VI SA/Wa 1277/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Piotr Borowiecki Sędziowie Sędzia WSA Waldemar Śledzik (spr.) Sędzia WSA Andrzej Wieczorek Protokolant st. ref. Eliza Mroczek po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 31 października 2011 r. sprawy ze skargi J. K. na decyzję Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej z dnia [...] marca 2011 r. nr [...] w przedmiocie zmiany w rejestrze patentowym 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję z dnia [...] maja 2010 r.; 2. stwierdza, że uchylone decyzje nie podlegają wykonaniu; 3. zasądza od Urzędu Patentowego Rzeczypospolitej Polskiej na rzecz skarżącego J. K. kwotę 1617 (jeden tysiąc sześćset siedemnaście) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2009 r. Urząd Patentowy RP na podstawie art. 24 i art. 52 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej (Dz. U. z 2003 r. Nr 119, poz. 1117 ze zm., zwaną dalej także "p.w.p.") udzielił na rzecz: J. K., zam. Z., Polska, M. S., zam. S., Polska i S. W., zam. K., Polska, patentu na wynalazek pt. "[...]", pod warunkiem uiszczenia opłaty w wysokości 480 złotych za I okres ochrony wynalazku rozpoczynający się w dniu 30 maja 2003 r. i obejmujący 1 – 3 rok ochrony. W dniu 28 stycznia 2010 r. do Urzędu Patentowego RP wpłynął wniosek S. W. o dokonanie zmiany m. in. w rejestrze znaków towarowych w związku z przekazaniem na rzecz syna L. S. W. części udziału w prawie do ww. patentu. Decyzją z dnia [...] maja 2010 r. Urząd Patentowy RP w rejestrze patentowym pod nr [...] w rubryce A wykreślił wpis o brzmieniu: J. K., Z., Polska, M. S., S., Polska, S. W. K., Polska i dokonał wpisu o brzmieniu: J. K., Z., Polska, M. S., S., Polska, S. W., K., Polska, L. W., K., Polska. W dniu 19 lipca 2010 r. J. K., a w dniu 20 lipca 2010 r. M. S., skierowali w trybie art. 244 p.w.p. do Urzędu Patentowego RP wniosek o ponowne rozpoznanie sprawy, zarzucając w szczególności decyzji z dnia [...] maja 2010 r., naruszenie art. 155 ustawy z dnia z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. – zwaną dalej także "Kpa.") w związku z art. 252 p.w.p. polegające na zmianie decyzji o udzieleniu patentu bez zgody pozostałych stron postępowania. Decyzją z dnia [...] marca 2011 r. Urząd Patentowy RP, po rozpoznaniu wniosków J. . i M. S. o ponowne rozpatrzenie sprawy, na podstawie art. 245 ust. 1 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej utrzymał zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu swojego rozstrzygnięcia organ wyjaśnił, odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 155 Kpa., że przepis ten reguluje nadzwyczajny tryb wzruszenia prawomocnej decyzji administracyjnej. Decyzja Urzędu Patentowego z dnia [...] maja 2010 r., w chwili zaskarżenia, była decyzją nieprawomocną i służącym od niej środkiem odwoławczym był, na postawie art. 144 ust. 1 p.w.p., wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, który został prawidłowo złożony. Wobec tego, organ uznał powyższy zarzut za bezpodstawny. Wobec zarzutu naruszenia art. 107 Kpa. organ wyjaśnił, że odstąpił od sporządzenia uzasadnienia decyzji na podstawie art. 107 par. 4 Kpa., uznając, iż uwzględnia ona w całości żądanie strony. Organ zajął również stanowisko wobec zarzutów naruszenia art. 10, 61 § 4 i 109 § 1 Kpa. Podstawą zarzutów obrazy tych przepisów był fakt, jak podano, iż Urząd Patentowy RP doręczył zaskarżoną decyzję jedynie J. K. oraz L. W.. Doręczenie to nastąpiło na podstawie art. 241 p.w.p., zgodnie z którym jeżeli stroną w sprawie jest kilka osób i nie wyznaczyły one wspólnego pełnomocnika, powinny one wskazać jeden adres do korespondencji. W przypadku niewskazania takiego adresu uważa się, że jest nim adres osoby wymienionej na pierwszym miejscu w zgłoszeniu albo w innym dokumencie będącym podstawą wszczęcia postępowania. Wobec powyższego, jak wskazał organ, decyzja została doręczona J. K., jako przedstawicielowi współuprawnionych oraz L. W., jako nowej stronie w niniejszej sprawie. W konsekwencji M. S. i S. W. zostali pozbawieni czynnego udziału w postępowaniu, choć, co zauważono, z analizy stanu faktycznego wynika, iż zapoznali się oni z treścią zaskarżonej decyzji, dzięki osobom, którym została ona doręczona tj. J. K. oraz L. W.. Jak podkreślił Urząd Patentowy RP, w sprawie poinformowano wszystkie strony o toczącym się postępowaniu, dając możliwość składania dodatkowych wyjaśnień, tak aby ostateczne rozstrzygnięcie w sprawie oparte było na dokładnie ustalonym stanie faktycznym, zgodnie z wyrażoną w art. 7 Kpa. zasadą prawdy materialnej. W związku z brakiem przesłanek do wzruszenia decyzji z powodów formalnych oraz naruszenia wskazanych wyżej przepisów, Urząd Patentowy RP, po ponownym przeanalizowaniu zgromadzonych w sprawie dowodów, utrzymał na podstawie art. 245 ust. 1 p.w.p. w mocy zaskarżoną decyzję, przyjmując następujące ustalenia. W dniu 10 maja 2003 r. J. K., M.S. i S. W. zawarli "Umowę o wspólności prawa do uzyskania patentu", której przedmiotem był wynalazek pt. "[...]". Na mocy decyzji Urzędu Patentowego z dnia [...] sierpnia 2009 r. na wynalazek ten udzielono patentu i nadano numer [...]. Zgodnie z par. 9 pkt 4 umowy: "każdy ze współuprawnionych może dokonać darowizny udziału we wspólnym prawie współwłasności wynalazku na rzecz małżonka i zstępnych należących do pierwszej grupy dziedziczenia w rozumieniu przepisów ustawy o podatku od spadków darowizn." Na tej podstawie S. W. dokonał w dniu 26 stycznia 2010 r. darowizny 5% przysługującego mu udziału w patencie, co zostało potwierdzone przez notariusza. Mając powyższe ustalenia na względzie, Urząd Patentowy stwierdził, że zgodnie z art. 72 ust. 3 p.w.p., o ile umowa o wspólności patentu nie stanowi inaczej, stosuje się przepisy kodeksu cywilnego o współwłasności w częściach ułamkowych. Rozporządzanie udziałem we współwłasności uregulowane jest w art. 198 k.c., zgodnie z którym każdy ze współwłaścicieli może rozporządzać swoim udziałem bez zgody pozostałych współwłaścicieli. Uprawnienie to, jak wskazał organ, jest odpowiednikiem uregulowanego w art. 140 k.c. uprawnienia właściciela do rozporządzania rzeczą i obejmuje uprawnienie do przeniesienia udziału, obciążenia oraz zniesienia (np. poprzez zrzeczenie). Zdaniem Urzędu Patentowego powyższa regulacja dopuszcza także rozporządzenie częścią udziału we współwłasności. W umowie zawartej między współuprawnionymi możliwość ta nie została wyłączona, tak więc dopuszczalność dokonania darowizny części prawa przysługującego każdemu ze współuprawnionych upoważnia ich do dowolnego rozporządzania swoją częścią w tej drodze. W związku z tym, jak podał organ, S. W. mógł dokonać darowizny części przysługującego mu udziału w patencie nr [...] na rzecz swojego syna L. W., który został wpisany do rejestru patentu jako jeden ze współuprawnionych. Tym samym zastrzeżenia i twierdzenia J. K. i M. S., że cytowane postanowienie umowne (par. 9 pkt 4 umowy) upoważnia każdego ze współuprawnionych do dokonania określonej darowizny całego udziału w prawie do patentu, nie zaś jego części, aby liczba uprawnionych nie przekroczyła trzech osób są, zdaniem Urzędu Patentowego są bezpodstawne, podobnie jak przedstawiona przez nich wykładnia par. 10 umowy, stanowiąca, iż w miejsce zmarłego współuprawnionego może wstąpić tylko jeden spadkobierca, co ma wskazywać, iż zamiarem stron umowy było zapobieżenie powiększeniu grona współuprawnionych z patentu. Urząd Patentowy, odnosząc się do powyższego zarzutu, jak i zarzutu złej wiary i ryzyka niezgodnego z prawem wykorzystywania patentu przez L. W. wskazał, iż zgodnie z art. 72 ust. 2 p.w.p. "w razie uzyskania korzyści z wynalazku przez jednego ze współuprawnionych każdy z pozostałych współuprawnionych ma prawo, o ile umowa nie stanowi inaczej, do odpowiedniej części z jednej czwartej tych korzyści po potrąceniu nakładów, stosownie do swego udziału w patencie." Regulacja ta, jak podkreślono, chroni interesy majątkowe współuprawnionych z patentu, dając im możliwość dochodzenia roszczeń w postępowaniu cywilnym. W skardze wniesionej do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie J. K., zwany dalej "skarżącym", wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji z dnia [...]maja 2010 r. W uzasadnieniu skargi podniósł, w szczególności, zarzut naruszenia prawa materialnego, tj. art. 229 ust. 2 i 21 p.w.p. w związku z art. 67 ust. 1 p.w.p. polegające na przyjęciu, że przedstawione przez S. i L. W. dokumenty potwierdzające dokonanie darowizny części udziałów w prawie do patentu, nie naruszają ustawy oraz uzasadniają zmianę wpisu do rejestru patentowego dotyczącego wynalazku o numerze [...]. Nadto zarzucił naruszenie podstawowych zasad postępowania administracyjnego, mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj.: - art. 155 Kpa. w związku z art. 252 p.w.p., polegające na zmianie decyzji o udzieleniu patentu nr [...], bez zgody pozostałych współuprawnionych z tego patentu, będących stronami postępowania; - art. 107 Kpa. w związku z art. 252 p.w.p., polegające na niezawarciu w treści decyzji I instancji uzasadnienia faktycznego oraz prawnego; - art. 10 Kpa. w związku z art. 252 p.w.p., poprzez niezapewnienie czynnego udziału w postępowaniu wszystkim stronom tego postępowania; - art. 61 § 4 Kpa., poprzez niezawiadomienie o wszczęciu postępowania wszystkich osób będących stronami w sprawie; - art. 81 Kpa., poprzez uznanie za udowodnione okoliczności dotyczących przeniesienia udziału w prawie do patentu, pomimo tego, że pozostałe strony nie miały możliwości wypowiedzenia się co do przeprowadzonych dowodów. Uzasadniając tak sformułowane zarzuty skarżący wskazał między innymi, że za dopuszczalną i skuteczną wobec pozostałych współuprawnionych można by uznać jedynie darowiznę całości przysługujących darczyńcy udziałów w prawie do wynalazku. Jego zdaniem, w przypadku S. W., zgodna z umową z dnia 10 maja 2003 r. zawartą pomiędzy współuprawnionymi oraz przepisem art. 67 ust. 1 p.w.p byłaby darowizna 33% udziałów w prawie wynikającym z patentu. Darowiznę 5% udziałów należy uznać, w ocenie skarżącego, za nieskuteczną na gruncie umowy, naruszającą również przepis art. 67 ust. 1 p.w.p. Potwierdzeniem zaś intencji współuprawnionych dotyczących dopuszczalności przeniesienia (lub przejścia w drodze sukcesji generalnej - w ramach spadku) wyłącznie całości udziałów przysługujących współuprawnionemu, jest § 10 umowy, zgodnie z którym "w miejsce zmarłego współuprawnionego może wstąpić jeden spadkobierca". Natomiast decyzja z dnia [...] maja 2010 r. przez to, że nie zawiera uzasadnienia ani faktycznego, ani prawnego, w ocenie skarżącego nie tylko rażąco narusza art. 107 Kpa., ale także godzi w naczelne zasady postępowania administracyjnego wyrażone w art. 6, 8, 9, 11 i 10 Kpa. Skarżący podkreślił, że w niniejszej sprawie pierwszą informacją, którą otrzymał z Urzędu Patentowego była decyzja z dnia [...] maja 2010 r., przez co udział skarżącego w postępowaniu administracyjnym nie został w ogóle zapewniony, co uzasadnia uchylenie obu decyzji oraz rażąco narusza art. 10 Kpa. Z faktu, że organ nie zapewnił skarżącemu w jakimkolwiek stopniu udziału w postępowaniu, skarżący, wskazując na treść art. 81 Kpa. wywiódł, że w sprawie nie może być też mowy o skutecznym uznaniu za udowodnione jakichkolwiek okoliczności ustalonych w ramach tego postępowania. Skarżący podkreślił również, że niedopełnienie przez organ podstawowego obowiązku związanego z wszczęciem postępowania polegającego na zawiadomieniu wszystkich osób będących stronami postępowania narusza art. 61 § 4 Kpa. i czyni decyzję z dnia [...] maja 2010 r. obarczoną wadą uzasadniającą jej uchylenie. W odpowiedzi na skargę Urząd Patentowy wniósł o jej oddalenie oraz podtrzymał w całości argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Uczestnicy postępowania w osobach L. W. i S. W., poprzez ustanowionego w sprawie pełnomocnika, wnieśli o oddalenie skargi, popierając stanowisko Urzędu Patentowego wyrażone w odpowiedzi na skargę z dnia 1 czerwca 2011 r. Nadto wskazali, że argumenty skarżącego o niedopuszczalności przeniesienia części udziału do patentu są bezzasadne, gdyż celem postanowienia par. 9 ust. 4 umowy z dnia 10 maja 2003 r. było pozostawienie stronom umowy – współuprawnionym z patentu – swobody w dysponowaniu swoim udziałem bądź jego częścią na rzecz osób najbliższych: małżonka lub zstępnych z pierwszej grupy dziedziczenia. Jeśli strony uzgodniły, że zbycie całości udziału na rzecz wstępnych w drodze darowizny jest możliwe bez konieczności wyrażania odrębnej zgody, to tym bardziej – ich zdaniem – jest to dopuszczalne w odniesieniu tylko do części udziału, co ma też odzwierciedlenie "w jednoznacznej opinii prawnej z dnia 19 stycznia 2010 r. autorstwa r. pr. A. M., której wywody w pełni podzielają". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Warszawie zważył, co następuje. W świetle art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1269 ze zm.), sądy administracyjne badają akty lub czynności z zakresu administracji publicznej pod kątem ich zgodności z prawem materialnym i przepisami procesowymi, a nie celowości czy też słuszności. Ponadto, zgodnie z art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – zwaną dalej także p.p.s.a.), Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Rozpoznając skargę w świetle powyższych kryteriów Sąd uznał, że zasługuje ona na uwzględnienie albowiem zaskarżona decyzja została wydana z naruszeniem przepisów prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na rozstrzygnięcie. Zgodnie z art. 252 ustawy z dnia 30 czerwca 2000 r. – Prawo własności przemysłowej w sprawach nieuregulowanych w ustawie do postępowania przed Urzędem Patentowym stosuje się, z zastrzeżeniem art. 253, odpowiednio przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Takie unormowanie zobowiązuje Urząd Patentowy do stosowania ogólnych zasad postępowania administracyjnego określonych w art. 6 i następnych Kpa. Związanie regułami procedury administracyjnej oznacza, w szczególności, że wydając decyzję Urząd Patentowy obowiązany jest do przestrzegania zasady dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 Kpa.), a więc do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy. Jego powinnością jest należyte i wyczerpujące informowanie stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania (art. 9 Kpa.). Jest też obowiązany zapewnić stronom czynny udział w każdym stadium postępowania, a przed wydaniem decyzji umożliwić im wypowiedzenie się co do zabranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Musi wreszcie w sposób wyczerpujący zebrać, rozpatrzyć i ocenić cały materiał dowodowy (art. 77 § 1 i art. 80 Kpa.) oraz uzasadnić swoje rozstrzygnięcie według wymagań określonych w art. 107 § 3 Kpa. W rozpoznawanej sprawie Urząd Patentowy, co stanowi istotę sporu między stronami postępowania, dokonał zmiany wpisu w rejestrze patentowym dotyczącym patentu nr [...] uznając, że w świetle przedłożonych przez wnioskodawcę dokumentów, udział w wysokości 5% we wspólnym prawie wynikającym z tego patentu, został skutecznie przez niego przeniesiony na syna – L. S.W. Przeniesienia dokonano na podstawie umowy darowizny z dnia 26 stycznia 2010 r., zgodnie z zasadami przenoszenia udziału w prawie do patentu określonymi przez współuprawnionych w par. 9 ust. 4 umowy o wspólności prawa do uzyskania patentu z dnia [...] maja 2003 r. W tym miejscu należy zauważyć, co w ocenie Sądu ma doniosłe znaczenie prawne w aspekcie art. 229 ust. 2 i 2 1 p.w.p., że między współuprawnionymi z przedmiotowego patentu, w toku postępowania prowadzonego z wniosków wszystkich zainteresowanych o ponowne rozpoznanie sprawy, zaistniał spór co do interpretacji wskazanych wyżej umów cywilnoprawnych. Przepis art. 229 p.w.p. - co do zasady - reguluje działanie Urzędu Patentowego w sprawie związanej z dokonaniem wpisu w rejestrze i określa charakter tego postępowania oraz wydanej decyzji. Z jego treści wynika, że postępowanie "wpisowe" ma na celu dostosowanie treści wpisu do aktualnego stanu prawnego, a wydana decyzja o wpisie ma charakter deklaratoryjny i nie jest źródłem prawa do patentu. Stosownie do treści art. 229 ust. 2 p.w.p. rozpatrując wniosek, o którym mowa w ust. 1 (wniosek o wpis), Urząd Patentowy bada, czy złożone dokumenty, mające uzasadnić wydanie decyzji o dokonaniu wpisu do rejestru, nie naruszają ustawy i odpowiadają co do formy obowiązującym przepisom. Natomiast w myśl przepisu art. 229 ust. 2 1 p.w.p. Urząd Patentowy wydaje decyzję o odmowie dokonania wpisu do rejestru, gdy złożone dokumenty oraz wyjaśnienia nie uzasadniają wydania decyzji o dokonaniu takiego wpisu, przy czym przed wydaniem decyzji Urząd Patentowy wzywa wnioskodawcę postanowieniem do usunięcia braków bądź złożenia wyjaśnień, w terminie o którym m owa w art. 242 ust.1 p.w.p. - pod rygorem umorzenia postępowania. Jak już stwierdzono wcześniej, mimo zaistnienia sporu pomiędzy wnioskodawcą wpisu do rejestru – S. W. a skarżącym J. K. (i uczestnikiem postępowania – M. S. ) Urząd Patentowy nie wezwał, zgodnie z trybem określonym w art. 229 ust. 2 1 – zdanie drugie – p.w.p. do złożenia wyjaśnień lecz wydał decyzje pozytywną dla wnioskodawcy mimo tak zasadniczej rozbieżności w ocenie wskazanych wyżej umów cywilnoprawnych pomiędzy stronami postępowania. W konsekwencji Urząd Patentowy, w ocenie Sądu, nie tylko naruszył dyspozycję wymienionego wyżej przepisu, ale także naruszył zasadę dochodzenia do prawdy materialnej (art. 7 Kpa.), a więc do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Niezależnie od powyższego, w ocenie Sądu, jeżeli w toku postępowania przewidzianego w art. 229 p.w.p o wpis do rejestru lub zmianę wpisu w rejestrze pojawią się wątpliwości, jak w rozpoznawanej sprawie, to Urząd Patentowy nie może przychylić się do interpretacji umowy na rzecz jednej ze stron sporu. Jak już bowiem wskazano wcześniej, stosownie do treści art. 229 ust. 2 p.w.p. rozpatrując wniosek, o którym mowa w ust. 1 (wniosek o wpis), Urząd Patentowy bada jedynie, czy złożone dokumenty, mające uzasadnić wydanie decyzji o dokonaniu wpisu do rejestru, nie naruszają ustawy i odpowiadają co do formy obowiązującym przepisom. Jeżeli więc spór o ustalenie treści umowy nie został zainicjowany np. przed sądem powszechnym, to Urząd winien zawiesić postępowanie na podstawie art. 97 § 1 pkt 4 Kpa. Zgodnie z tym przepisem organ administracji publicznej zawiesza postępowanie, gdy rozpatrzenie sprawy i wydanie decyzji zależy od uprzedniego rozstrzygnięcia zagadnienia wstępnego przez inny organ lub sąd. Zagadnienie wstępne to sytuacja, w której wydanie orzeczenia merytorycznego w sprawie uwarunkowane jest uprzednim rozstrzygnięciem kwestii prawnej przez inny organ, która to kwestia jest przesłanką tego orzeczenia. Zawieszając postępowanie organ winien postąpić stosowanie do art. 100 § 1 Kpa., to jest w okolicznościach faktycznoprawnych sprawy, wezwać stronę do wystąpienia do właściwego sądu, w oznaczonym terminie, o rozstrzygnięcie zagadnienia wstępnego, które stanowi przesłankę rozstrzygnięcia w sprawie. Jednocześnie należy zauważyć, iż przy rozpoznawaniu sprawy zmiany wpisu do rejestru organ winien prowadzić postępowanie z udziałem wszystkich stron postępowania. Biorąc pod uwagę konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego Sąd nie odniósł się do pozostałych zarzutów podniesionych w skardze uznając, iż zajmowanie stanowiska odnośnie trafności rozstrzygnięcia zawartego w utrzymanej w mocy decyzji jest przedwczesne. Rozpoznając ponownie sprawę organ administracji weźmie pod uwagę wskazane wyżej rozważania. Mając wszystkie powyższe względy na uwadze Sąd, na zasadzie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) orzekł, jak w sentencji orzeczenia. Rozstrzygnięcie w kwestii wykonalności zostało wydane na zasadzie art. 152 p.p.s.a., zaś o zwrocie kosztów postępowania w oparciu o art. 200 p.p.s.a.