenie ww. należności pozbawiłoby skarżącego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych i spowodowałoby konieczność sięgania zobowiązanego do środków pomocy państwa. prawa procesowego, art. 3 § 1 i art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. w zw. z art. 7, 75 § 1, 77 § 1 oraz 80 k.p.a. przejawiające się w tym, że Sąd w wyniku niewłaściwej kontroli legalności działalności administracji publicznej nie zastosował w/w środków określonych w p.p.s.a., mimo że zebrany przez Organ materiał dowodowy okazał się być niewystarczający i budzący wątpliwości, które przy uzupełnieniu materiału dowodowego, mogły przechylić szalę rozstrzygnięcia na korzyść skarżącego. Sąd przyjął uzasadnienie Organu oparte głównie o materiał dowodowy świadczący na niekorzyść skarżącego. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 28 ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek mogą być umarzane w całości lub w części przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych. Zasadą jest, że organ może umorzyć należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 2 ustawy). W myśl natomiast ust. 3a tego przepisu należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Zasady umarzania należności z tytułu składek w przypadku określonym w ust. 3a zostały sprecyzowane w powołanym wyżej rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne. Zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Zakład może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych (pkt 1) albo przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności (pkt 3). Biorąc pod uwagę okoliczności faktyczne występujące w niniejszej sprawie, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo zastosował cytowany wyżej art. 28 ust. 1 i ust. 3 a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po dokonaniu oceny stanu fatycznego sprawy, słusznie stwierdził, że nie ma możliwości umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na podstawie powyższych przepisów. Okoliczności faktyczne ustalone dokładnie przez organ i zaaprobowane przez Sąd I instancji pozwalają przyjąć, że skarżący nie spełnia przesłanek, o których mowa w § 3 ust. 1 pkt 1 i pkt 3 cyt. rozporządzenia. Sytuacja majątkowa i rodzinna skarżącego nie usprawiedliwia konieczności umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na ubezpieczenie społeczne nawet w okolicznościach, o których mowa w cytowanym rozporządzeniu. Przypominać trzeba, że decyzja o ewentualnym umorzeniu należności z tytułu składek podejmowana jest w warunkach tzw. uznania administracyjnego. W ocenie NSA, biorąc pod uwagę powyższe rozważania, Sąd I instancji prawidłowo przyjął, że organy granic uznania nie przekroczyły. Ustalone zostały dochody oraz wydatki skarżącego, a także jego stan zdrowia. Okoliczności te nie pozwalają na przyjęcie, że opłacenie należności pozbawiłoby zobowiązanego zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych. Również stan zdrowia skarżącego nie uniemożliwia mu uzyskania dochodu pozwalającego na opłacenie składek. Podkreślić należy, że umorzenie należności z tytułu zaległych składek na ubezpieczenie społeczne ma charakter wyjątkowy i zarezerwowane jest dla sytuacji nadzwyczajnych, które jednak w niniejszej sprawie nie zachodzą. Wskazać również trzeba, że umorzone składki w istocie pokrywają inni ubezpieczeni. Zatem dbając o stan finansów funduszów emerytalno - rentowych ZUS musi każdorazowo ważyć zasadność wniosku. Zdaniem NSA, Sąd I instancji trafnie uznał, że ustalone w sprawie możliwości płatnicze skarżącego pozwalają na systematyczne regulowanie należności, a ponadto skarżący może wystąpić do organu np. o rozłożenie spłat zadłużenia na raty. W celu ustalenia, że postępowanie dowodowe zostało przeprowadzone w sposób prawidłowy, Sąd bada czy w jego toku organy zachowały rządzące nim i określone Kodeksie postępowania administracyjnego zasady. Przede wszystkim zgodnie z art. 7 k.p.a. w toku postępowania organy administracji zobowiązane są podjąć wszelkie niezbędne działania dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz załatwienia sprawy. Są też, na mocy art. 77 § 1 k.p.a., zobowiązane do zebrania i wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego, natomiast stosownie do treści art. 75. § 1 jako dowód powinny dopuścić wszystko, co może przyczynić się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. W szczególności dowodem mogą być dokumenty, zeznania świadków, opinie biegłych oraz oględziny. Ponadto zgodnie z treścią art. 80 organ administracji publicznej ocenia na podstawie całokształtu materiału dowodowego, czy dana okoliczność została udowodniona. Zdaniem Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo ocenił, że organ nie naruszył przepisów postępowania zarówno w zakresie zbadania przesłanek umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 1-3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, jak i w oparciu o art. 28 ust. 3a tej ustawy w związku z § 3 ust. 1 pkt 1 ww. rozporządzenia. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji prawidłowo skontrolował decyzję organów administracji. Uprawnione było zatem stanowisko organu, że w sprawie nie zachodzi zasadnicza przesłanka umorzenia uzasadniająca umorzenie, tj. stwierdzenie całkowitej nieściągalności, w rozumieniu art. 28 ust. 3 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, albowiem nie została wdrożona egzekucja ww. zaległości, co w sprawie jest bezsporne. Zatem pomimo tego, że sytuacja skarżącej jest trudna, należy wskazać, iż poza sporem w sprawie jest to, iż strona otrzymuje zasiłek chorobowy, a co w konsekwencji nie pozwala przyjąć, iż istnieje całkowita nieściągalność zaległych składek, o której mowa w art. 28 ust. 3 ww. ustawy. Stosownie do przywołanych powyżej przepisów, w przypadku braku całkowitej nieściągalności, organ rentowy rozpatruje możliwość umorzenia zaległości w oparciu o art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych i związany z nim § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej. W tym przypadku organ uznał, iż opłacenie należności z tytułu składek nie pozbawi skarżącego możliwości zaspokajania niezbędnych potrzeb życiowych i po analizie stanu faktycznego przedmiotowej sprawy uznał, iż w tych konkretnych okolicznościach zasadnym będzie, przy zastosowaniu instytucji uznania administracyjnego, odmowa umorzenia przedmiotowych składek. Oceniając legalność tej części rozstrzygnięcia jeszcze raz należy podkreślić, iż nawet w przypadku wystąpienia przesłanki umorzenia należności, organ nie ma obowiązku udzielenia ulgi. W ocenie Sądu w przedmiotowej sprawie odmowa ta nie ma charakteru dowolnego. W decyzji bowiem organ podał przesłanki, które zdecydowały o odmowie uwzględnienia wniosku. Podkreślić należy, iż ustawowym obowiązkiem ZUS jest wykorzystanie wszelkich dostępnych środków przymusowego dochodzenia należności. Zobowiązania z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne są uprzywilejowane i podlegają - co do zasady - zaspokojeniu przed innymi należnościami (art. 24 ust. 3 ww. ustawy). Umorzenie należności z tytułu składek stanowi wyraz definitywnej rezygnacji uprawnionego organu z możliwości ich wyegzekwowania. Biorąc pod uwagę publicznoprawny charakter należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne oraz uwzględniając cele, na które są one przeznaczane, organy odpowiedzialne za ich pobór zobligowane są do szczególnej staranności i ostrożności w dysponowaniu nimi. Dotyczy to również, podejmowanych w warunkach uznania administracyjnego, decyzji w przedmiocie umorzenia tych należności, a podejmując rozstrzygnięcie w tym zakresie organ jest zobowiązany do konfrontowania interesu dłużnika z interesem ogólnospołecznym. Biorąc powyższe pod uwagę, w ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego, Sąd I instancji, a także organy prawidłowo przeanalizowały sytuację majątkową, osobistą i zdrowotną strony skarżącego i wskazały na okoliczności uzasadniające odmowę umorzenia należności z tytułu składek. Ustalenia organu, jak również wywiedzione wnioski w sprawie odmowy udzielenia ulgi nie uchybiły przepisom prawa procesowego ani materialnego. Na marginesie dodać należy, że strona może w każdym czasie, a szczególnie w razie niekorzystniej zmiany swojej sytuacji materialnej czy osobistej, ponawiać wniosek o umorzenie zaległości. Nawiązując do argumentacji skargi wskazać także trzeba, że instytucja umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne obwarowana została przez ustawodawcę szczególnymi wymogami, a Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych (zobowiązanemu do ściągania należnych składek na ubezpieczenie społeczne, zarządzania nimi oraz wypłaty świadczeń z ubezpieczenia społecznego) przyznano w tym zakresie szerokie kompetencje. Ustawodawca określił jedynie przesłanki stwierdzenia całkowitej nieściągalności należności. Stany faktyczne, które uzasadniałyby umorzenie zaległości w razie braku ich całkowitej nieściągalności nie zostały jednoznacznie określone. W odniesieniu do tych ostatnich nie istnieje zatem "szablon" sytuacji, w których umorzenie byłoby obligatoryjne. Istotne jest nadto, że nawet, gdy organ stwierdzi, iż zaistniał (wspomniany w art. 28 ust. 3a ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych "uzasadniony przypadek" umorzenia mimo braku całkowitej nieściągalności), to nie jest zobligowany do uwzględniania wniosku strony. Skonstatować zatem należy, iż w odniesieniu do osób, u których nie stwierdzono całkowitej nieściągalności, nawet skrajnie trudna sytuacja materialna czy zdrowotna nie stanowi przesłanki, która bezwzględnie obligowałaby ZUS do umorzenia zaległości. Mając na uwadze powyższe Naczelny Sąd Administracyjny uznał zarzuty skargi kasacyjnej za nieuzasadnione i działając na podstawie art. 184 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.