II OZ 235/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący Sędzia NSA Barbara Adamiak (spr.), , , po rozpoznaniu w dniu 3 kwietnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia S. Ś. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 2 marca 2012 r. sygn. akt IV SA/Wa 1556/11 o przyznaniu prawa pomocy w zakresie częściowym i o oddaleniu wniosku o przyznanie prawa pomocy w pozostałym zakresie w sprawie ze skargi S. Ś. na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia [...] sierpnia 2011 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu postanawia: oddalić zażalenie. S. Ś. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie skargę na postanowienie Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 8 sierpnia 2011 r. w przedmiocie przywrócenia terminu do złożenia wniosku o wznowienie postępowania w sprawie zakończonej decyzją Wojewody Podkarpackiego z dnia [...] września 2003 r. utrzymującą w mocy decyzję Prezydenta Miasta Przemyśla z dnia [...] lipca 2003 r. o wymeldowaniu Skarżącego z pobytu stałego z lokalu nr [...] przy ul. M. [...] w P. Skarżący w skardze zawarł wniosek o przyznanie prawa pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienia adwokata. S. Ś. w złożonym w dniu [...] października 2011 r. (data stempla pocztowego) formularzu PPF wskazał, że jest "ofiarą 20-letniej ciągłej zorganizowanej przestępczości sędziów i prokuratorów mającej na celu korzyści osobiste i materialne z wykorzystaniem choroby psychicznej żony". Dalej oświadczył, że przez 6 przebywał w szpitalu psychiatrycznym. Wyjaśnił, że utrzymuje się z renty inwalidzkiej w kwocie 1.003,75 /słownie: jeden tysiąc trzy złote 75/100/ złotych miesięcznie. Na utrzymanie mieszkania przeznacza 600,00 /słownie: sześćset/ złotych, na zakup leków – 300,00 /słownie: trzysta/ złotych. Nie posiada żadnych oszczędności ani przedmiotów majątkowych. Jest zadłużony u osób fizycznych na kwotę 20.000,00 /słownie: dwadzieścia tysięcy/ złotych. Zarządzeniem z dnia 21 października 2011 r. wezwano skarżącego do uzupełnienia wniosku o prawo pomocy (w terminie 7 dni od dnia doręczenia) poprzez nadesłanie decyzji przyznającej rentę inwalidzką, przedłożenie dokumentów wskazujących wysokość stałych miesięcznych opłat związanych z eksploatacją mieszkania, opłat za gaz i energię oraz dokumentów wskazujących wysokość innych stałych miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym (za miesiące lipiec, sierpień, wrzesień 2011 r.), podania na jaki cel skarżący zaciągnął pożyczki oraz nadesłania dowodów potwierdzających zawarcie tych umów (u kogo, w jakiej wysokości), przedstawienia wyciągów z rachunku bankowego za miesiące sierpień – październik 2011 r. Skarżący nie uzupełnił wniosku o wymagane informacje i dokumenty. Zarządzeniem z dnia 23 stycznia 2012 r. wezwano Skarżącego do nadesłania dokumentu potwierdzającego podaną w rubryce nr 10 formularza PPF wysokość otrzymywanej przez Skarżącego emerytury – np.: odcinka wypłaty emerytury za ostatnie trzy miesiące, bądź kopii decyzji właściwego organu rentowego ustalającej aktualną wysokość emerytury, a także złożenia oświadczenia o wysokości stałych miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym ze wskazaniem źródeł tych wydatków a także ich miesięcznej wysokości - np. opłat związanych z eksploatacją domu (opłat za energię elektryczną, gaz), ewentualnych kosztów zakupu lekarstw w terminie 14 dni od dnia otrzymania wezwania. W odpowiedzi Skarżący wyjaśnił, iż samotnie mieszka w mieszkaniu będącym własnością jego matki, która uiszcza wszelkie rachunki związane z utrzymaniem lokalu. Matka ma 92 lata i wymaga opieki dlatego też mieszka z córką. Skarżący wskazał, iż matka pomaga mu finansowo gdyż, otrzymuje wyższą emeryturę. Do pisma załączył przekazy pocztowe z okresu listopad 2011 – styczeń 2012 r. potwierdzające wypłatę świadczenia emerytalnego w kwocie 1.003,14 /słownie: jeden tysiąc trzy złote 14/100/ złotych (po potrąceniach). Wojewódzki Sąd Administracyjny stwierdził, że oceniając zasadność przyznania prawa pomocy w pełnym zakresie należy dokonać zestawienia ewentualnych kosztów sądowych z możliwościami finansowymi strony. Stały koszt do poniesienia przez stronę wszczynającą postępowanie w niniejszej sprawie to wpis sądowy od skargi, który w przedmiotowej sprawie wynosi 200,00 /słownie: dwieście/ złotych (zgodnie z § 2 ust. 5 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.). Pozostałe koszty sądowe mają charakter wyłącznie potencjalny: wysokość ewentualnej opłaty kancelaryjnej za sporządzenie uzasadnienia wyroku – 100,00 /słownie: sto/ złotych (§ 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości opłat kancelaryjnych pobieranych w sprawach sądowoadministracyjnych - Dz. U. Nr 221, poz. 2192), czy też wysokość ewentualnego wpisu sądowego od skargi kasacyjnej wyniesie również 100,00 /słownie: sto/ złotych (§ 3 powołanego rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi). Sąd wskazał jednocześnie, że skarżący utrzymuje się ze świadczenia emerytalnego w kwocie 1.003,14 /słownie: jeden tysiąc trzy złote 14/100/ złotych (po potrąceniach). Wartość brutto świadczenia to 1.733,54 /słownie: jeden tysiąc siedemset trzydzieści trzy 54/100/ złotych. Przy czym mieszka w mieszkaniu matki, nie ponosząc żadnych z tego tytułu wydatków (oświadczył, że koszty te pokrywa matka). Informacja o zadłużeniu na kwotę 20.000,00 /słownie: dwadzieścia tysięcy/ złotych nie została w żaden sposób potwierdzona przez Skarżącego. Jak również nie wykazano, by wnioskodawca w jakikolwiek sposób spłacał rzekomy dług. S. Ś. ponosi wydatki na leki – średnio miesięcznie 300,00 /słownie: trzysta/ złotych – jednakże nie przedstawił żadnych rachunków potwierdzających powyższe. Nawet uwzględniając, że faktycznie skarżący miesięcznie wydatkuje około 300,00 /słownie: trzysta/ złotych na lekarstwa to do jego dyspozycji pozostaje kwota około 700,00 /słownie: siedemset/ złotych. Sąd uznał, że poniesienie w takiej sytuacji kwoty 200,00 /słownie: dwieście/ złotych na pokrycie wpisu sądowego od skargi nie wydaje się być wydatkiem przerastającym możliwości skarżącego, zaś w konsekwencji powodującym uszczerbek utrzymania koniecznego zarówno dla skarżącego, jak i jego rodziny. Natomiast przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. Uszczerbek w majątku strony, który wiąże się wyłącznie z obniżeniem, choćby niezbyt wysokiej, stopy życiowej, nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Uwzględniając całokształt sytuacji finansowej skarżącego (wysokość osiąganego dochodu, sumę stałych miesięcznych wydatków), w ocenie Sądu konieczność uiszczenia przez niego kosztów sądowych, nie wpłynie w sposób odczuwalny na jego sytuacją majątkową. Dochód osiągany przez gospodarstwo domowe skarżącego nie pozwala przyjąć, że nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w niniejszej sprawie. Jednocześnie sąd stwierdził, że kwota jaka pozostaje miesięcznie skarżącemu do dyspozycji nie pozwala mu na poniesienie kosztów ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika. Brak oszczędności czy też wartościowych przedmiotów potwierdza, że bez uszczerbku w koniecznym utrzymaniu, skarżący nie jest w stanie samodzielnie ponieść kosztów profesjonalnej pomocy prawnej. Zażalenie na postanowienie wniósł skarżący, zaskarżając je w części w jakiej odmówiono mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu zażalenia skarżący wywodził, że podane przez niego dane uzasadniają przyznanie mu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Skarżący wnosił o uchylenie zaskarżonego postanowienia w zakresie w jakim odmówiono mu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie go od kosztów sądowych i o przyznanie prawa pomocy w tym zakresie. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie ma usprawiedliwionych podstaw. Zgodnie z art. 246 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. Poz. 270) "§1. Przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. (...)". Redakcja wskazanego przepisu czyni w pełni zasadną wykładnię, że to na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy, spoczywa obowiązek wykazania, iż nie jest on w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania lub pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Rolą sądu administracyjnego jest bezstronna i niezależna ocena przedstawionej sytuacji rodzinnej, majątku i dochodów wnioskodawcy. Takiej oceny dokonał sąd I instancji, mając na uwadze zarówno kwestię wykazania przez skarżącego przesłanek uzasadniających przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, jak i w zakresie częściowym. Sąd w pełni prawidłowo ustalił stan rodzinny, majątek i dochody skarżącego oraz inne dane, które miały znaczenie przy rozpoznawaniu wniosku o przyznanie prawa pomocy. W szczególności, opierając się na analizie akt sprawy sąd I instancji ustalił, że dochód skarżącego wynosi 1.013,14 /słownie: jeden tysiąc trzynaście złotych 14/100/ złotych netto. Z innych, dodatkowych informacji o stanie majątkowym, sąd wziął pod uwagę, że skarżący ponosi wydatki związane z utrzymaniem mieszkania – 600,00 /słownie: sześćset/ złotych, a także wydatki na leki – 300,00 /słownie: trzysta/ złotych. Ponadto skarżący spłaca zaciągnięty u osób fizycznych dług na kwotę 20.000,00 /słownie: dwadzieścia tysięcy/ złotych. Przyjęty przez sąd I instancji stan faktyczny sprawy stanowi o zasadności dokonanej oceny i odmowie przyznania skarżącemu prawa pomocy w zakresie całkowitym. Jednocześnie sąd zasadnie przyjął, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Za powyższym stanowiskiem sądu I instancji przemawia w pierwszej kolejności fakt, że skarżący otrzymuje stałe, miesięczne dochody oraz to, że skarżący w toku postępowania nie wypełniał w pełni prawidłowo zarządzeń o przedstawienie oświadczeń i dokumentów uprawdopodabniających wydatki na leki i inne potrzeby. W szczególności skarżący nie wskazał szczegółowo wysokości stałych miesięcznych wydatków w gospodarstwie domowym (np. związanych z eksploatacją domu), ewentualnych wydatków na zakup lekarstw. Nie wskazał ponadto czy spłaca zaciągniętą u osób fizycznych pożyczkę na kwotę 20.000,00 /słownie: dwadzieścia tysięcy/ złotych i nie wskazał jakie kwoty pieniężne przekazuje miesięcznie swoim wierzycielom. Z tych względów sąd I instancji w pełni prawidłowo ocenił stan rodzinny, majątek i dochody skarżącego. Kierując się faktem, że udokumentowane przez skarżącego dochody są niskie i przyjmując, że każda, racjonalna osoba prowadząca gospodarstwo domowe, ponosi w związku z tym wydatki, sąd uznał, że skarżący wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla sienie i rodziny. Jedyne oświadczenia skarżącego co do ponoszonych wydatków, wskazywały na kwotę 900,00 /słownie: dziewięćset/ złotych. O ile skarżący nie sprecyzował wydatków, które składają się na powyższą kwotę, to sąd I instancji zasadnie przyjął – jak powyżej - że każda, racjonalna osoba prowadząca gospodarstwo domowe, ponosi wydatki związane z prowadzeniem gospodarstwa domowego. Jednocześnie skarżący nie znajduje się w sytuacji uzasadniającej mu przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wynika to z przedstawionego w sprawie stanu rodzinnego, majątku i dochodów skarżącego. Dodatkowo sąd I instancji wzmocnił motywy swojego rozstrzygnięcia wskazując na ewentualne, stosunkowo niskie, koszty postępowania w sprawie. W tym stanie rzeczy Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w związku z art. 197 §2 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji postanowienia.