II OZ 1052/12

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Sędzia NSA Małgorzata Stahl po rozpoznaniu w dniu 4 grudnia 2012 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej zażalenia Stowarzyszenia "[...]" w B. na postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Łodzi z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 656/11 o odmowie przyznania prawa pomocy w sprawie ze skargi Stowarzyszenia "[...]" w B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] czerwca 2011 r., nr [...] w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego postanawia: oddalić zażalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku postanowieniem z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II SA/Bk 656/11 odmówił Stowarzyszeniu "[...]" w B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi tego Stowarzyszenia na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Białymstoku z dnia [...] czerwca 2011 r. w przedmiocie ustalenia lokalizacji inwestycji celu publicznego. W uzasadnieniu postanowienia Sąd wskazał, że złożony przez Stowarzyszenie "[...]" w B. w dniu 9 marca 2012 r. wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych jest drugim wnioskiem tego podmiotu w niniejszej sprawie. We wniosku wskazano, że jego majątek pochodzi wyłącznie ze składek członkowskich, a na datę złożenia wniosku nie posiada żadnych środków finansowych. Środki pochodzące ze składek członkowskich wydatkował na współorganizację konferencji dotyczącej gospodarki odpadami. Z formularza wynika, że za 2010 r. Stowarzyszenie uzyskało dochód w wysokości 802,39 zł, a na dzień składania wniosku na koncie bankowym posiada kwotę 18, 22 zł. W toku rozpoznawania wniosku przez referendarza sądowego Stowarzyszenie wyjaśniło, że składa się z 13 członków, miesięczna wysokość składki członkowskiej wynosi 5 zł, z tym że za okres marzec – maj 2012 r. nie uzyskało żadnych dochodów, gdyż składki na cały rok 2012 zostały zapłacone wcześniej. Skarżący przedstawił bilans, rachunek wyników i informację dodatkową do bilansu – wszystkie dokumenty za rok 2011 r., z których wynika, że jego dochody wyniosły wówczas 4.220 zł (pochodziły wyłącznie ze składek członkowskich), koszty uzyskania przychodów – 4.765, 81 zł i strata 545, 81 zł. Z rachunku wynika, że środki te wydatkowano na "zużycie materiałów i energii" – 389, 03 zł oraz "usługi obce" – 4.376, 78 zł. Przedłożone wyciągi bankowe potwierdzają dane wynikające z oświadczenia o zgromadzonych na koncie środkach w wysokości 18,22 zł. W sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego odmawiającego przyznania prawa pomocy w żądanym zakresie zwolnienia od kosztów sądowych Stowarzyszenie wskazało, że w wystarczający sposób wykazało brak środków pieniężnych na pokrycie kosztów sądowych. Jego zdaniem referendarz rozważał wyłącznie możliwość pozyskania środków finansowych poprzez zwiększenie liczby członków lub podwyższenie składki, co jednak nie przyczyni się faktycznie do zwiększenia dochodów Stowarzyszenia. Wskazano, że prowadzenie postępowań sądowych nie stanowi celu statutowego skarżącego, dlatego trudno od niego oczekiwać, aby wydatki na tę okoliczność przewidział. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku rozpoznając wniosek Stowarzyszenia uznał, że wniosek ten podlega on oddaleniu, bowiem wnioskodawca nie przedstawił dowodów, które przekonałyby Sąd do udzielenia pomocy w żądanym zakresie. Powołując się na stanowisko Naczelnego Sądu Administracyjnego wyrażone w niniejszej sprawie w postanowieniu oddalającym zażalenie na odmowę uwzględnienia pierwszego wniosku strony o zwolnienie od kosztów sądowych, Sąd stwierdził, że od momentu uzyskania w sprawie niniejszej przez Stowarzyszenie informacji o sposobie sądowej oceny możliwości finansowych organizacji społecznych (zaprezentowanej przez NSA) podmiot ten nie uczynił żadnych kroków zmierzających do poprawy własnej dochodowości. Nie wykazał też, że działa na rzecz zdobycia funduszy na pokrycie wydatków związanych z postępowaniem. Z przedłożonych dokumentów finansowych wynika jedynie, że Stowarzyszenie w 2011 r. ściągnęło od swoich członków większą kwotę składek (4.220 zł ) niż w roku 2010 r. (802, 39 zł), natomiast nie uzyskało innych dochodów. Zgromadzone środki zostały wydatkowane, przy czym zarówno w pierwszym wniosku z 14.10.2011 r. (nieuwzględnionym), jak i w obecnie rozpoznawanym – z 09.03.2012 r. wskazano, że przeznaczono je na organizację konferencji. Takie tłumaczenie budzi zastrzeżenia z punktu widzenia jego wiarygodności. Skarżący podaje tę samą przyczynę braku funduszy dla dwóch wniosków zgłoszonych w odstępie pięciomiesięcznym nie wskazując, czy konferencja się odbyła, kiedy to nastąpiło, ile konkretnie środków przeznaczyło na jej organizację. Sąd uznał, że trudno jest - wbrew twierdzeniu skarżącego - ocenić, czy wydatkowanie środków ze składek było uzasadnione, bowiem nie wykazano ani w bilansie, ani w odrębnym dokumencie sporządzonym na potrzeby postępowania sądowego, jaki cel sfinansowano (w bilansie wskazano jedynie kwotę 4.376, 78 zł jako wydatkowane na "usługi obce", bez wyjaśnienia tego pojęcia). Co prawda w sprzeciwie wskazano, że "znaczne kwoty (w istotnej części) zużyto na koszty sądowe", jednak nie sprecyzowano o jaką konkretnie kwotę chodzi i w jakich konkretnie postępowaniach. W ocenie Sądu, nie zasługuje na uwzględnienie wniosek strony o nieuzasadnionym podwyższaniu kwoty składki lub liczby członków Stowarzyszenia celem zwiększenia dochodów. Nie wynika z przedłożonych dokumentów, by konkretne kroki w tym kierunku zostały podjęte. Świadczy to o bierności skarżącego w uzyskiwaniu środków finansowych na swoją działalność. Zdaniem Sądu należy przyjąć - przeciwnie do twierdzeń strony - że szeroko zakreślony przedmiot działalności Stowarzyszenia nakazuje zastanowienie się nad adekwatnością ustalonego sposobu finansowania lub wysokości udziału finansowego członków tej organizacji (zaledwie po 5 zł miesięcznie), skoro okazuje się, że te przychody nie zapewniają skutecznej realizacji jego celów poprzez udział w procedurze sądowoadministracyjnej. Jeśli Stowarzyszenie nie widzi możliwości uzyskania innego źródła jego finansowania niż składki – należy ich wysokość tak dostosować, aby możliwa była pełna realizacja celów statutowych. Reasumując, Sąd stwierdził, że Stowarzyszenie nie wykazało, że z przyczyn niezależnych od siebie nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania. Zdaniem Sądu analiza akt wskazuje, że przyczyny te leżą po stronie wnioskodawcy i polegają na braku aktywności w zorganizowaniu środków finansowych na realizację celów zakreślonych w regulaminie, w tym na udział jako strona w postępowaniach sądowych. W zażaleniu na powyższe postanowienie Stowarzyszenie "[...]" w B. ponownie wskazało, że jego majątek powstaje wyłącznie z wpływów ze składek członkowskich. Na chwilę obecną Stowarzyszenie nie posiada środków finansowych w związku ze współorganizowaniem (obsługa medialna) konferencji dotyczącej gospodarka odpadami. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zażalenie nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 246 § 2 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. 2012, poz. 270, dalej: p.p.s.a.), osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadajacej osobowości prawnej, prawo pomocy może być przyznane w zakresie częściowym gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. Udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądami administracyjnymi jest formą jej finansowania z budżetu państwa i przez to powinno sprowadzać się jedynie do przypadków, w których strona nie posiada środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym i wykaże to w sposób przekonywujący. Ponadto osoba prawna oraz inna organizacja nieposiadająca osobowości prawnej powinna wykazać nie tylko, że nie ma środków na poniesienie kosztów postępowania, ale także, że nie ma ich, pomimo iż podjęła wszelkie niezbędne działania by zdobyć fundusze na pokrycie wydatków (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Wydawnictwo Prawnicze Lexis Nexis, Warszawa 2010, s. 568). Instytucja prawa pomocy jest wyjątkiem od generalnej zasady, zgodnie z którą do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wnosi do sądu pismo podlegające opłacie lub powodujące wydatki (art. 214 § 1 p.p.s.a.). Wojewódzki Sąd Administracyjny w Białymstoku słusznie zaskarżonym postanowieniem odmówił Stowarzyszeniu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Stowarzyszenie bowiem, w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinno uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie spraw sądowych. Zasadnie Sąd I instancji stwierdził, że Stowarzyszenie od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie nie uczyniło żadnych kroków zmierzających do poprawy własnej dochodowości. Odstąpienie zatem od pozyskiwania środków na swoją działalność świadczy w istocie o niedopuszczalnym przerzuceniu finansowania działalności Stowarzyszenia na Skarb Państwa. Stwierdzić zatem należy, że zasadnie Sąd I instancji uznał, że przedstawione przez Stowarzyszenie "[...]" w B. informacje zawarte w ponownym wniosku o przyznanie prawa pomocy, nie pozwalały na przyznanie skarżącemu prawa pomocy w żądanym zakresie. W związku z powyższym Naczelny Sąd Administracyjny, na podstawie art. 184 w zw. z art. 197 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, orzekł jak w sentencji.