II GSK 1169/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Joanna Kabat-Rembelska Sędzia NSA Hanna Kamińska Sędzia del. WSA Mirosław Trzecki (spr.) Protokolant Magdalena Sagan po rozpoznaniu w dniu 20 listopada 2013 r. na rozprawie w Izbie Gospodarczej skargi kasacyjnej J. B. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. z dnia 16 lutego 2012 r. sygn. akt V SA/Wa 2074/11 w sprawie ze skargi J. B. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia [...] lipca 2011 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych 1) oddala skargę kasacyjną; 2) odstępuje od zasądzenia kosztów postępowania kasacyjnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny w W. wyrokiem z dnia 16 lutego 2012r. oddalił skargę J. B. na postanowienie Ministra Pracy i Polityki Społecznej nr [...] z dnia 27 lipca 2011r. w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wypłatą refundacji składek na ubezpieczenie społeczne. Powyższy wyrok wydany został w następujących okolicznościach sprawy: Skarżąca nie złożyła w przewidzianym terminie wniosku o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne (WN-U-G) za listopad 2010r. Wniosek za listopad 2010r. został złożony w dniu 3 stycznia 2011r. wraz z podaniem o przywrócenie terminu do złożenia wniosku. Postanowieniem z dnia [...] maja 2011 r. Prezes Zarządu Państwowego Funduszu Rehabilitacji Osób Niepełnosprawnych odmówił przywrócenia terminu do złożenia ww. wniosku. W zażaleniu na powyższe postanowienie strona podniosła, iż wysyłając przedmiotowy wniosek za ww. okres, po naciśnięciu komunikatu "ok" była przekonana, że jest to równoznaczne z wysłaniem tego dokumentu oraz, że wnioski za powyższy okres były pierwszymi przez nią wysłanymi dokumentami w sprawie refundacji składek, zaś poziom skomplikowania systemu SODiR spowodował błędną interpretację komunikatu. Minister Pracy i Polityki Społecznej postanowieniem nr [...] z dnia [...] lipca 2011r. utrzymał w mocy zaskarżone rozstrzygnięcie. Organ odwoławczy podniósł, że zgodnie z § 6 ust. 1 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 9 stycznia 2009 r. w sprawie refundacji składek na ubezpieczenia społeczne osób niepełnosprawnych, osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą składa wniosek Wn-U-G w terminie do ostatniego dnia miesiąca, w którym upłynął termin do opłacenia składek na ubezpieczenie społeczne. W przedmiotowej sprawie skarżąca nie złożyła wniosku w przewidzianym terminie. Został on złożony dopiero w dniu 3 stycznia 2011 r. wraz z podaniem o przywrócenie terminu do jego złożenia. Organ stwierdził, że strona nie spełniła przesłanek z art. 58 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) zwanej dalej k.p.a., umożliwiających przywrócenie terminu, bowiem w uzasadnieniu prośby o jego przywrócenie poinformowała, że wnioski nie dotarły w określonym terminie z powodu błędu popełnionego przy wysyłaniu dokumentów. W ocenie organu strona powinna upewnić się, jaki status ma utworzony przez nią dokument. W sytuacji powzięcia informacji o braku refundacji oraz o braku możliwości połączenia telefonicznego z pracownikami PFRON, mogła sięgnąć do podręcznika użytkownika programu SODiR, dostępnego na stronie internetowej Funduszu. Podkreślono również, że fakt niemożności nadania wniosków drogą elektroniczną nie stanowi o trwałej przeszkodzie uniemożliwiającej stronie działanie, gdyż zgodnie z art. 25 c ust. 4 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz.U. z 2010r. Nr 214, poz. 1407 ze zm.) wnioskodawca może przekazywać informację i wniosek (Wn-U-G) również w formie dokumentu pisemnego. Stąd uchybienie terminowi do złożenia wniosku w rozpatrywanej sprawie świadczy jedynie o niedołożeniu przez stronę należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, co nie może stanowić przesłanki do przywrócenia wnioskowanych terminów w rozumieniu art. 58 k.p.a. Odnosząc się do zarzutów dotyczących bezprawnego skrócenia okresu składania wniosków w miesiącu grudniu, uznano je za bezzasadne, bowiem beneficjenci korzystający z elektronicznego sposobu wysyłania dokumentów mogą korzystać z systemu całą dobę, niezależnie od tego, czy instytucja w tym czasie pracuje, czy też nie. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w W. strona podniosła m.in., że prowadzi działalność gospodarczą od 25 października 2010r. W dniu 8 listopada 2010r. wysłała do PFRON załączniki i wniosek zgłoszeniowy Wn-U-G 10-2010, będący jednocześnie wnioskiem za miesiąc październik 2010 roku. We wniosku zgłoszeniowym oświadczyła, że wybiera elektroniczną formę składania wniosków. Na początku grudnia 2010 roku z PFRON otrzymała pismo wzywające do złożenia korekty wniosku Wn-U-G 10-2010 oraz pismo z wygenerowanym loginem i jednorazowym hasłem dostępu. Mając wszystkie narzędzia do przekazu elektronicznego zrobiła korektę wniosku Wn-U-G 10-2010, podpisała go elektronicznie i nacisnęła "ok", sądząc, że jest to równoznaczne z przesłaniem wniosku. Także po opłaceniu składek na ubezpieczenie społeczne przygotowała wniosek Wn-U-G 11-2010, podpisała go elektronicznie oraz nacisnęła "ok". Zdaniem skarżącej czynności te były jednoznaczne z wysłaniem wniosku. Ponieważ jednak nie otrzymała dofinansowania, w dniu 20 grudnia 2010r. około godz. 8:15 próbowała dodzwonić się na infolinię PFRON, gdzie dowiedziała się, że infolinia działa od godz. 9:00. Tuż po godz. 9:00 i jeszcze kilkanaście razy w ciągu tego dnia próbowała się dodzwonić, jednak bezskutecznie. Kolejne próby podjęła zaraz po świętach. Ostatni raz w roku 2010 dzwoniła 30 grudnia, ale telefony były przez cały czas zajęte. Dopiero w dniu 3 stycznia 2011r. udało się jej połączyć z infolinią, gdzie poinformowano ją, że wnioski: korekta Wn-U-G 10-2010 oraz wniosek Wn-U-G 11-2011 były tylko zapisane w systemie, ale nie były wysłane. Stąd nie ma refundacji składek na koncie bankowym. Dowiedziała się również, że wniosek Wn-G-U 11-2010 nie był złożony w terminie. Skarżąca podniosła, że wniosek Wn-G-U 11-2010 nie był złożony w terminie, bowiem nie poradziła sobie z obsługą programu komputerowego mimo, że według jej wiedzy z grudnia 2010 roku wykonała wszystkie czynności dokonania wysyłki elektronicznej. Nie mogła poza tym wysłać tego wniosku w formie papierowej, gdyż oświadczyła, że będzie to robić w formie elektronicznej. Dodała, że na tym systemie pracowała po raz pierwszy, a ww. deklaracje były pierwszymi dokumentami, jakie przesyłała do PFRON elektronicznie. Poza tym, po uzyskaniu wiedzy o błędnym wysłaniu wniosków, złożyła zarówno wniosek, jak i prośbę o przywrócenie terminu. Skarżąca podniosła, że nie kopiowała żadnych informacji ukazujących się w systemie informatycznym PFRON w grudniu 2010 roku, gdyż nie przypuszczała, że będą potrzebne jako dowody w sprawie. Podkreśliła, że dowody posiada w swoim zasobie informatycznym PFRON, ale ich nie udostępnia, ponieważ potwierdziłyby prawidłowość twierdzeń skarżącej. Przypomniała też, że wniosek usiłowała złożyć tylko i wyłącznie w formie elektronicznej, bo to wynikało z błędnej informacji PFRON. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W uzasadnieniu wyroku oddalającego skargę Wojewódzki Sąd Administracyjny po uprzednim wyjaśnieniu treści art. 58 k.p.a. wskazał, iż skarżąca nie wykazała tego, że złożenie wniosku o wypłatę refundacji składek za miesiąc listopad 2010 r. nastąpiło z uchybieniem terminu z przyczyn od niej niezależnych. Nie wykazała również tego, aby udzielono jej błędnych wskazówek, czy informacji jakie generował system informatyczny PFRON. Ponadto z żadnego dowodu przedstawionego przez skarżącą nie wynika, aby uniemożliwiono jej przekazanie wniosku również w formie dokumentu pisemnego, co ma istotne znaczenie ze względu na treść art. 25 c ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, na mocy którego osoba niepełnosprawna wykonująca działalność gospodarczą przekazuje wniosek o wypłatę refundacji składek na ubezpieczenie społeczne w formie dokumentu elektronicznego przez teletransmisję danych oraz pobiera drogą elektroniczną potwierdzenie wysłanego wniosku. Jednakże wnioskodawca może przekazać wniosek również w formie dokumentu pisemnego. W ocenie Sądu skarżąca mając wątpliwości co do skuteczności i poprawności przesłania wniosku drogą elektroniczną winna skorzystać z możliwości jakie dawał ww. przepis. Z tych względów, zdaniem Sądu, zaskarżone postanowienie, jak i utrzymane nim w mocy postanowienie z dnia [...] maja 2011 r. były prawidłowe. W wywiedzionej od tego wyroku skardze kasacyjnej z dnia [...] czerwca 2012 r., J. B. zarzuciła - na podstawie art. 174 pkt 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) zwanej dalej p.p.s.a. - naruszenie przepisów postępowania, które miało istotny wpływ na wynik sprawy: a) art. 58 §1 k.p.a, polegające na błędnym przyjęciu, że z opisu działań podejmowanych przez skarżącą wynika, iż uchybienie terminu przez skarżącą nastąpiło z jej winy; b) art. 9 k.p.a., polegające na jego pominięciu przy orzekaniu. W uzasadnieniu skargi kasacyjnej wskazano, iż skarżąca zaniechała wysłania wniosku w formie pisemnej (przesyłką pocztową) ze względu na pouczenie znajdujące się w systemie elektronicznym PFRON o tym, aby osoby, które zadeklarowały elektroniczne przesyłanie wniosku, wniosku tego nie przesyłały również pocztą. Choć organ twierdzi, iż strona mogła taki wniosek przesłać w formie dokumentu pisemnego, nie wyjaśnia dlaczego wcześniej sformułował pouczenie odmienne. Wojewódzki Sąd Administracyjny pominął tę okoliczność istotną dla stwierdzenia, że była to przeszkoda, której J. B. nie mogła przezwyciężyć. Skarżąca postępując zgodnie z udostępnionymi jej instrukcjami znajdowała się w przeświadczeniu, że wniosek taki został złożony prawidłowo, bowiem operacja zakończyła się sukcesem. Zwrócenie uwagi przez Sąd na dyspozycję art. 25c ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, zdaniem skarżącej kasacyjnie, wzmacnia argumentację o błędnym jej pouczeniu przez PFRON, który wbrew przepisom ustawy informował wnioskodawców korzystających z formy elektronicznej składania wniosków, aby nie przesyłali wniosków w formie pisemnej, co skarżąca uczyniłaby, gdyby nie to błędne pouczenie. Sąd za nieistotne uznał wszystkie te okoliczności podawane przez skarżącą, które miały potwierdzić jej staranność, upór i czynienie starań w celu dokonania czynności w terminie. Sąd uznał, że stwierdzenie strony, iż nie poradziła sobie z obsługą komputera stanowi niejako przyznanie się do winy, pomijając tę część jej oświadczenia, w którym podniosła, że według jej wiedzy z grudnia 2010 roku wykonała "wszystkie czynności dokonania wysyłki elektronicznej". Wskazując na powyższe wniesiono o uwzględnienie skargi kasacyjnej i uchylenie zaskarżonego orzeczenia w części oddalającej skargę i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w W.. Wniesiono również o zasądzenie kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, powiększając je o należny podatek VAT, oświadczając jednocześnie, że koszty te w całości, ani w części nie zostały zapłacone. Organ administracji publicznej, w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o oddalenie skargi kasacyjnej w całości oraz zasądzenie na rzecz organu - Ministra Pracy i Polityki Społecznej kosztów postępowania kasacyjnego według norm przewidzianych. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga kasacyjna nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 183 § 1 p.p.s.a. Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, biorąc pod uwagę z urzędu jedynie nieważność postępowania, która w rozpatrywanej sprawie nie wystąpiła. Granice skargi są wyznaczone przez zawarte w niej podstawy i wnioski. Związanie podstawami skargi kasacyjnej polega na tym, że wskazanie przez stronę skarżącą naruszenia konkretnego przepisu prawa materialnego lub procesowego określa zakres kontroli Naczelnego Sądu Administracyjnego. Sąd ten uprawniony jest bowiem jedynie do zbadania, czy podniesione w skardze kasacyjnej zarzuty polegające na naruszeniu przez wojewódzki sąd administracyjny konkretnych przepisów prawa materialnego, czy też procesowego w rzeczywistości zaistniały. Nie ma on natomiast prawa badania, czy w sprawie wystąpiły inne, niewyartykułowane przez skarżącego naruszenia prawa, które mogłyby prowadzić do uchylenia zaskarżonego wyroku. Zakres kontroli wyznacza zatem sam autor skargi kasacyjnej wskazując, które normy prawa zostały naruszone. Skarżąca kasacyjnie zarzuciła Sądowi I instancji naruszenie art. 58 § 1 k.p.a. poprzez przyjęcie, że uchybienie terminu nastąpiło z winy skarżącej. W skardze kasacyjnej nie sformułowano żadnych zarzutów naruszenia przepisów postępowania dotyczących gromadzenia i oceny materiału dowodowego oraz przyjętych na ich podstawie ustaleń faktycznych, na których oparto zaskarżone do WSA rozstrzygnięcie. Skoro w skardze kasacyjnej nie podniesiono zarzutu dotyczącego stanu faktycznego, to w istocie skarżąca uznała, że okoliczności dotyczące zasadności wniosku o przywrócenie terminu zostały wyjaśnione w stopniu pozwalającym na dokonanie oceny stosownych ustawowych przesłanek. W tym miejscu podnieść należy, że zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a., w razie uchybienia terminu należy go przywrócić na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. W związku z tym to na zainteresowanym spoczywa obowiązek uprawdopodobnienia istnienia okoliczności, które spowodowały niemożność dokonania czynności w przewidzianym terminie. W orzecznictwie sądów administracyjnych wyrażono pogląd, że w prośbie o przywrócenie terminu zainteresowany powinien wykazać, że mimo całej staranności nie udało mu się zachować terminu (por. wyrok NSA z 14 stycznia 2000 r., sygn. akt I SA/Gd 794/99). W wypadku, gdy wnoszącemu prośbę można przypisać chociażby winę nieumyślną, przywrócenie terminu nie jest możliwe (por. wyrok NSA z 22 maja 1997 r., sygn. akt SA/Sz 630/96). Przeszkody powodujące uchybienie terminu powinny mieć charakter obiektywny, niezależny od zainteresowanego. Wśród przyczyn uzasadniających przywrócenie terminu wymienia się między innymi obłożną chorobę uniemożliwiającą stronie działającej osobiście podjęcie czynności, przerwę w komunikacji, nagłą chorobę, która nie pozwoliła na wyręczenie się inną osobą, powódź, pożar (por. wyrok NSA z 19 września 2000 r., sygn. akt I SA 1072/00). Istnienie okoliczności uzasadniających przywrócenie terminu nie musi być udowodnione, gdyż wystarczające jest ich uprawdopodobnienie. W skardze kasacyjnej brak jest zarzutów, które skutecznie kwestionowałyby prezentowany przez Sąd I instancji pogląd, ugruntowany w bogatym i jednolitym orzecznictwie sądowym, sprowadzający się do twierdzenia, że przesłanka braku winy, warunkująca pozytywne rozpoznanie wniosku o przywrócenie terminu, oznacza wykazanie okoliczności, które przy zachowaniu należytej staranności uniemożliwiły wnioskującemu terminowe dokonanie czynności i jednocześnie były przez niego nie do przewidzenia i nie do usunięcia. Skarżąca polemizując z poglądem przyjętym przez organ i zaakceptowanym przez Sąd I instancji nie sprecyzowała własnego stanowiska w tej kwestii, gdyż nie wskazała odmiennego znaczenia przepisu interpretowanego przez Sąd (tj. art. 58 § 1 k.p.a. ). W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego przywrócenie terminu nie jest dopuszczalne, gdy strona dopuściła się choćby lekkiego niedbalstwa. Przy ocenie winy w uchybieniu terminu należy bowiem przyjąć obiektywny miernik staranności, jakiej można wymagać od strony dbającej należycie o swoje interesy. Tymczasem, jak słusznie zauważył Sąd I instancji, z przedstawionych okoliczności wynika, że uchybienie terminu do dokonania czynności procesowej nastąpiło z winy skarżącej. W prośbie o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków wniosku skarżąca wskazała, że wniosek o refundację składała po raz pierwszy, uczyniła to w formie dokumentu elektronicznego, że nie poradziła sobie z obsługą programu komputerowego, w czym przeszkodził jej wysoki poziom jego skomplikowania, doprowadzając w konsekwencji do dokonanie przez nią błędnej interpretacji komunikatu jaki pojawił się na monitorze jej komputera. Ustalone przez organ, a zaaprobowane przez Sąd I instancji okoliczności wskazane przez skarżącą, przemawiają za przyjęciem, że jej zachowanie nosi znamiona co najmniej niedbalstwa. Ustalenie winy - w jakiejkolwiek jej postaci, a zatem także winy polegającej na niedbalstwie - powoduje, że organ nie może dokonać przywrócenia uchybionego terminu, zaś czynność procesowa podjęta przez stronę po jego upływie pozostaje bezskuteczna. Niezaprzeczalnie strona winna dopilnować należycie swoich interesów. Przywrócenie uchybionego terminu może nastąpić wyjątkowo, gdyż na tej zasadzie owa instytucja funkcjonuje. Przywrócenie terminu może mieć miejsce wtedy, gdy uchybienie terminu nastąpiło wskutek przeszkody, której strona nie mogła usunąć, nawet przy użyciu największego w danych warunkach wysiłku. Taka sytuacja nie zaistniała w przedmiotowej sprawie. Na akceptację zasługuje stanowisko Sądu I instancji, że w razie niemożności nadania wniosku drogą elektroniczną skarżąca, zgodnie z treścią art. 25 c ust. 4 ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych, mogła złożyć wniosek w formie dokumentu pisemnego. Nie skorzystanie z tej możliwości świadczy o niedołożeniu przez skarżącą należytej staranności w prowadzeniu własnych spraw, co w konsekwencji przemawia przeciwko przywróceniu jej uchybionego terminu. Ponadto strona skarżąca kasacyjnie zarzuciła Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu naruszenie art. 9 k.p.a. polegające na jego "pominięciu przy orzekaniu". Autor skargi kasacyjnej podniósł w jej uzasadnieniu, że w toku postępowania administracyjnego organ uchybił powinnościom wynikającym z art. 9 k.p.a. błędnie pouczając skarżącą o niemożliwości przesłania wniosku o refundację składek na ubezpieczenie społeczne również w formie dokumentu pisemnego. Wskazać w tym miejscu trzeba, że przepis art. 9 k.p.a. ustanawia zasadę ogólną obowiązku organów administracji publicznej do udzielania informacji faktycznej i prawnej. Stosownie do tej zasady organ zobowiązany jest do udzielania całokształtu informacji związanej z załatwieniem danego rodzaju sprawy administracyjnej, a zatem o stanie faktycznym założonym w normie prawnej, z którego ustaleniem wiążą się określone następstwa prawne, korzystne lub niekorzystne dla pozytywnego załatwienia sprawy. Na tle tych rozważań dotyczących zasady udzielania informacji faktycznej i prawnej podstawowe znaczenie dla sprawy ma odpowiedź na pytanie, czy organ I instancji błędnie pouczył skarżącą o tym, że wniosek o refundację składek na ubezpieczenie społeczne może złożyć jedynie w formie dokumentu elektronicznego przez teletransmisję. Wbrew zarzutowi, skarżąca okoliczności tej w żadnym stopniu nie wykazała środkami dowodowymi, co sprawia, że należy uznać go za nieuzasadniony. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny, działając na podstawie art. 184 p.p.s.a., oddalił skargę kasacyjną jako pozbawioną usprawiedliwionych podstaw.